Morgunblaðið - 29.07.1966, Blaðsíða 10

10
MORCUNBLAÐIÐ
Föstudagur 29. júlí 1966
Erlend tlði ndi (i^ Erlend tíðindi
EFTIR um bað bil fjögurra
ára samningatilraunir hefur
aðildarríkjum Efnahagsbanda-
lags Evrópu loks tekizt að kom
ast að somkomulagi um sameig
inlega stefnu í landbúnaðar-
málum — samræmingu á fram
leiðslu, sölu og verðlagi land-
búnaðarafurða og stefnuna
gagnvart Bandaríkjunum 1
Kennedy-viðræðunum um
tollamálin, sem nú eiga að hefj
ast aftur eftir nokkurt hlé.
Samkomulag þetta, sem náð-
ist í aðalatriðum á sunnudag
eftir þriggja sólarhringa naer
sleitulausar viðræður, er talið
einn merkasti áfanginn í sögu
Efnahagsbandalagsins til þessa
enda er þetta mál, er varðar
miklu um lífskjör nær tvö
hundruð milljóna manna og
hefur hein áhrif á störf og kjör
13 milljóna bænda.
Enda þótt það hafi fram til
þessa verið de Gaulle, forseti
Frakklands, sem staðið hefur I
vegi samkomulagsins, reyndist
loka átakið í umræðunum um
helgina að jafna ágreining Hol-
lendinga og ítala um það.
hvernig haga skyldi verðlagi
og sölu ávaxta og grænmetis.
en loks komust þeir að sam-
Komulagi í stórum dráttum un.
flókið uppbótarkerfi fyrir þest
»r vörutegundir, m.a. á land-
búnaðarsjóður bandalagsins að
atyðja framleiðsluna, ef verð-
lag fer niður fyrir ákveðið lág-
mark.
Það var þó ekki fyrr en á
miðvikudagsmorgun, sem end-
anlegt samkomulag náðist um
stefnuna í Kennedy-viðræðun-
um, — eftir 16 klst. fund — og
tafði þar fyrir afstaða franska
fulltrúans, sem vildi ekki gera
Bandaríkjamönnum jafn rausn
arleg tilboð í ýmsum greinum
og fulltrúar hinna aðildarríkj-
anna. Nú er hinsvegar ekki ann
að að sjá en Kennedy-viðræð-
umar geti hafizt á ný og mun
það ósk margra hlutaðeigandi
aðila að þeim verði endanlega
lokið fyrir næsta sumar. Við-
ræður þessar hafa legið niðri,
sem kunnugt er', frá því í sept-
ember sl.
Af öllum aðildarríkjum Efna
hagsbandalagsins, hafa Frakk-
ar mestan hag af samkomulagi
því, er gert var sl. sunnudag,
þar sem gengið var að flestum
mikilvægustu kröfum þeirra.
Engu að síður kvaðst franski
utanrikisráðherrann, Couve de
Murville óttast að verðið, sem
bandalagið hyggst greiða fyrir
landbúnaðarafurðir, muni reyn
ast of hátt. Verður það til þess
að hækka verðlag matvæla í
Frakklandi, Hollandi, Belgiu
og Luxembourg en lækka verð
lag í V-Þýzkalandi og Ítalíu.
Samkvæmt samkomulaginu
hefur stjórn bandalagsins með
höndum ákvörðun verðlags á
Sllum tegundum matvæla og
drykkjarfanga í bandalagsríkj-
unum öllum og verður sama
verð greitt fyrir afurðirnar ails
staðar, allt frá Norður-Þýzka-
landi til Sikileyjar. Búizt er
við, að samkomulagið verði
endanlega komið í framkvæmd
1 árslok 1968. Á þá að verða
lokið yfirfærzlu allra uppbótar
kerfa frá einstökum ríkisstjórn
um til yfirstjórnar bandalags-
ins. Er gert ráð fyrir, að upp-
bætur muni í árslok 1968 nema
um 70 milljörðum króna (ísl.)
á ári. Helmingur fjárins til
þessara uppbóta verður feng-
inn með tollum af innfluttum
matvælum til bandalagsríkj-
anna, en hinn helminginn
greiða ríkin sjálf, — Frakk-
land 32%, Þýzkaland 31.2%,
Ítalía 20.3%, Holland, 8.2%,
Belgía 8.1% og Luxembourg
0.2%.
