Morgunblaðið - 11.12.1980, Qupperneq 22

22
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 11. DESEMBER 1980
Um þessar mundir er til með-
ferðar á Alþingi frumvarp til laga
um breyting á lögum um tekju-
skatt og eignarskatt frá 18. maí
1978, sem flutt er af Steinþóri
Gestssyni, Matthíasi Bjarnasyni,
Friðrik Sophussyni og Halldóri
Blöndal. Efnisatriði frumvarpsins
er afmarkað, fjallar aðeins um það
að fella úr gildi 59. gr. laganna,
sem felur það í sér að: „Ef maður,
er starfar við eigin atvinnurekstur
eða sjálfstæða starfsemi eða hjá
aðila honum tengdum, telur sér til
tekna af starfi þéssu lægri fjár-
hæð en ætla má að launatekjur
hans hefðu orðið ef hann hefði
unnið starfið sem launþegi hjá
óskyldum aðila, sbr. 2. mgr. 1. tl.
A-liðs 7. gr., skal ákvarða honum
tekjur af starfinu," eins og segir í
upphafi 59. gr., sem nú er lagt til
að nema úr gildi ásamt samverk-
andi ákvæðum 7. og 31. gr.
Þetta mál er ekki nýtt af
nálinni, og hefur verið, rætt á
öllum stigum þeirrar lagasetn-
ingar sem hér er lagt til að breyta.
Þegar lögin um tekju- og eignar-
skatt komu fyrst til umræðu á
Alþingi 1977 og 1978, þá voru
menn strax mjög tortryggnir á
ákvæði 59. gr. þeirra laga, og varð
um það allmikil umræða á fundum
í Alþingi sjálfu og án efa í
þingflokkunum flestum. Mér er
það vel í minni að ég tók þátt í
þeirri umræðu strax í undirbún-
ingi, og lýsti þá eins og ýmsir
aðrir áhyggjum út af því ef þetta
ákvæði yrði að lögum.
Ekki varð um það samstaða að
fella ákvæðið niður á því stigi
málsins, en gerð var tilraun til að
beita sérstökum viðmiðunarregl-
um í sambandi við ákvörðun á
tekjum og þess vænst að það
mundi nægja til þess að ekki
hlytíst skaði af, og það látið gott
heita að sinni. Það kom í ljós við
nánari skoðun þessara mála að
þetta ákvæði væri líklegt til þess
að valda verulegri mismunun í
skattaálögum, og þegar lögin
komu til endurskoðunar í ársbyrj-
un 1980, þá var þetta mál tekið
upp á Alþingi. Þá fluttu einmitt
þeir sömu þingmenn sem þetta
frumvarp flytja, breytingartillögu
sem hneig í þá sömu átt og þetta
frumvarp gerir. Að því sinni var
þeirri breytingartillögu hafnað á
Alþingi með nokkrum atkvæða-
mun, en þess er vert að geta, og
það er til umhugsunar, að all-
margir sátu hjá við þá atkvæða-
greiðslu svo að það er ekki fjarri
lagi að áætla það að nú geti annar
hlutur orðið ofan á í meðförum
Alþingis að þessu sinni, enda
liggja nú fyrir niðurstöður um það
hver reynsla af þessu er fengin, þó
að ég hafi ekki enn náð til mín
nægum upplýsingum frá skattayf-
irvöldum. Ég mun leitast við að
útvega þær upplýsingar, við
hversu marga menn þetta hefur
komið og á hvern hátt, en það
liggur ekki fyrir enn.
Undirskriftir
200 bænda
Það lýsir því nokkuð greinilega
hversu þetta hefur komið við
álagninguna að þessu sinni, að upp
hafa risið allmiklar mótmælaað-
gerðir vegna þessara ákvæða í
lögunum. Og ég vil minna á að 7.
október í haust þá voru hæstvirtur
forsætisráðherra og hæstvirtur
landbúnaðarráðherra afhentar
undirskriftir um tvö þúsund
bænda, þar sem skorað var á
ríkisstjórnina að beita sér fyrir
því að 59. gr. og samverkandi gr.
núgildandi skattalaga yrði afnum-
in. Þessir tvö þúsund bændur eða
því sem næst, sem hér um ræðir,
þeir voru af takmörkuðu svæði á
landinu, ekki vegna þess að það
væri ekki vissa fyrir að víðar væru
menn sömu skoðunar, heldur því
að tími vannst ekki til á þeim
árstíma, að leita víðar um landið.
Þessar undirskriftir munu fyrst
og fremst vera komnar úr tveimur
kjördæmum, Norðurlandskjör-
dæmi vestra og Vesturlandskjör-
dæmi, hluta af Vestfjörðum og
hluta af Suðurlandi.
Það mætti ætla af því sem ég
hef nú sagt að það væri fyrst og
fremst um það að ræða að hér
væri um óeðlilegar álögur á bænd-
um að ræða. Það er að vísu rétt að
það kemur mjög illa við bændur,
slík lagaákvæði sem þessi, fyrst og
fremst fyrir þá sök að sá atvinnu-
rekstur, sem landbúnaður er,
hann er í langflestum tilfellum
vettvangur einnar fjölskyldu og
fellur því beint undir þetta ákvæði
skattalaganna. En það er fullvíst
að það snertir miklu fleiri aðila.
