Morgunblaðið - 19.06.1974, Síða 2

þúsund
bollar af
Kaaber
„Framleiðsla okkar nú er um 400
þúsund bollar af Kaaberkaffi á dag
og er það rúmur helmingur þess,
sem íslendingar neyta daglega af
kaffi," sagði Ólafur Johnson forstjóri
kaffibrennslu Kaaber f samtali nú
fyrir skömmu, er við hittum hann til
að fræðast um kaffibrennsluna í til-
efni 50 ára afmælis hennar, sem var
í gær, Kaffibrennslan var stofnuð
18. júní 1924 af eigendum 0.
Johnson og Kaaber og var fyrst til
húsa í Hafnarstræti í 12 ár. 1 936
var flutt í húsnæði i Höfðahverfi, þar
sem brennslan var unz verksmiðjan f
Sætúni var reist árið 1 952. Þar var
brennslan starfrækt f 1 5 ár, er hún
fluttist í nýja húsnæðið á Tunguhálsi
í Árbæjarhverfi 1 967.
Með tilkomu nýju verksmiðjunnar
var jafnframt hafin framleiðsla á nýj-
um kaffitegundum, Java, Mokka og
Santosblöndum sem er lúxuskaffi,
en langstærstur hluti framleiðslunn-
ar er þó Rfókaffið, hið eigínlega,
landskunna og vinsæla Kaaberkaffi
Við báðum Ólaf í upphafi að segja
okkur frá helztu einkennum kaffi-
tegundanna, sem framleiddar eru i
kaffibrennslu Kaaber.
4 tegundir
— Ríókaffið er 100% hreint
Brazilfukaffi af Caffea Arabicastofo-
inum, og kemur frá Rióhéraði i
Braziliu og þar um kring. Vegna
þess, að það er ættað þaðan fær það
I sig hið sérstaka bragð, sem þekkt
er sem Ríóbragð. Bragðið byggist
töluvert á moldinni, sem kaffitréð
I vex úr, hversu mikið rignir, hve hátt
yfir sjávarmáli tréð er ræktað og það
i fær sinn sérstaka keim af þvi. Ég get
1 bezt lýst þessu með þvf að taka til
dæmis Islenzkar kartöflur. Allir vita,
að vissar tegundir eru betri en aðrar
og fá sín einkenni, eins og gull-
augað. sem byggist á þvi hvar þær
eru ræktaðar á landinu. Það er eins
með kaffibaunina, hún fær sinn sér-
staka keim bæði af því hve hátt uppi
hún vex, hve mikla sól hún fær,
hvað mikla rigningu og hvernig
moldin er. Allt þetta hjálpar til að
skapa sérstakan keim, sem kemur úr
nær hverju héraði
Hinar tegundirnar okkar þrjár eru
nokkuð flóknari, þ.e.a.s. það er kaffi
f þeim blöndum frá mörgum lönd-
um. Mokkategundin okkar er t.d.
blönduð með kaffi frá Eþíópiu,
Kolomblu, Kenya og siðan kaffi frá
Mið-Ameríkulöndunum Salvador og
Gautamala. Javategundin sam-
stendur af kaffi frá Java, Kolombíu
og frá Salvador, svokallað
„Highgrown Coffee" eða kaffi, sem
ræktað er hátt yfir sjávarmáli. Einnig
er svolítið af Santoskaffi í blöndunni
frá Santoshéraði í Brazilfu Undir-
stöðukaffið i Santonsblöndunni er
einnig frá Brazilíu, það er miklu
mildara kaffi úr Santonshéruðunum,
einnig er I þeirri blöndu
Kolombiakaffi og dálítið af Mið-
Amerikukaffi.
kaffiinnkaup
KAFFIBRENNSLA
0.J0HNS0N &KAABER H.F
Rætt við
Ólaf
Johnson
forstjóra
Kaffi-
brennslu
O.John-
son &
Kaaber
H/F
Kaffiinnkaupin
— Hvernig fara
fram á íslandi?
— Þegar maður er svo langt í
burtu frá seljendunum er um tvær
leiðir að ræða til að kaupa kaffið. Að
fá prufu af kaffi, sem er til sölu I
ákveðnu magni á ákveðnum stað á
ákveðnu augnabliki. Þá fær maður
senda 300 gramma prufu, sem á að
vera af nákvæmlega sömu gæðum
og allt magnið, sem til er. Þessu
magni er gefið ákveðið heiti, sem
notað er unz það hefur allt verið selt,
en þá er heitið lagt til hliðar og
aldrei notað aftur, en fengið nýtt
orð. Þetta er algeng leið við kaffi-
kaup. Hin leiðin er að lýsa kaffinu
nákvæmlega Þá er leitað tilboða í
ákveðið magn til afskipunar í
ákveðnum mánuði, allt að 2000
sekkjum hjá okkur en hver sekkur
vegur 60 kg. Kaffið er flokkað í
ákveðna gæðaflokka frá 2—9 og
eru gæðin þvi meiri sem flokkurinn
hefur lægri tölustaf. Gæðin eru
ákveðin þannig, að holuspjóti er
stungið I sekkinn og tekin 300
gramma prufa. Þessi 300 gr eru
aldrei gallalaus og það eru sér-
fræðingar, sem flokka úr henni
gallana. T.d. hvort baunirnar eru
brotnar, hvort þær eru óþroskaðar,
hvort það eru óhreinindi i sekknum
o.s.frv. Hver galli hefur ákveðna
punkta og þegar þessir punktar eru
lagðir saman og fara yfir ákveðna
tölu, fellur kaffið um einn flokk
Þegar við lýsum kaffinu, sem við
viljum fá, segjum við, að við viljum
fá tilboð I 2000 sekki af New York 2^
2 er hæsti gæðaflokkur, sem til er.