Þá er gert ráð fyrir, að sjóð-
ir bandalagsins verði notaðir
til þess að endurbæta landbún
að ríkjanna, þar sem þess er
þörf og greiða útflutningsbætur
Frá kynþáttaátökunum í Cleveland.
með vissum vörutegundum,
einkum frá Frakklandi til
ríkja utan bandalagsins.
Jafnframt hinni samræmdu
stefnu í landbúnaðarmálunum
verða afnumdir þeir tollar,
sem enn eru í gildi milli banda
lagsríkjanna.
■jc. Kynþátfaóeirðir
Eins og síðustu ár hefur sum
arhitinn á ýmsum stöðum í
Bandarikjunum orðið til þess
að leysa úr læðingi ólgandi
óánægju — og hatursöfl með-
al blökkumanna og afleiðing-
arnar orðið blóðug átök, bani
margra manna og geysilegt
tjón á verðmætum.
Oft hefur tiltölulega lítið
þurft til að koma átökunum af
stað, svæði blökkumanna hafa
verið eins og pottur, sem
lengst af kraumar í, en upp úr
sýður af völdum steikjandi
sólarhitans. Unglingar valda
hávaða að kvöldi og trufla
svefnfrið fullorðinna, sem
kalla á lögregluna. Hún kemur
á vettvang en unglingarnir
taka á móti með því að grýta
flöskum og öðru lauslegu. Börn
og unglingar opna vatnspósta
til að svala sér í nær 40 stiga
hitanum og 70% raka, sem ætl-
ar alla að kæfa — lögreglan
reynir að loka vatnspóstunum
og. allt fer í bál og brand. Það
kviknar í húsi — og lögreglan,
sem hefur grun um, að um
íkveikju sé að ræða, skýtur á
bifreið, sem sinnir ekki stöðv
unarmerki, með þeim afleiðing
um, að 16 ára móðir og þrjú
börn slasast. Leyniskytta verð-
ur ellefu ára dreng að bana og
áður en dagur er liðinn eru
dauðsföll orðin fleiri. Hvar-
vetna rennur blóð og handtök-
ur skipta hundruðum.
Þannig hefur þetta verið sið-
ustu árin. Sumarið 1964 í Har-
lem og Brooklyn í New York,
Dixmoor í Chicago, norður-
hluta Philadelpia, Rochester og
borgunum Jersey, Paterson og
Elizabetha í New Jersey. í
fyrrasumar í Danibury í Conn-
ecticut, Filmore í Chicago og
síðast en ekki sízt í Watts í
Los Angeles. Og í sumar hefur
komið til alvarlegra átaka á
mörgum stöðum, Omaha, Des
Moines, Chicago, Cleveland,
Troy og Brooklyn nú síðast i
þeim hverfum þar sem grunnt
er jafnan á því góða með íbú
unum sumpart af ítölskum ætt
um, sumpart blökkum og sum-
part frá Puerto Rico.
Það veldur mörgum áhyggj
um og furðu, m.a. bandarísk-
um stjórnarvöldum, að til
átaka þessara skuli koma ein-
mitt nú, er allt kapp er lagt á
að bæta kjör og réttindi
blökkumanna. En aðrir, þar á
meðal ýmsir þjóðfélagsfræðing
ar og sálfræðingar, telja ástand
ið ekki óeðlilegt, því þeir hafa
komizt að þeirri niðurstöðu, að
það sé einmitt á tímum efna-
hagslegra framfara og þjóð-
félagsumbóta, sem ofbeldis
megi vænta af þeim, er búið
hafa við bág kjör og óréttláta
meðferð. Vonir blökkumanna í
þessu tilfelli hafa verið vaktar,
en framfarirnarverða ekki nægi
lega skjótar, þeir hafa ekki
þolinmæði til að bíða. Þar við
bætist, að þær breytingar, sem
verða blökkumönnum í hag
vekja andúð ýmissa þeirra
hvítu manna, sem eru þeim
andvígastir og líklegastir til
að skeyta á þeim skapi sínu.
Og beggja skapsmunir eru í
senn meiri og örari, þegar sól-
arhitinn kyndir undir.
Þjóðfélagsfræðingurinn Alen
Grimshaw bendir á, að á fyrri
hluta þessarar haldar, þ.e.a s.
