Morgunblaðið - 19.12.1971, Qupperneq 2

2
MCXRGUNBLAÐIÐ, SUNJSÍUDAGUR 19. DESBMBER 1971
%
%
M
Halldór Halldórsson:
íslenzk málvöndun og
félagslegir fordómar
„HieiÉtin er eitir arwlskotanis
reiðarsftag," minnir mig Jón
meiístari VTídaión se-gja í posti#u
sánni. Jóhann S. Hannesson virð
ist hafa verið losíinn j>essu
slagi, er haran reit grein sína
Frumhiaup Haiádórs Halldórs.
sonar í Morgunblaðið 1. des.
1971. íhuganir mínar um sstefmi
mótiun í íslenzkri máihvöndwn vil
ég hins vegar ekki draga niður
á svo lágit stíg að beiíta pers-
ónulegum skætingi. Ég lœst aðra
um það. Jaf níraimt vii ég benda
á það, að það er engin ný bóla,
að ég fjaldi umn þessi mál á al-
mannave ftvangi. í>að hefi ég
gert um þrjátiu ára skeið, svo
að engan skyldi undra, þótt ég
hafi áhuiga á þeim. Memnstefn-
an hiefiir verið liík, en aidur og
reyrusLa hafa þó móitað hana
nokkiuð. Þetrta sýn iir, að mál-
vönduin hefir lerugi verið mér
huigleikin, og er því óþarflt að
gera rnér noklkrar. getiseukir um
aðrar hvat'ir en áhuga á mál-
efninu.
Undanfari firaman nefndrar
greinar Jóhanms var úitvarps-
þáttuir, er hamm fliuitlíli í Rilkisút-
varpið 29. nóv. Þátturinm virt-
ist saminm í því sikyni að sýna
fram á, að stefna fliytjandans í
má-1 f arslegum efnium væri öJi
öninur en ég taldi x greim minmi
í Morgunblaðinu 28. nóv. Mér
þykir vænt um, ef þebta er rótt.
Það sikipitlir Jitíliu, þótt ég mis-
sikilji eitthvað, ef áheyrendur
alimennt hafa skilið steínu Jó-
hanns rétt. Þáitibur hams 29. nóv.
var að mesibu enduintekninigar úr
fymri þáttum hians, aðaltega
stefnuyfdrlýængar, sem hanm
hafði komið fraim með. En mér
þyldr Jeitit, að ég sanmfærðist
ekki um, að ég hefðd á röngu
að standa. Og ég efaist um, að
þessi yfdibóitaþáititur hafi saníir
fænt aðra. Til mdn hafa mjög
margir hriragt, ag ég hefi hitit
fjölmanga menm, siem hafa sagt
mér, að þeir hatfi skillið stefniu
Jóhanns á sama veg o.g ég. Þess-
ir vxðmæJemdur mímir hafa verið
úr ýmsum sitétitum þjóðféLagsins
akki menntamenn öðrum frem-
ur. Af siuimum bréfium, sem flLytj-
andiiinm hefir lesið uipp i þáttum
sinuim, má etomiig ráða hið sama.
í fyrrgreindiuim yfímbótiaþæibtii
kornu, edns og að var viikið,
mangar söxdnuyfirlýsinigair, sem
átitu að sanma, að það, sem óg
segði um þætitiima, væri „ftrum-
hlaiup“. Ég vík síðar að eimmd
stefmuyfirlýsiingunmái, sem sýnir
það djúp, sem sbaðfest er mitliLi
skoðana flytjamdans og min.
Sumum yfin]ýsingumuim var ég
hiras vegar að ýmisru samimáLa.
En á það vid ég benda séirstak-
lega, að stefnuyfirlýsing er ann
að en stef na. Þenman mum
þekkti Páill positiuilli, þegar hann
sagði að „hafia á sér yfirsíkim
guðhræðisilumnar, en afneita
krafiti hennar.“ Hvað sem yfir-
'Lýsiragumum Líður, hefi ég og fjöl
maingir aðrir litið á sitiefinu þátt-
arins Dagliegs málls sem niður-
rifsstefnu ag tfflnaum ti!l þess að
Skjóta sér umdan vandamum,
ábendinigu um að Laga sig eftiir
'Umhvierfimu, ef flytjamdanum
feJl'ur það orðalag betiur en
„pabba og mömmu-sjómanmið“.
