Morgunblaðið - 15.11.1967, Page 23

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 15. NÓV. 1967
23
Einar Benediktsson
bóndi — Minning
F. 9. apríl 1875. — D. 6. nóv. 1967
1»EGAR ég við leiðarlok kveð
gamlan vin, Einar Benediktsson,
átvegsbónda frá Ekru í Stöðvar-
firði, verður mér hugsað heim
til bernskustöðvanna.
OÞað er áreiðanlega hverjum
ungling gott veganesti, að hafa
alizt upp með og um.gengizt í
æsku trausta og drenglynda
menn, heilsteypta persónuleika,
menn sem ekki mega vamm sitt
vita. Einn þessara manna var
Einar á Ekru.
Kynning mín af Einari, heim-
ili hans og fjölskyldu, er ein af
mínum beztu æskuminningum.
Nýlega fermdur réðist ég sjó-
maður eitt sumar til Einars og
kynntist þá af eigin raun mann-
kosbum hans og skapgerð. Sífellt
glaður og reifur með bros á vör.
Ég held, að hann hafi haft sér-
staka ánægju af að umgangast
unglinga. Viðmót hans var slikt,
að það var jafnvel notalegt að
vakna til að fara á sjóinn, þótt
syfjaður væri; glaðværð hans
vakti til áhuga á starfinu og
gerði það að leik.
Mér er það enn minnisstætt,
eftir 40 ár þegar Einar lagði úr
vör settist brosandi við stýrið á
„Bjarma“, en svo nefndi hann
skip sitt, en mér hefir stundum
döttið í hug, að annað nafn á
skipi hans hefði ekki getað kom-
ið til greina.
Ég þekkti engan m.eiri Stöð-
firðing en Einar á Ekru og eng-
um stað mun hann hafa unnað
meir, enda beið hans hamingja
þar, eftir að ýmsu leyti erfiða
bernsku.
Móður sina missti hann í
bernsku og varð því snemma
fyrir mikilli lífsreynslu. Varð
að yfirgefa heimdli sitt ungur og
og spila á eigin spýtur, enda
þótt hann væri jafnan hjá góðu
fólki.
Þegar faðir hans giftist í ann-
að sinn, flytur hann til hans og
síðar ræðst han ntil Sveins bróð
ur síns, sem fer að búa á Brekku
borg í Breiðdal, og býr þar ?
nokkur ár, en fluttist siðan með
honum að Skjöldólfsstöðum í
sömu sveit. Það kynntist hann
fyrri konu sinni, Björg<u Björns-
dóttur frá Kirkjulbóisseli í Stöðv
arfirði. Eftir eins árs semtoúð
missir hann konu sína og stend-
ur þá einn uppi með dóttur sína
Björgu. Var þá mikill harmur
að honum kveðinn.
En öll él birtir upp um síðir.
Hann átti þá vissulega eftir að
verða fyrir því láni að kynnast
ungri og glæsilegri heimasæ.u
af merkum stöðfirzkum ættum,
Guðbjörgu Erlendsdóttur frá
Kirkjubóli; voru þau gefin sam-
an 30. maí 1908.
Hófst nú Einar handa, með
þessa ungu konnx við hlið sér,
að mynda sér nýtt og sjálfstætt
heimili að Ekru, sem var nýbýii
frá Kirkjutoóli. Þar þurfti sam-
t'ímis að byggja og rækta, en
trúin á sigurinn og hamingju-
sama framtíð léttu þeim störfin.
Þeim varð sannarlega að trú
sinni og hafa nú búið þar sveit-
arfélagi sínu til sóma í 46 ár og
eignast stóran hóp mannvæn-
legra barna.
Enda þótt það megi teljast ær-
ið starf, að byggja up heimili
og korna upp stórum barnahóp,
gaf Einar sér tíma til að sinna
með prýði þeim störfum fyrir
sveit sína sem honum voru fal-
in. Meðal annars sat hann í
hreppsnefnd um átta ára skeið
og símstöðvarstjóri var hann í
28 ár, og er til þess vitnað, að
aldrei hefði þar athugasemda
þurft við, slíkur var trúnaður
hans. Félagshyggjumaður var
Einar mikill og var ein aðal drif
fjöðrin í leiklistarstarfsemi sveit
ar sinnar um margra ára skeið
og fór sjálfur með ýmis stór
hlutverk. Við öll þessi störf var
hann studdur af ráðum og dáð
af konu sinni, sem nú lifir mann
sinn, ennþá ern þótt komi sé
yfir áttrætt.