1900—1949 hafi 33 sinnum kom
ið til meiri háttar kynþátca-
átaka, þar af 23 sinnum meðan
yfir stóðu heimsstyrjaldirnar,
sem báðar veittu blökkumönn-
um bætt lífskjör.
Aðrir sérfræðingar, þ.á.m.
sálfræðingurinn dr. Thomas F.
Pettigrew bendir á, að enda
þótt tekjur blökkumanna hafi
farið vaxandi að undanförnu,
hafi bilið milli tekna þeirra og
hvítra manna fremur breikkað
en mjókkað. Það í sjálfu sér
veldur óánægju meðal blökku-
manna svo og niðurstöður at-
hugana, sem stjórnin í Was-
hington hefur látið gera á
menntun blökkumanna — sem
sýna, að því fer víðs fjarri að
samskólun hvítra og blakkra
hafi verið framkvæmd sem
skyldi, að blökku'börn og ung-
lingar njóta ekki handleiðslu
nægilega góðra kennara með
þeim afleiðingum, að þau reyn
ast ekki samkeppnisfær við
hvíta nemendur, þegar til kem
ur framhaldsnám eða starf, er
krefst menntunar.
Það, sem aftur á móti vekur
almennar áhyggjur nú er sú
hryggilega staðreynd, að sam-
tök blökkumanna eru nú marg
klofin og öfgamönnum, sem
beinlínis krefjast algers valds
blökkumanna, og blóðugrar
baráttu þegar í stað, fái þeir
ekki samstundis allar kröfur
sínar uppfylltar , vex stöðugt
fiskur um hrygg. Sú skoðun
verður æ útbreiddari meðal
blökkumanna að dr. Martin
Luther King jr. og öðrum, sem
hvetja til friðsamlegra baráttu
aðferða og leggja áherzlu á,
að blökkumenn fái fyrst og
frefnst jafnrétti á við hvíta
menn, verði ekki nægilega mik
ið ágengt nægilega fljótt og
eru þeir því tíðum sakaðir um
hugleysi og undirgefni við
stjórnarvöldin.
Fyrir nokkru hélt King fund
með blökkuunglingum, sem
vaðið höfðu uppi með götu-
óspektum í Chicago, og talaði
við þá um gildi baráttu án of-
beldis. Sýndi hann þeim jafn-
framt kvikmynd, er tekin
hafði verið af átökunum í
Watts í fyrrasumar, þar sem
sjá mátti, hvernig þeir, er
tóku þátt í óeirðunum, eyði-
lögðu sitt eigið umhverfi og
ollu sinu eigin fólki tjóni, án
þess nokkuð áynnizt. Ekki
tókst King betur en svo að
tala um fyrir Chicago-ungling-
unum, að hvenær sem lögregl i
maður sást á kvikmyndinni
var fussað og sveiað en í hvert
sinn, sem blökkumenn sáust
ráðast á lögregluna, ráku ung
lingarnir upp fagnaðaróp. At-
vik, sem þetta, vekja með mörg
um ugg um að margra ára bar-
átta Kings og fylgismanna
hans verði að engu gerð með
ofbeldi og yfirgangi.
-K Cengi Wilsons
og sterlings-
pundsins
Einn þingmanna brezka
íhaldsflokksins lét svo um-
mælt um síðustu helgi, að ráð-
stafanir þær, sem Harold Wil-
son, forsætisráðherra Bret-
lands, greip til í síðustu viku
hefðu að visu komið í veg fyr-
ir að gengi sterlingspundsins
yrði fellt en þær hefðu ekki
komið í veg fyrir, að gengi
Wilsons héldi áfram að falla.
Hvort svo verður áfram skal
ósagt látið — en fáir munu öf-
unda Wilson, forsætisráðherra,
af þeirri aðstöð sem hann nú er
í eða þeim stormum, sem um
hann leika.