Með New York eigum við við, að við
viljum, að staðreynt sé af bandarlsk-
um sérfræðingum, að hér sé um að
ræða kaffi úr flokk nr 2. Bandarikja-
menn hafa ákveðið matskerfi, sem
kunna að túlka flokkanna allt öðru-
vísi.
— Hvað máli skipta, stærð og
litur baunarinnar?
Stærðin skiptir
ekki máli
— Stærðin skiptir engu máli.
Það hefur verið nokkuð útbreiddur
misskilningur, að kaffi sé betra eftir
því sem baunin er stærri. Litur baun.
arinnarsegirtil umaldur hennar og
flokkast frá grænt til hvltt. Ný upp-
skera af baunum er græn. Þá er
mikið vatn eftir í bauninni og hún er
græn og bólgin. Slikum baunum
sækist maður ekki eftir, þvi að þær
eru llkar á bragðið og súr appelsina.
Þegar tímar liða, gufar töluvert vatn
úr bauninni og þá byrjar hún að
fölna, en frá öðrum mánuði til
fimmta mánaðar verður hún Ijós-
græn, er það sá litur, sem við vilj-
um. Eftir það verður hún gulgræn
en þá er hún orðin helzt til of gömul.
— Hvað gerist ef ágreiningur
verður um gæði þess kaffis, sem þið
hafið pantað?
— Þegar við kaupum kaffið vilj-
um við útiloka að þurfa að sækja
okkar rétt, ef eitthvað fer úrskeiðis,
til landa eins og t.d. Brazilíu, sem
hefur ekki sama réttarfar og við. (
öllum okkar samningum er klausa,
þar sem segir, að ef um ágreining
verði að ræða, skuli skorið úr hon-
um í þeirri höfn í Evrópu, sem skipið
kemur með kaffið til, en það er
yfirleitt Rotterdam eða Antverpen.
Þegar skipið leggur af stað frá Brazi-
liu, fáum við senda prufu flugleiðis,
sem við förum yfir og ákveðum
hvort hún er I samræmi við gerða
pöntun Ef við verðum varir við
eitthvað, sem okkur líkar ekki, ger-
um við afskipandanum viðvart um
að við viljum stöðva þessa sendingu
í Rotterdam eða Antverpen eftir því
á hvorn staðinn skipið kemur og
biðja þar um úrskurð. Sá úrskurður
er fenginn með þvi að leggja málið
fyrir óháða aðila, sem eru sér-
fræðingar I kaffi og kallast á ensku
„coffee Arbitration Board". Sllkir
sérfræðingar eru til staðar í öllum
hinum stóru höfnum, þar sem miklu
kaffi er umskipað Þessir sér-
fræðingar rannsaka málið og kveða
upp sinn úrskurð fyrir ákveðna
þóknun. Þessir menn vita ekki milli
hvaða aðila ágreiningurinn er. Þeir
lita bara á gæðin og dæma.
— Hafið þið einhvern tima orðið
fyrir áfalli vegna þess, að þið fenguð
svikna sendingu?
Gifurlegt tjón
— Já, það hefur þvi miður
komið einu sinni fyrir og olli okkur
milljónatjóni. Þetta var árið 1968
Við fengum þá 2000 sekkja send-
ingu, sem hafði verið staðfest af
hinu heimskunna svissneska fyrir-
tæki Superintencia, sem gæða-
flokkur Río-New York 2. Þetta er
óháð og mjög virt fyrirtæki, sem við
höfum skipt við í áratugi og metur
gæði hvaða vöru, sem beðið er um.
Það má t.d. nefna, að þeir hafa
umboðsmann í Reykjavik Þegarsvo
kaffið kom, reyndist það vera Ríó-
New York-5. Superintenciamað-
urinn i Brazilíu hafði kannað vikt
sendingarinnar og gæði og gaf út
vottorð um að gæðin væru New
York-5. Hinsvegar hafði vottorðið
verið falsað og stóð á, þv! þegar við
fengum það, New York-2. Þessi
sending var þó ekki öll gölluð. Svik-
in komust ekki upp fyrr en búið var
að framleiða og senda á markaðinn
úr 650 sekkjum eða 30 tonn. Þá
fóru að koma kvartanir um að kaffið
væri vont. Þegar þetta kom upp tók
stjórn fyrirtækisins þegar i stað
ákvörðun um að kaupa allt það kaffi
af kaupmönnum, sem sent hafði
verið út. Við urðum að loka verk-
smiðjunni i þrjár vikur, því að við
gátum ekkí fengið frá Evrópu það
gæða hráefni, sem við vildum. Þessi
svik urðu Kaaber dýrkeypt og beint
tjón þá nam milljónum króna og þá
var milljónin mun meira virði en hún
er i dag. Auk þess töpuðum við
nokkrum hluta markaðarins, sem
okkur hefur þó tekizt að vinna aftur
hægt en ákveðið á gæðum okkar
framleiðslu.