En uimlhverfi er mis'jafnt, og ‘ég
tiel — elkki einungis í 'málfars-
lleguim efnum, heJdur á miklu
víðara sviði — sikipti miikliu máli,
■hvent það umjhivenfl. er, sem
menm mótast aÆ. E5niginm neitar,
að áhrtó fioreldra á miáí baxma
sé mitkið. Hiibt virðist ekki hafa
rummið upp fyrir fllytjamidiamium,
að þessi áhrifi eru, þóibt maiuð-
synQleg og ó'hjálkvæimliflieig séu,
miisjaifnleiga igóð, né heldur hiitt,
að „aiJlir m'emm urðult jalfraspaik-
ir,“ eins og segiir í Hávamállluim.
Gre inarhöfundur ræðir noíkk-
uð sögu þesB, hverndg sflooðamár
hjams um máifar oig málmotlam
hafi mótiazt. Það er fróðleg pere
ómusaga. Ég verð viist að tiaka
hianm trúanlegam um það, að
hamm hafi, að þessu Jeyti, ekki
arðið fyirir áhrilfum frá stefnu í
máflifraeði, sem réð Jögum og Jof-
um meðal málvisiirraanna í Qanda
rfikjumum, þegar hanm var þar
við nám og sitörf. En þetta má
þó furðuleigt heita. Þeir tveir
höfundar, sem Jóhamn vitaar
tii, voru merkir máivÍKÍmenn
og hefí ég Jesið nofldouð, efltto-
báða {um ensflca máflsögu og
Mjóðfræði). Báðir þeaisár vás-
indamemm voru þó, eims og aðr-
ir menm, böm síns tíma. Þeir
verða eklci kenndir við nýjustu
sitefnur i málvíisi, enda gefur
gireina rh öf u nduir það í skyn.
Henry Sweet var uppi 1845—•
1912, en Henry Gecii WyJd
1870—1945. En þótit þeir séu
lömgu Jiðnir, eru þeir engu
ómerkari fyrir það. Óg það er
Jöhanni tii sóma að hafia af
þekn læirt. Nú tíð'kasit það mjög,
að mál'vísimemn Jeiiti til þess,
sem fyrr á tímum var sagt.
En hver sem málllheimispe'ki-
legur eða máilisiállfmæðdiJegur
gruindvöMur Jóhanms S. Hanmes
sonar kanm að vera, virðist hom
um ekflci Jjós munurimn á mál-
vísi og málvöndun. Ég reyndi í
fyrri grein mimíM að gera þessu
M liJs háttar sflci'l og hefi raumar
gert það áður. Þe-ssi tvö hug-
tö;k smertast að vísu, en hér er
um mismunandi horf að ræða
eða mieð öðruim orðum, Jitið er
á máliS frá mttsimumandi sjónar-
homi. Ég hiefi eflclci orðið þess
var, að Jóhanm hafi gert sér
þetta Ijósrt i síðari þáttum frem-
uir en himum fyrri.
Eítirfarand'i setningar eru t.d.
a Ihugnnare-fni . fyrir máikfræð-
inga, ,og rithöfumdar gæitu not-
að þær — eða aðrar af sama
toga — til þess að lýsa málfari
persóna simma:
„Laflcmir miinm og ég Mlttustum
á Suöðurguötuai'ni í viekunmi,
og af því mér langaði að fá
hann tiifl að Jakka skuldina við
hanm, þvi mér vamrtaði aur,
spurði ég lakniirinm, hvort það
væri ómiuílegt. Hann bað mig að
droppa inn hjá sér á Braborgar
stíigmum á nasrtummi.“
flún þöjt ýmásilegrt sé hér art-
hygðiiis.vert fyrir málvisimanin,
ei-u þessar setnimigar hvortoi
,,rétt“ né „vandað“ mál.
