Morgunblaðið - 29.01.1965, Side 12

12
M0RGUNBLAD1Ð
i
Fostudagur 29. janúar 1965

Útgefandi:
Framkvæmdastjóri:
Ritstjórar:
Auglýsingar:
Ritstjórn:
Auglýsingar og afgreiðsla:
Áskriítargjald kr.. 90.00
1 lausasölu kr.
Hf. Árvakur, Reykjavík.
Sigfús Jónsson.
Sigurður Bjarnason frá Vigur.
Matthías Johannessen.
Eyjólfur Konráð Jónsson.
Árni Garðar Kristinsson.
Aðalstræti 6.
Aðalstræti 6. Sími 22480.
á mánuði innanlands.
5.00 eintakið.
LAUSN VERK-
FALLSINS
¥ ausn sjómannadeilunnar
hefur dregizt lengur en
menn höfðu ástæðu til að
ætla. Eins og áður hefur verið
rætt um hér í blaðinu eru
hagsmunir útvegsmanna og
sjómanna svo samofnir, að
unnt á að vera að leysa ágrein
ingsefni ef fyllsti vilji er fyrir
hendi.
Þess er svo einnig að gæta,
sem Bjarni Benediktsson, for-
sætisráðherra, vék að í ræðu
sinni á Varðarfundi í fyrra-
kvöld, að ríkisstjórnin átti
hlut að því að samkomulag
náðist um fiskverðið, sem
ákveðið hefur verið með sam-
þykki bæði sjómanna og út-
vegsmanna.
Eftir að báðir þessir aðilar
höfðu samþykkt fiskverðið
fyrir aðgerðir stjórnarinnar,
hefði mátt ætla að þeir gætu
komið sér saman um skipt-
ingu fengsins. Ef deila hefði
hins vegar verið um fiskverð-
ið, hefði málið allt verið flókn
ara og erfiðara viðfangs..
Þótt það kostaði nokkur
framlög úr ríkissjóði, fögn-
uðu menn því að samkomu-
lag skyldi nást um fiskverðið
milli sjómanna og útvegs-
manna. Var það líka mikil-
vægur árangur, þótt fisk-
vinnslustöðvarnar að vísu
væru á móti úrskurðinum.
Híkisstjórnin leysti þennan
vanda og menn ætlast til þess
að sjómenn og útvegsmenn
leysi ágreiningsefni sín.
Hér ríkir samningsfrelsi og
þess vegna hefur ríkisstjórn-
in ekki skipað aðilum fyrir
verkum. Hún gerði það, sem
hægt var að ætlast til af
henni, að leysa ágreininginn
um fiskverðið, en nú verða
aðilarnir að sjómannadeil-
unni að vinda bráðan bug að
því að leysa hana.
Auðvitað vinna ákveðin öfl
að því að hindra lausn deil-
unnar, nú eins og ætíð áður,
og má greinilega sjá það á
kommúnistamálgagninu, sem
sýknt og heilagt er að reyna
að æsa til óeiningar og óbil-
girni, en samningaaðilar mega
ekki láta það á sig fá, ábyrgð
þeirra er of mikil til þess.
SVÖR JÓNS
HELGASONAR
Cvör Jóns Helgasonar pró-
^ fessors, við fimm spurn-
ingum frá dönsku þingnefnd-
inni, sem fjallar um frum-
varpið um afhendingu hand-
ritanna, virðast hafa vakið
allmikla athygli í Danmörku.
----------------------------<$,
Jón Helgason er máli þessu
gjörkunnugur og orð hans
þungvæg. Hann hefur um
árabil starfað að rannsókn ís-
lenzku handritanna í Árna-
safni sem danskur vísinda-
maður.
Eins og kunnugt er hafa
margir danskir vísindamenn
lagzt eindregið gegn afhend-
ingu handritanna og notað í
baráttu sinni öll þau vopn,
sem þeim hafa verið tiltæk.
Höfuðröksemdir þeirra hafa
ávallt verið þær að dönsk
vísindi mundu bíða óbætan-
legt tjón ef handritin væru
send aftur heim til íslands.
