Alþýðublaðið - 26.02.1931, Síða 2

2
ALÞÝÐUBLAÐIÐ
Briminn i Hnfnarfirðl.
Likfn fnndin.
Fólk misti aleign sina i eldinum.
Samskot hafin.
Eiigemdur h_ins svo nefnda Sigl-
Samvinna eða sérbrask
Nýlega er út komiin allmerkileg
bók. Heitir hún „Samvinna bænd-
anna“ og er gefin ut á kostnað
ríkissjóðs. í bókinni er sögð saga
eins elzta og öfIugasta kaupfélags
feérlendis, Kaupfélags Eyfirðinga.
Tryggvi Pórhallsson forsætisráð-
lierra xitar formála sögunnar og
segir par meðal annars: „Gefið
oú að pvi góðar gætux, bændur
usæ gjörvalt Island, með pví með-
nl annars að lesa bók pessa,
hversu mjög pið getið bætt hag
f'kkar með samstarfinu. Og verð-
ið allir góðir samvinnumenn.“
Saga Kaupfélags Eyfirðinga er
um margt merkileg. Þaö er stofn-
að 1886, og er pví eitt elzta
kaupfélag landsins. Það var
auðvitað fátækt og vanmáttugt
■ fyrstu, en smátt og smátt óx
pví fiskur um»hrygg, og nú, eftir
44 ára starf, er pað orðið eitt
öflugasta fyrirtækiö hér á landi.
Á peim árum, er kaupfélags-
starfsemin hofst, var kaupmanna-
kúgunin hræðiieg. Mátti svo
segja, í pá daga, að einstakir
rnenn, kaupmenn, ættu heil porp
og fólkið, sem í peim bjó.
með húð og hári. Kaupmaðurinn
var kóngurinn, og Itotungurinn við
ísjó og í sveit var undrr hann gef-
inn eins og præll. Á peim tím-
um viðhafði kaupmaðurinn bæði
líkamlega og andlega kúgun. Al-
pýðufjöldinn var eins og varnar-
laus sauöahjöró, er valdamaðiu--
inn reytti og rúði. —
Upp úr pessurn jarðvegi reis
hin févana en iífmagnáða hug-
sjón samvinnunnar. Eða réttara
sagt: Ástandið skapaði kaupfé-
Lagsskapinn — eins og auðvalds-
pjóðféLagið sjálft skapar verk-
lýðssamtök og socialisma, sem
siiðar skapa nýtt skipulag innan
pess, er sprengir pað eins og
ungi eggskurn.
Pað voru ekki litlar hugsjónir,
er peir ólu í brjósti, menmrnir,
er gerðust brautryðjendur sam-
vinnufélaganna hér, t. d. peit
Benedikt á Auðnum, Jakob Hálf-
dánarson, Hallgrímux Kristinsson
o. fl. , Þeir sáu alt í kring um
sig pjakaðan bændalýð, hneptan
í fjárhagslega ánauð bæði inn-
Lends og útlends kaupmanna-
valds. Þennan bændalýð ætluðu
peir að gera frjáLsan, efnalega
og par með andlega. Kjörorð
peirra var: Samtök um „verzlun,
samtök um afurðasölu — undan
oki kaupmannavaLdsins. Kjörorð-
in voru góð, en pau nægðu ekki
ein. Baráttan var erfið. Annars
vegar stóð öflugt og rótgróið
kaupmannavald, hins vegar fé-
laus samtök félausra manna. Og
sögurnar um frumbaráttu sam-
vinnufélaganna eru efni í margar
bækur. Höfðingjavaldið taldi
pöutunarfélögin og kaupféLögin
upprcisn gegn lögum og rétti.
gegn manneðfinu og himnaföð-
urnum jafnveL. ÖhróÖrinum var
drerft út og vegið var á báðar
hendur. Frægust er saga barátt-
unnar við Guðjohnsens-valdið á
Húsavik. — Árin Liðu. Samvinna-
félögiu risu upp við hvern fjörð
og í hverjum dal. Kaupmanna-
veldið var lamað. Samvinnufé-
lögin tóku völdin. — Eftir ára-
tuga baráttu standa samvinnufé-
lögin sigri hrósandi yfiT moldum
hins óskoraða og einvalda kaup-
niannavalds.