Ég hjó efltiir því í yfirbóta-
þætiti Jóhianns S. Hannessomar,
að hiamm sagðflsrt vera reiðiubú-
imn tii að ráðlleggja fóWci að
segja fremur hittumst en hitt-
ustuii) og mig laogar í atað mér
langar, efleki af því að hanm
teJdi annað „rétt“ og htort
,,rang't“, heJdur af því að fyiri
málfórmin særtitu féJagisflegum
fordómum. Hér birtisit, hygg ég,
höfuðimunurimn á sikoöunum
okkar Jóhanns. Þessi yfiiirlýsdmg
hans jaifnigiiidir í rauniinmi því,
að hamn tietoir máilvönduh, að
svo mdflcflu leyti saern hún varðar
ekflci beint máfliviisd, tfll „félags-
Jegra foidóma“. Þó tóflc hanm í
amnarri yfiriýsiimgu fram, að
þáilturinn væri ekki dómstófli.
En er það ekki dómur að tielja
máflivöndun félagsflega foirdóma?
Ég notiaði hims vegar gmeimi-
markið „féflagisfleg váðunkenn
ímg“ tii þesis að ákveða vöndum
máfls og tók fmam, að hún gæitii
breytzt. flVIeð sama rétti og Jó-
hann telur má'Jivöndun tifl, félaigs
tegra foidóma mætiti , fæma
nianga viðurkennda siði undto
hið sama. Þanmig yrðu ftestto;
borðsiðir okikar félagsilegir for-
dómar. Þeir, sem andvígir etru
sígiildri tóniliiis;, geta haidið þv;
fmam, að „sýmíóníugarig". sé-fé-
Lagsflegir fordómo.r og y&ratötit-
arvenjur, seun heefi eilcki „f.rjiáfits-
3 Metsöluhöfundar
Bók eftir nýjan höfund, sem vakið hef-
ur gífuriega athygli og er þegar kom-
inn f fremstu röð metsöluhöfunda
heimsins.
„Bezta stríðsbók, sem ég hef iesið. Ég
hef engan fyrirvara: hún er bezt.“
AUSTAIR MACLEAN
„Saga um sjóhernaðlnn, sem hefur
alia kosti til að bera ... Lesandinn er
rfgbundinn, þar til yfir Iýkur.“
New York Times
„Augu iesandans eru límd við síður
bókarinnar, þangað til lestrinum er
|0kið.“ Daily Telegraph
„Geysilegur stigandi og spenna."
Daily Express
Brian
Caliison
„Bezta bók, sem ég hef iesið eftir
MacLean, síðan Byssurnar f Navarone
komu út. Ekkert getur hindrað, að hún
skipi efsta sæti metsölulistanna í
fangan, langan tíma.“
MARK KAHN, Sunday Mirror
„Hún ber öil einkenni hins snjalla
sögumanns, MacLean, og það er ekki
auðvelt að leggja hana frá sér.“
Ths Times Educatisnal Supplement
„Hæfnl MacLean til að skrifa æsi-
spennandi sögu fer sízt minnkandi."
V/estern 'Malt
„Afar hröð atburðarás, hroilvekjandl
spenna."
Northern Evening Dispalch
TATARA
LESTIN
Alisfair
MacLean
' i
i* ,s:;
0 Arfjí
.
* ' ■ . á ■-
% '4
f '*$;¥ %
L'S riiM 1i
S-
5' **

„í þessari sögu er spennan meiri og
jafnari og atburðarásin hraðari en f
nokkurri annarri bók höfundarins ...
Sagan er æsandi og sannarlega til
þess fallin að haida Iesandanum vak-
andi.“ Financial News
„Enginn kemst iengra f þvf að skrifa
æsispennandi sögur en Hammond
Innes.“
DAPHNE DU MAURIER, Observsr
„Hammond Innes er einhver færasti og
fremsti sögumaður sem nú er uppi.“
PETER QUENNELL, Daily Mail
„Hammond Innes er fremstur nútíma-
höfunda, sem rita spennandi og hroli-
vekjandi skáidsögur."
Sunday Pldorial
Lagttil
atlögu
HAMMOND
INNES
IÐUNN
Skeggjagötu 1 símar 12923,19156
%