Hafa þeir notað margvísleg
og allblendin rök til að sann-
færa þá, sem ekki þekkja að-
stæður hér á landi. Margar
fullyrðingar þeirra hafa væg-
ast sagt verið svo haldlitlar,
að kunnugum hlýtur að detta
í hug að sumir þeirra a.m.k.
mundu bæta drjúgum við
menntun sína, ef þeir heim-
sæktu það land og þá þjóð
sem hefur varðveitt tungu
handritanna. En einmitt nauð
syn þess að dveljast hér á
landi um skeið og læra ís-
lenzku vel og rækilega, hitta
fólk, sem hefur alizt upp með
sögum handritanna og á anda
þeirra í blóðinu, hefur verið
talin ein ágætasta röksemdin
fyrir því að hér skuli þau
vera.
Jón Helgason, prófessor,
hefur ekki látið mikið að sér
kveða í handritadeilunni, eins
og' kunnugt er, enda hefur
hann átt erfitt um vik; hann
er sambland af íslendingi og
dönskum embættismanni.
Ekki alls fyrir löngu bárust
þær fregnir hingað, að hann
hefði lýst yfir 'því að hann,
vegna stöðu sinnar, kysi að
vera hlutlaus í handritadeil-
unni, og þótti ýmsum hér á
landi þá nóg um. Samt var
litið á afstöðu hans með þeim
skilningi, sem hann átti
rétt á.
Það er því ekki að undra
þó að svör hans við spurning-
um dönsku þingmannanefnd-
arinnar nú veki allmikla at-
hygli. Þau eru svör hlutlauss
manns, sem þekkir hvað
bezt hina vísindalegu hlið
handritamáisins. Og hveriar
eru niðurstöður hans? Rétt
er að láta danska blaðið
„Information" svara þeirri
spurningu, en það hefur ver-
ið okkur einna þyngst í skauti
nú að undanförnu. „Informa-
tion“ segir: „Eftir þessi um-
mæli ágætasta sérfræðings
okkar (þ. e. Jóns Helgasonar)
Franska olíuflutningaskipið „Port Manech“ eyðilagðist af eldi rétt utan við höfnina í Le Havre
nú í vikunni. Tveir af áhöfninni fórust í eldinum. Skipið var 2,600 tonn.
16 mi!lión dala rannsóknir
— 780 millj. dala fjárfestingar
I SKYRSLU frá Framkvæmda
stjóra Sameinuðu þjóðanna
er frá því skýrt að rannsókn-
ir á auðlindum og aðstæðum
í vanþróuðu löndum, sem sam
tals kostuðu 16 milljón doll-
ara (688 millj. ísl. kr.)> hafi
lokkað fram innlendar og er-
lendar fjárfestingar sem
nárnu 780 milljón dollurum
(33,5 milljarðar ísl. kr.). Ár-
angurinn hefur orðið aukin
raforkuframleiðsla, hagnýting
jarðmálma, betri og greiðari
flutningar og stórauknar iðn-
aðarframkvæmdir í þessum
löndum.
Framkvæmdastjórinn leitast
vi’ð að hjálpa vanþróuðu lönd
unum til þess að £á fram
nákvæma og áreiðaniega .vitn-
eskju um náttúruauðiindir og
aðrar auðlindir, til þess að
tileinka sér vísindalegar og
lokkað fram innlendar og er-
ungar og til að hagnýta sér
þessar aðferðir í eigin þágu
Íjafnframt því sem þær þjálfa
menn til að tryggja sér næg-
an mannafla. Forstjóri Fram-
kvæmdasjó’ðsins er Paul G.
Hoffman.
Síðan sjóðurinn var stofn-
aður fyrir sex árum, hefur
stjórn hans tekið ákvarðanir
um 421 verkefni í 130 lönd-
um. 34 þessara verkefna er
lokið. 255 þeirra eru í fram-
kvæmd, en á hinum verður
byrjað innan skamms. Sjóður-
inn og löndin, sem þiggja
hjálp hans, deila með sér
kostnaði af framkvæmd um-
ræddra verkefna. Fram til 30.
júní 1964 var búið áð leggja
fram 233,3 milljónir dollara
til þessara verkefna og af
þeirri upphæð höfðu móttöku
löndin greitt 149 milljónir, en
sjóðurinn 84.3 milljónir fyrir
milligöngu Sameinuðu Þjóð-
anna og níu sérstofnana
þeirra.
í, skýrslunni kemur fram,
að 56.000 manns ha.fa fengið
eða eru að fá aukna skólun
og tækniþjálfun í 124 stofn-
urium, sem Framkvæmdasjóð
urinn styður. Yfir 1500 alþjó’ð
legir sérfræðingar starfa að
verkefnum sjóðsins ásamt
17.000 manns frá móttöku-
löndunum. Af sérfræðingun-
unum eru 13 frá Danmörku,
10 frá Finnlandi 2 frá íslandi,
25 frá Noregi og 31 frá Svi-
þjóð.