Hér að framan er minst á hug-
sjónir brautryðjenda samvinnu-
stefnunnar — og pað er ekki að
eins fullyrðing, að pær hugsjónir
voru í fullu samræmi við sam-
vinnustefnuna. Og ef trúa má
hmni rituðu sögu samvinnufélag-
anna, eins og hún er kend í skól-
um, pá voru pær hugsjónir, er
lágu til grundvallar í fyrstii, pær,
að sameina fátækLingana til fjár-
hagslegrar og men nin gar legra r
baráttu gegn kaupmannavalidimu.
— Þessa hugsjón bera mörg sam-
vinnufélög uppi enn, en önnur
ektó. — Svo virðist, sem ýms
fyrirtætó samvinnumanna hafa
.stirðnað í hörudum hugsjónaLítilla
og steániamninna fjánnálamanna.
Þau hafi fengið pann svip á síð-
ustu árum, að pau væru fjárafla-
félög að cins, hugsjónaeLdur
stefnunnar hefir verið kæfðarr í
kappinu um einræðið á peninga-
sviðinu. Og ýms fyrirtæki sam-
vinnumanna haía jafnveJ reynst
Lún verstu í garð fjárhagslegrar
og par með menningarlegTar við-
reisnar hinna vinnandi stétta.
Nægijr í pví sambandi að benda á
kaupkúgunartilraunir Jóns Árna-
sonar, forstjóra S. í. S., í haust
og styrfni Kaupfélags Eyfirðinga
viö hagsmunakröfum norðlenzkra
verkamanna. — Það verður ó-
gæfa hin mesta, ef samvinnufé-
| Lögiin verða í andstöðu í menn-
ingarbaráttu vinnustéttanna í
framtíð og nútíð. En á pað virð-
ist ýmislegt benda. — Þess skal
pó vænst, að peir, er pekkja hinn
rétta kjama samvinnuhugsjónar-
innar, tató fyrir kverkar hinnar
stirðnuðu pehingaásælni og varni.
pví að um líkama hennar fljóti
blý, ér storkni.
Sagan imi íslenzku samviimiufé-
Lögin er eftirtektarverð. Sam-
rvinnufélögLn rísa upp hvert af
öðru og verða öílugri með hverj-
; um degi, er líður, — en á sama
;tima tapa bankarnir um ,30 miJlj-
ónum á hrastó einstaklinga og
„fallittum" eánkabrasksins fjölg-
ar ár frá ári. **
Rektor Mentaskólans hiöur pess
getið, að eftir sem áður sé lestr-
arsalur Ipöku opinn frá kl. 4—7
á hverjum degi.
Farpegaskip'n. Lyra fer í kvöli
til Noregs. Esja var við Stykk-
ishójm í gærkveldi
firðingahúss í Hafnarfirði voru
peir Lárus Lárusson og Jóhann
Dalberg. Bjó annar peirra, Lárus,
í húsinu. Siglfirðingahús var pað
nefnt af pví að eigendurnir vom
báðir Siglfirðingar. — Tvö hús
skemdust nokkuð af eldsnum, er
stóðu rétt hjá. Voru innanstokks-
munir fluttir út úr peim og
skemdust peir einnig. I annað
húsið getur fólk. ektó flutt aftur
fyrst um sinn. Innanstakksmunir
niiimi hafa verið fluttir út úr
5—6 húsanna á tímabili.
Um pað bil, sem Alpýðublaðið
var að fara í prent í gær var
hafin leát að líkunum í bruna-
rústunum. Var iit fyrir menn að
leita í rústunum vegna reykjar, ex
lagði up p úr peim. Mönnum
tókst pó að ryðja tii í austur-
enda kjallarans, par sem talið
var að líkin væru, og fundust
pau par. Lágu pau hlið við hlið.
Voru pau auðvitað mjög skemd.
Þau voru pegar flutt suður í lík-
húsið. — Dóttir Elís heitins, Mar-
grét, og maður hennar, Ágúst
Filippusson, hjuggu á annari hæð.
Þau hjón urðu einna fyrst vör
við eldinn. Hljóp Ágúst út til
að gera slökkviliðinu aðvart, en
Margrét hljóp upp á loft, en par
höfðu pau svefnherbergi, eins og
foneldrar Margrétax. Ætlaði hún
að gera foneldrum sínum aðvart
og reyna að bjarga barni sínu,
sem var í svefnherbergi peirra
hjóna og drengnum, bróðursyni
sínum, er var hjá afa og önunu.