Þau Einar og Guðbjörg eign-
uðust sex börn: Elsa Kristín,
giftist Ingólfi Jónssyni, dó 1937,
Ragnheiður, dó 1929 17 ára göm-
ul, Þorbjörg Jónína, gift Birni
Stefánssyni, kaupf'élagsstjóra,
Helgi Benedikt, giftur Margréti
Stefánsdóttur, Anna Valgerður,
gift Baldri Helgasyni, tæknifræð
ing, dreng misstu þau óskírðan,
en yngstur þeirra barna er
Björn Óskar tæknifræðingur,
giftur Gunnvöru Brögu Sigurðar
dóttur.
Ég sendi öllum aðstandendum
mínar beztu samúðarkveðjur.
Halldór Þorsteinsison
frá Stöðvarfirði.
Það fer ekki hjá þvi, að á ferð
okkar gegnum lífið, frá byrjun
til endaskeiðs, verða þeir orðnir
æði margir ferðafélagarnir undir
lokin.
Sumir ganga með okkur stutt,
en aðrir langt, allt eftir áfanga-
stað og átt hvers og eins.
Aðrir eru á öfugri leið við okk-
ur og við gerum aldrei meir, en
að rnæta þeim örskotsstund.
Sumir þessara ferðafélaga eru
svo gjörðir, að þeir að ferðalok-
um, hafa orðið okkur kærari og
ógleymanlegri en aðrir. Persónu-
leiki þeirra, lífssaga og þáttur
þeirra í samskiptum við alla
menn er slíkur, að ósjálfrátt frá
fyrsta degi örlar á ósk okkar
hinna, að geta tileinkað okkur
eitthvað af því, er gerir þá svo
sérstaka.
Sl'íkur maður er kvaddur í
dag.
Öll framganga hans 1 lífinu,
nærfærni hans og aðgætni við
menn, dýr og hluti var slík, að
við hin, sem sáum og heyrðum,
urð'um stundum næsta undirleit.
Níutíu og þrjú áx er langur
tími og segir sig sjálft að víða
hefur þurft að taka til hendi
þessi ár, fyrir fyrirvinnu og for-
svara stórs heimilis.
En það er svo um flest okkar
verk, að þau standast ekki tím-
ans tönn og það, sem tekur
einn mann ævina alla að rækta,
hverfur í stækkandi þorpi á ör-
fáum árum undir götur og hús.
Að hafa þetta í huga, en geta
þó að kveldi með hæversku
brosi þakkað hvern liðinn dag,
er meira en flest okkar hinna
geta.
Ef til vill vissir þú alltaf með
sjálfum þér, að svo mundi fara
og verið ljóst að ekki skipti öllu
máli um starfið sjálft — og það
stæði sjáanlegt um t'íma og
eilífð, vitandi um þann, sem
verkið vann. 'Hitt skipti þig held
ég öllu, að skila afkom.endunum
þeim arfi og áhrifum, sem entust
og dyggðu til manndómis.
Von mín nú við leiðarlok er
sú, að þeim öllum megi verða
ljóst, að það er aldrei fullþakk-
að að vera af slíkurn stofni —
því í honum er fólgnir þeir
hæfileikar beztir, sem gera menn
stóra.
Ég vil að Lokum taka undir
það með sér og segja:
„Þökk fyrir dagana alla“.
Gunnvör Braga Sigurðar.
Herkvaðning heimsæskunnar
Fátækt og vonleysi fyrir dyrum
I SVONEFNDUM þróunar-
löndum sem annars staðar
fyllast allar götur af börn-
uim, þegar skólanum lýkur,
börnum sem streyma í allar
áttir — kallandi, stjakandi,
hrindandi, hlaupandi, lauisum
úr fjötrum yfirful'lra kennslu
Hér blasir við skilningsgóð
um mönnum vandamál of-
mikillar mannfjölgunar.
Og í huga þeirra, sem nánar
hyggja að, vaknar sú skelfi-
lega hugsun, að meira en
helmingur þessara ungmenna
muni aldrei á ævinni flá
vinnu.
Allt að 6C% fólks í þróun-
arlöndunuim eru unglingar og
innan tveggja áratuga verð-
ur hl'Utfallið 70%. í fólks-
flestu hérúðunum er barna-
fjöldinn svo mikill, að enda
þótt engin fæðing ætti sér
stað frá deginum í dag að
telja, yrði fólksfjöldi á vinnu
markaði þó 50% meiri eftir
15 ár en í dag.