Mannekla.
í skýrslunni er lögð ánerzla
á hinn tilfinnanlega skort
sérfræðinga sem starfað geti
fyrir sjóðinn. Níu verkefni
hafa orðið fyrir alvarlegum
skakkaföllum af þessari á-
stæðu. Einkanlega hefur
reynzt torvelt að útvega sér-
fræðinga í greinum eins og
fis'kveiðum, skógrækt. vatna-
jarðfræði og landbúnaði. í ein
um tuttugu löndum hefur ver
ið leitað til stórra verktaka,
en það hefur ekki bætt úr
skák, þar sem þessi fyrir-
tæki verða að útvega sér sér-
fræðinga á sömu stöðum ög
stofnanir Sameinuðu þjóð-
anna.
Aukin innkaup á Norður-
löndum.
Til hinna ýmsu verkefna
sjóðsins hafa verið keypt á-
'höld og annar útbúnaður í 75
löndum fyrir upphæð sem
nemur 37 milljónum dollara.
í skýrslunni segir, að á liðnu
ári hafi innkaup á Norður-
löndum aukizt verulega.
Fram til 30. júní 1964 námu
innkaup sjóðsins í Danmörku
290.000 dollurum, í Finnlandi
58.000 dollurum, í Noregi
236.700 dollurum og í Svíþjóð
857.000 dollurum.
1
I
I I
'í
j
í
|
1
'
um íslenzku handritin, hljóta
andstæðingar afhendingar
handritanna að gera sér ljós-
an ósigur sinn. Jón svarar
spurningum þingsins alger-
lega málefnalega, en skoðun
hans á aðalatriðum handrita-
málsins getur ekki komið
greinilegar í ljós. Það eru
ekki fyrir hendi vísindalegar
hindranir, sem úrslitum geta
ráðið um afhendingu handrit-
anna. Og þar sem baráttan
gegn afhendingu hefur fyrst
og fremst verið háð með til-
vísun til þess tjóns, sem hún
gæti haft í för með sér fyrir
vísindin, eru höfuðrök and-
stæðinganna fallin um sjálf
sig“.
Að gefnu tilefni nefndar-
innar lýsir Jón Helgason því
einnig yfir, að upplýsingapési
sá, sem andstæðingar afhend-
ingarinnar gáfu út á sínum
tíma sé áróðursrit, eins og
hann kemst að orði „og í hon-
um er að finna ýmsar villandi
og ýktar fullyrðingar.“ Þó að
ritlingur þessi hafi vafalaust
haft einhver áhrif á þá, sem
ekki þekktu til, sáu íslend-
ingar strax í hendi sér og
hafa alltaf vitað, að hann var
ekki hugsaður sem upplýs-
inga- eða kynningarrit, held-
ur áróðursplagg.
Vegna afstöðu Jóns Helga-
sonar í handritamálinu und-
anfarið eiga svör hans við
spurningum dönsku nefndar-
innar áreiðanlega eftir að
vera þung á metaskálunum og
auðvelda þeim róðurinn, sem
barizt hafa fyrir því að hand-
ritin yrðu afhent íslending-
um. Vísindamaðurinn og mál-
svari Árnasafns Jón Helga-
son, virðist ekki bera neinn
kvíðboga fyrir því að dönsk
vísindi bíði hnekki af afhend-
ingu. Það er höfuðatriði máls-
ins. Þetta hafa íslendingar að
vísu alltaf vitað, og einnig
þeir Danir, sem hafa viljað
kynna sér málið hlutlaust og
án æsinga. Svör Jóns Helga-
sonar eru okkur ekkert sér-
stakt nýmæli, en þau eru
kærkomið framlag í barátt-
unni fyrir endurheimt hand-
ritanna. Ástæðan er einfald-
lega sú, að svo virðist, sem
ákveðnir aðilar í Danmörku
sjái ekki kjarna málsins nema
með gleraugum danskra vís-
indamanna. Það er af þeim
sökum, sem ummæli Jóns
Helgasonar eru sterkari en
annara íslendinga. Jón Helga-
son veit að Br0ndum-Nielsen
situr ekki einn uppi með all-
an sannleika í þessu máli. Og
hann þorir að segja það. Með
því hefur hann sýnt að hann
hugsar ekki eins og „dansk-
ur“ vísindamaður — heldur
vísindamaður.