Náði hún í bæði börnin, en komst
ekk iniður, og var henni og henn-
ar harni bjargað með peim hætti,
sem skýrt var frá hér í blaðinu
í gær. Fór hún út úr glugganum,
hékk á annari hendinni, en hélt
barni sínu, 7 ára að aldri, undix
hinni hendinni.
Margrét skýi’iir frá pví, að
pegar hún kom inn í herbergi
foreldra sinna, pá var faðir hcnn-
ar að klæða s;g. Tók hún Dag-
bjart litla með sér, en pegar ‘þau
komu fram, hljóp drengurinn frá
henni og aftur. inn til afa og
ömmu.
Fóltóð, sem bjargaöist, stend-
ur nú uppi næstum alislaust,
pv-í að sumt af pví bjargaðist
út á nærklæðunum eánum. —
Bæjarstjórinn í Hafnarfirði liggur
rúmfastux og kom pað pví í hlut
fulltrúa hans, Guðmundar Giss-
urarsonar fátækrafulltrúa og
Kjartans Ólafssonar bæjarfull-
trúa, að koma fólkinu fyrir, pó
ekki væri nema til bráðabirgða.
Gengu pe:r vel og drengilega
fram í pví og komu öllu fólk-
inu fyrir á skammri stund. Hafn-
firðingar sýndu mikla hjálpfýsi
við pennan atburð. Hjálpuðusi
allir að eins og frekast var á-
kosið,
í gær var sett á stofn nefnd.
til að standa fyrir hjálp til hin»
nauðstadda fólks. Eiga pessir
sæti í nefndinni: Kjartan Ólafsson
bæjarfulltrúi, Emil Jónsson, bæj-
arstjóri, Guðm. Gissurarson fulÞ
trúi, Þorleifur Jónsson ritstjóii,
Gunnlaugur Stefánsson kaupma'ð-
ur og Ferdinand Hansen kaup-
maður. Nefndm kom pegar sam-
an í gær. Sampyktí hún að búa
út samskotalista og láta pú ganga
í öll hús í Hafnarfi'rði, enn frem-
ur að láta pá Liggja frammi í
verzlunum,
Blöðin hér í Reykjavík hafa
ákveðdð að standa fyrir samskot-
um hér, og er tekið á móti sam-
skotum í afgredðslum peirra.
Er ektó aÖ efa, að menn viija
rétta hinu' mjög svo bágstadde
fóltó pá hjálparhönd., sem peir
geta.
Viðtal við Unni Jónsdóttur.
Eldurinn kom upp í íbúð Hjör-
leifs Pálssonar á annari hæð.
Tíðdndamaður Alpýðublaðsins
hitti konu hans, Unnur Jónsdótt-
Ur, að máli í gærkveldi og seg-
ist henni svo frá:
Ég var í gærmorgun búiin áð
kveikja upp í ofninum í Isfofunnj,
og var farið að loga vel á spýt-
tun, er ég byrjaði að kveikja upp
í. Síðan bætti ég kolum í ofninn
ofan á spýturnar. Alt í eáíau, svo
sem andartató' síðar, sprakk ofn-
inn, svo að brot. úr honum peytt-
ust út um alla stofuna og log-
andi spýtur og kolastykki, Ég
stóð nálægt ofninum, er spreng-
ingin varð, og kviknaði pegar í
fötum mínum og hári. Ég hljóð-
aði auðvitað upp yfir mig. MaÖ-
urinn minn, sem ektó var kom-
inn á fætur, hljóp pegar fram
úr rúminu á nærklæðunum og
kallaði tíl .sambýlisfólks okkar
um eldhættuna, en jafnframt
reyndi hann að slökkva eldinn.
sem læst hafði sig um mig. Ég
bað hann um að ná í sængina
og kasta henni yfir mig, svo að
eldurinn kafnaði, en petta var
um seinan, pví riimið stóð pegar
í hjörtu báli. Okkur tókst pó að
slökkva eldinn, sem var í hári
mínu og fötum. Hlupum við pví
næst út úr íbúðinni eins og við
stóðum. Ég get ekki annað stól-
ið en að sprengingin hafi orsak-
ast af gasi eða einhverju sprengi-
efni, sem hafi verið í koiunuro.
Neskaupst\ad,ur í Nordfirdi og
Alpýðuskólinn á Htótárbakka
hafa ákveðið að einangra sig
vegna inflíienzunnar.