Hægvirkt krabbamein hjálp
•arleysis og vonleysis hefur
grafið um sig. Snemma á ævi
rennur upp fyrir þessum
unglingum, að ekkert nema
kraftaverk getur bjargað
þeim frá þvi að lifa á helja-
þröm atvinnuleysils, skorts
og hungurs unz lífið lognast
út af.
En það er einmitt þetta
fólk, sem er stærsta ónotaða
orkulind manniegs afls á okk
ar dögum. Ef þsð hlyti þann
stuðning og þær leiðbeining
ar, sem þarf, gæti það unn-
ið mikið hlutverk til lausnar
hungri og fæðuskorti mann-
kyns.
Þetta er verkefnið, sem
Young World Development
Project hefur sett sér að
leysa, en samtökin vinna á
vegum FAO innan ramma
Herferðar gegn hungri. Með
námskeiðum æskufólks í þró
unarlöndunum hyggst YWDP
beizla 'orku ungu kynslóðar-
innar og gera þannig kleift
að bæta landbúnað og auka
matvælaframleiðsluna. En
áður en hafizt er handa þarf
að kanna hvaða aðferð hent-
ar bezt og hve mörg ung-
menni í þróuðum og vanþró-
uðum löndum eru fús til
starfs. Upplýsingum hefur
þegar verið safnað á nám-
skeiðum, sem haldin hafa
verið fyrir gjafafé frá Mass-
ey-Ferguson Ltd í Toronto.
Voru á sl. ári haldin nám-
skeið í Austurlönduim fjær
og nær, Mið- og Suður-Ame
riku og í Afríku. Námskeið
þessi sóttu æskulýðsleiðtog-
ar frá þróunarlöndunum og
fulltrúar stjórnarvalda, sem
útskýrðu hvað einkum stæði
í vegi fyrir framþróun í
heimalöndum þeirra.
Á námskeiðum sem voru
haldin í Róm 3.—7. apríl og
í Des Moines, Iowa, Banda-
ríkjunum 15.—19. maí, voru
mættir fulltrúar æskulýðs-
hreyfinga og stjórnardeilda
og annarra samtaka í þró-
unarlöndunum. Þar var rætt
um viðfangsefni Young
World Appeal FAOs að
frelsa heiiminn frá hungri.
Þá komu fulltrúar fátækra
og auðugra landa saman til
ráðstefnu í Toronto i septem-
ber sl. Auk fulltrúa frá ein-
stökum meðlimalöndum FAO
voru þar mættir fulltrúar
stjórna, sjóða, verzlunar,
iðnaðar og margra annarra
skrifstofa Sameinuðu þjóð-
nna. Var þar fjallað um
margar leiðir til að ná sam-
an æsku heimsins til starfs
og sagt var frá árangursrík-
um æskumannanámskeiðum,
sem haldin hafa verið í þró-
unarlöndunum.
Meginum’-æðuefnið var
hvernig takast mætti að auka
matvælaframleiðsluna og
einnig var rætt um aðferðir
til að auka á'nuga á menntun
og vísindum í þróunarlönd-
'unum, sem með því móti
yrðu fær um að hjálpa
sér sjálf er fram líða stund-
ir. Tilraunir, sem gerðar
hafa verið með starfskennslu
hafa gefið mjög góða raun.
Einhverjar ríkisstjórnir
munu þegar hafa ákveðið
hvernig þær haga væntan-
legu starfi sínu á svæðanám
skeiðunum. Möguleikarnir
eru ótakmarkaðir.
Ef til vill stærsta verkefni
væntanlegra r.ámskeiða að
hrífa ungt fólk í þróunar-
löndunum úr vanabundnum
hugsunarhætci eldra fólks,
sem of lengi hefur lifað eft-
ir boðorðinu: „Þetta er nógu
gott fyrir mig.“ Unga fólk-
ið verður að gera sér ljóst,
að það er hægt að bæta líf
þess. Með eigin atorku geta
þeir hrundið í framkvæmd
því, sem þeir héldu að ekk-
ert gæti gerzt nema fyrir
kraftaverk.
(Frá Herferð gegn hungri).
Af tvennu illu skal
taka það skárra
EFTIRFARANDI grein birtist í
síðasta hefti af Fréttabréfi um
heilbrigðismál, sem Krabba-
meinsfélag íslands gefur út.