— Hvernig gat slikt gerzt miðað
við allar þær ráðstafanir, sem gerðar
eru til að tryggja, að þið fáið þau
gæði, sem þið pantið og greiðið
fyrir?
Bankamistök
— Rannsókn málsins tók marga
mánuði, þvi að hér var um sakamál
hjá seljandanum en tjónið varð útaf
bankamistökum. Fyrirtækið, sem
seldi okkur kaffið, stóð höllum fæti
og var að reyna að bjarga sér.
Seljandinn fékk sendinguna greidda
i banka út á Ijósrit af frumriti af
skoðunavottorði frá Superintencir. i
bankanum. Þar stóð, að sendingin
væri úr gæðaflokki 2. Hann hafði
hins vegar breytt á frumritinu töl-
unni 5 i 2, en sú breyting kom ekki
fram á Ijósritinu og bankinn greiddi
honum peningana, sem alls ekki má
gera, því að það verður að framvlsa
frumritinu. Seljandinn sagði hins
vegar í bankanum, að sendill hefði
týnt frumritinu, en til allrar
hamingju hefði verið tekið af því
Ijósrit. Þessu bragði sá bankinn ekki
við og því fór sem fór. Seljandinn
varð svo gjaldþrota og við sátum
uppi með nær óbætt tjón, að öðru
leyti en því, að við gátum losað
okkur við birgðirnar til útlanda á
stórniðursettu verði. Ég var staddur
úti á landi þegar þetta gerðist og var
kallaður í símann með hraði, þar
sem mér voru sagðar fréttirnar og
ég vona sannarlega. að ég eigi ekki
eftir að lifa annan slíkan dag. Miðað
við verðið á kaffi í dag kostar það
magn, sem við keyptum aftur af
kaupmönnum, rúmar 7 milljónir
króna, sem gefur nokkra mynd af
tjóninu.
— Hver var velta kaffi-
brennslunnar á sl. ári?
— Hún var um 180 milljónir
króna
— Hvernig hefur verðþróun á
kaffi verið á heimsmarkaðinum?
— Hún hefur verið og er stöðugt
á uppleið og þar er margt sem
veldur. Kaffitréð er ákaflega vand-
meðfarið og það vex seint, þannig
að hægt er að hafa miklu meira upp
úr landinu, með því að rækta eitt-
hvað annað. Þetta hefur gerzt í
siauknum mæli í Braziliu, sem er
stærsta ræktunarlandið, en nú, þeg-
ar verðið er orðið svo hátt, er ekki
hægt að skipta yfir ( kaffirækt á
svipsundu,það tekur mörg ár. Ofan
á þetta bættist að sjúkdómur barst
frá Afríku til S-Ameríku, sem hefur
valdið þungum búsifjum. Þessi sjúk-
dómur heitir „Rust" eða ryð og
leggst neðan á laufið á kaffitrénu og
eyðileggur tréð. Þennan sjúkdóm er
mjög erfitt að hefta. Allt þetta hefur
valdið þvl að ekki hefur verið hægt
að anna eftirspurn eftir gæðakaffi og
það tekur langan tima að ná upp
framleiðslunni á ný. Auk þessa hafa
ræktunarþjóðirnar bundizt samtök-
um um hve mikið þau rækta af kaffi
og hve mikið þau flytja út. Þetta er
gert til þess að koma i veg fyrir, að
einhver setji of mikið magn á
markaðinn og valdi verðfalli. Þetta
eru ástæðurnar fyrir hinu háa og
hækkandi verði.
— Nú er Riókaffið ykkar visitölu-
kaffi Hvernig kemur þessi hækkun
við afkomu kaffibrennslunnar?
— Kaffi er háð mjög ströngu
verðlagseftirliti og álagningu haldið
niðri eins og hægt er vegna vísi-
tölunnar
— Er stöðug aukning kaffineyzlu
i landinu?
— Það er alltaf einhver aukning,
en hún er nú hægari en hún hefur
verið. Við höfum fram til þessa tvö-
faldað i kilóum það magn, sem við
höfum framleitt, á 10 ára fresti, en
ég spái ekki sömu aukningu í fram-
tiðinni. Bæði er það, að kaffi er
orðið dýrt, margir nýir drykkir hafa
komið fram á sjónarsviðið og svo er
það, að unga kynslóðin virðist ekki
vera eins gefin fyrir kaffidrykkju og
foreldrarnir. Við gerðum ráð fyrir, að
verksmiðjan á Tunguhálsi þyrfti ekki
stækkunar fyrr en 1980, en það
er nú Ijóst, að hún mun duga án
stækkunar mun lengur en það.