Staða Wilsons styrktist þó
allverulega á miðvikudag, þeg
ar stjórn brezka ver.kalýðssam
bandsins samþykkti að styðja
efnahagsráðstafanir Wilsons, —
sem m.a. fela í sér skattahækk
anir og algera bindingu kaup-
gjalds og verðlags í sex mán-
uði, en síðan verði haldið fast
aftur af kauphækkunum í aðra
sex mánuði. Var það út af fyr-
ir sig töluverður sigur fyrir
Wilson, að felld skyldi með 19
atkv. gegn 4 tillaga Frank
Cousins, fyrrum tæknimálaráð
herra, þess efnis, að frestað
yrði ákvörðun um málið þar
til fulltrúar allra verkalýðs-
félaga landsins, 170 að tölu,
hefðu rætt það á sameiginleg-
um fundi. Cousins er nú aftur
kominn til Sambands flutninga
verkamanna, sem hann var
framkvæmdastjóri fyrir áður
en hann varð ráðherra — og
það félag hefur alltaf barizt
gegn tilraunum til kaupbind-
ingar.
Viðræður stjórnarinnar við
forvigismenn verkalýðssam-
bandsins höfðu staðið yfir frá
því fyrir helgi og verið afar
erfiðar. Af hálfu stjórnarinnar
hafði George Brown innanrík-
is- og efnahagsmálaráðherra
forgöngu um viðræðumar og
átti ekki auðveldan leik, þar
sem hann hafði i upphafi lýst
sig andstæðan tillögum Wil-
son og ætlaði að segja af sér.
Wilson fékk hann hinsvegar til
liðs við sig og beitti Browa
allri sinni hæfni til að telja
leiðtoga verkalýðsins á að veita
stjórninni lið í þessu máh.
Brezkir fréttamenn benda a,
að áður fyrr hafi verkalýðs-
leiðtogar oft haft horn í síðu
Browns fyrir ósjálfstæði gagn-
vart Wilson — en nú hafi þeim
orðið ljóst hve aðstaða Browns
var erfið. Hafi margir verka-
lýðsleiðtogar látið í ljós virð-
ingu fyrir Brown og litla hrifn
ingu á Cousins, sem berzt
gegn hvers kyns liðveizlu við
Wilson.
En þótt stjórn verkalýðssam-
bandsins hafi orðið við óskum
Þeirra Browns og Wilsons —
með vissum skilyrðum þó —
er engan veginn útséð um það,
hvort þeim tekst að fá einstök
verkalýðsfélög til að fallast á
þær. Einkum er óttast, að erfið
ar verði viðureignar þær stétt-
ir, sem þegar höfðu samið um
kauphækkanir, sem koma
skyldu til framkvæmda síðar
— svo sem járnbrautarstarfs-
menn, sem Wilson hafði sjálf-
ur heitið 3 V£% kauphækkun 1.
september. Forsætisráðherrann
er sagður ófús að gera nokkrar
tilslakanir, nema þá gagnvart
allra lægst launuðu stétlum.
Það, sem andstæðinga- ráð-
stafana Wilsons leggja þó
mesta áherzlu á, er sú hætta á
ört vaxandi atvinnuleysi, sem
þeir telja að muni leiða af
þeim. Spá sumir því að tala
atvinnulausra fari allt upp i
milljón — aðrir segja, að hún
verði hálf milljón eða um helm
ingi hærri en nú. Af þingmónn
um Verkamannaflokksins hafa
um fjörutíu lýst andstöðu sinni
við ráðstafanir Wilsons af þess-
um sökum, þar sem þeir m.a.
óttast að atvinnuleysi kynni að
koma illilega niður á kjördæm
um þeirra. Á fundi þingflokks
Verkamannaflokksins sl. mánu
dag, báru þingmenn þessir
fram tillögur til úrbóta í stað
tillagna ríkisstjórnarinnar, en
þær voru felldar. Fréttamenn
segja, að andstæðingar stjórn-
arinnar innan flokksins hafi
ákveðið að berjast ekki gegn
henni af neinni hörku nú enda
eigi hún nóg með að standast
storma stjórnarandstöðunnar
— heldur láta það bíða flokks-
þingsins á hausti komanda.
Hvar sem skrifað er um efna
hagsráðstafanir Wilsons eru
menn á einu máli um, að þær
hafi verið mjög strangar. —
sumir segja allt of strangar,
minna hafi mátt gagn gera, og
hér sé í rauninni um að ræða
samdráttar ráðstafanir, sem
sízt muni bæta eða auka fram-
leiðni brezka iðnaðarins, sem
svo mjög er þörf. Þá benda
margir fréttamenn á — eins og
Framhald á bls. 25