Höfundur hennar er Bjarni
Bjarnason, læknir, ritstjóri tíma
ritsins :
Barátta gegn reykingunum er
þegar búin að kosta krabba-
meinsfélögin hér á landi og út
um allan heim, mikið fé, mikið
umstang og vinnu, en einnig
mikil vonbrigði. Víða hafa verið
settar á laggirriar nefndir og ráð
lækna, sálfræðinga, hjúkrunar-
kvenna og ráðsnjallra leik-
manna, til að skipuleggja barátt-
una gegn reykingunum, stjórna
herferðinni gegn þeim og leita
allra þeirra ráða, sem að gagni
mættu kocma.
Öllu þessu mikla starfi og fé
virðist hafa verið eytt til lítils.
Árangurinn hvað snertir full-
orðna fólkið, sem hefur reykt
lengi, er alls staðar hinn sami,
nánast sagt enginn. Baráttan I
skólunum virðist hins vegar
bera nokkurn árangur hér á
landi.
Það eina, sem hefur nokkurn
tíma rumskað við reykingafólk-
inu svo um munaði, var skýrsla
amerísku læknanefndarinnar.
Hún tók af öil tvímæli að síga-
retturnar eiga höfuðsök á
lungnakrabbameininu. Skýrsl-
an var miskunnarlaus ákæra á
tóbakið og órækar sannanir um
sekt þess. Eina ráðið til að út-
rýma lungnakrabbameininu að
mestu, er að sigarettureýking-
arnar hverfi úr sögunni. Þá yrði
það ekkert teijar.di vandamál
lengur.
Áhrif skýrs'unnar voru stór-
kostLeg, en stoðu ekki lengi.
Sama sagan alls staðar.
Fólkið hrökk við, eins og það
vaknaði við * vondan draum.
Margir börðu þó höfðinu við
steinir.n og sefjuðu ótta sinn og
illa samvizku með því að vísa
öllum aðvörunum á bug, sem
marklausum æsifregnum til að
blekkja auðtrúa fólk.
Hinn hópurinn var æði stór
hér á landi, sem brá við og
hætti reykingum eða skipti um,
tók til við vindla, pípu eða nef-
tóbak. Allt spor í rétta átt.
En lukkan stóð ekki lengi
frekar en endranær þegar ís-
lendingar ætla að siða sjálfa sig.
Úthaldið brást eins og fyrri dag-
inn. Forboðnu ávextirnir freist-
uðu og að nokkrum máuðum
liðnum var aiil komið í gamla
farið og reykjarkófið, heilræðin
gleymd og hræðslan slæfð með
hæpnum rökum, sem flestir
grípa til, sem skki kjósa að vita
hið rétta vegna þess að það
kemur þeim óþægilega. 80—90%
allra lungnakrabbameina stafa
af sígarettureykingum. Vörnin
er einföld og örugg gegn því
að lendi í hopi hinna dæmdu:
Að byrja acdrei að reykja.
Nauða einfalt og átakalaust. En
að venjast reyking.um kostar
flesta hálfgérðar pyntingar og
mikla vanlíðan Óskiljanlegt
hvejum sem um það hugsar að
eftir þessu skuli mikill hluti
allra íbúa heimsins sækjast,
þrátt fyrir vissuna um að þegar
líður á ævina, geti þeir átt á
hættu að verða iungnakrabba-
meininu að bráð. Sé ógerlegt
að leggja það á sig að hætta
reykingum, því má þá ekki
reyna að gera eitthvað til að
draga úr hæt.tunni? Það ætti
engum að vera ofraun að skipta
um og reykja vindla eða pípu
í stað sígareLunnar. Pípan er
langsamlega meiniausust. Sumir
hafa bjargað sér með neftóbakþ
Því ekki að reyna það?
Árum samai. hefur verið bar-
izt við að búa til síur, sem
eyddu verstu áhr.fum sígarettu-
neyksins og drægju í sig mestu
tjöruna, en lélegur hefur sá ár-
angur orðið. Nu hefur enn verið
riðið á vaðið, fundið upp munn-
stykki þannig útbúið að mikill
hluti tjörunnar síast úr reykn-
um og sezt í örlítið hylki'í neðri
enda þess. Tækið er amerískt,
heitir „Tar Gard“ og er fáanlegt
hér á landi.
Þetta ættu þeir að nota, sem
með engu móíi geta kosið sér
hið góða hlutskipti og sagt skil-
ið við sígareLuns. — Bj. Bj.
Kaupmcun — Kaupfélög
Spil — spil
Heildverzlun EIRÍKS KETILSSONAR
Vatnsstíg 3 — Símar 23472—10363.