Og þó að þeir hafi ekki risið upp
til andmæla í þessu efni, þá er
ekki síður vert að leitast við að
taka tillit til þeirra og þeirra
skoðana, sem þetta á annað borð
verkar á og má í því efni nefna þá
menn sem eru með smærri versl-
unarrekstur á sínum vegum,
trillubátamenn, sem gera út í
nokkra mánuði, atvinnubílstjóra
o.fl.
Óedlileg
rólegheit
Það kom fram í umræðum á
Alþingi um þetta frumvarp, að
fjármálaráðherra hefur skipað
nefnd til þess að endurskoða áhrif
þess atriðis sem frumvarpið fjall-
ar um. Fjármálaráðherra gat þess
að það væri gífurlegt verk að
kanna þau áhrif sem þessi álagn-
ing hefði haft. Og hann lauk máli
sínu á þá leið að telja það eðlilegt
og sjálfsagt að við hlytum að bíða
eftir niðurstöðu þessarar nefndar
áður en nokkuð væri aðhafst í
málinu annað.
Hann gat þess að það tæki tíma
að kanna áhrif hinna nýju skatta-
laga og gera á þeim heildarbreyt-
ingar og ég get vel fallist á að það
sé rétt. En ég vil segja það, að það
eru óeðlileg rólegheit í því nefnd-
arstarfi, sem sett hefur verið í
gang til þess að kanna þetta
sérstaka ákvæði laganna, vegna
þess hvað það grípur hastarlega
inn í hjá mörgum þeim manninum
sem ekki er þess umkominn að
bera af sér þær álögur sem á hann
eru lagðar.
Athyglisvert
dæmi
Ég vil geta um eitt dæmi sem ég
hef um bónda, sem er nú 75 ára
gamall. Konan hans er sextug, þau
stunda smábúskap á sinni jörð.
Hann fær ellilífeyri en hann hefur
ekki enn tekið lífeyri úr Lífeyr-
issjóði bænda. Hjónin vinna ein
við búið, hafa þar af leiðandi
lítinn rekstrarkostnað og þau eru
skuldlaus. Bústofninn var á búi
þeirra 1979 5 kýr, en þau ákváðu
að fella þessar kýr haustið 1979 og
hætta mjólkurframleiðslu. Þau
hafa 100 ær. Umfram það sem
þetta bú gefur í tekjum höfðu þau
ekki.
Þegar þessi bóndi fór að gera
sína skattskýrslu, þá stóð hagur
þeirra svo, að þegar reksturinn
var settur í jafnvægi og rekstrar-
afgangurinn settur inn á persónu-
skýrsluna og þær tekjur, sem
hann hafði af ellilífeyri þá voru
tekjurnar 2 millj. 358 þús. 908 kr.
Skattstjórinn var hins vegar
skyldugur til þess skv. lögunum að
breyta þessu framtali til hækkun-
ar og hann bætti við tekjur þeirra
rúmlega 1 millj. kr. sem að
viðbættri tekjufærslu vegna
endurmats eigna, orsakaði rekstr-
artap um 1 millj. 844 þús. 889 kr.
sem var yfirfært til næsta árs.
Þessi hjón sem sannanlega höfðu
ekki nema 2,4 millj. tæpar í
tekjur, mega nú greiða í tekju-
skatt 1 millj. 382 þús. 789 kr. og til
sveitarfélagsins 786 þús. 660 kr.
eða samtals 2 millj. 169 þús. 449
kr. Mér sýnist að í ljósi þessa
tilviks megi álykta að Alþingi hafi
fatast alvarlega lagasetningin.
Það eru mistök Alþingis að fá
embættismönnum í hendur þann-
ig reglur að fara eftir, að þær leiði
til jafnaugljóss misréttis og átti
sér stað í því tilviki sem hér er
greint frá. Og ég verð að segja það,
að mér finnst það vera of mikil
værð að bíða eftir niðurstöðum
nefndar, sem sýnilega ætlar sér að
vinna verkið hægt, áður en leiðrétt
eru mistök eins og þessi sem hér
er greint frá og ég veit að eru til
mýmörg áþekk. Margir þessara
bænda, sem þetta kemur verst við,
eru vanir því frá sínum fyrstu
afskiptum af fjármálum að hafa
fjárhagslega ábyrgð og standa skil
á þeim gjöldum, sem þeim eru lögð
á herðar og ég veit, að þá langar
ekki til þess að sofna þannig úr
þessari veröld að þeir hafi neitað
að greiða sín gjöld. Það leggur
alþingismönnum enn þá þyngri
skyldur á herðar að leiðrétta þessa
hluti fyrir þá sök, heldur en
_annars hefði verið.
Brýtur í bága
vid skattavenjur
Menn telja sjálfsagt að hér sé
um einangrað dæmi að ræða. En
ég staðhæfi, að svo er ekki. Enn
hefur ekki fengist á því könnun
hversu margar breytingar og
hversu stórar þær eru, sem skatt-
stjórar hafa gert á framtölum
manna, en áhugi manna fyrir því
að koma fram breytingum á þess-
um ákvæðum skattalaganna talar
sínu máli. Ég hef greint frá því, að
um 2000 bændur hafi sent ríkis-
stjórninni áskorun um að breyta
þessu ákvæði skattalaganna. Ég
veit að margir þeirra sem orðið
hafa fyrir barðinu á þessum rang-
láta skatti hafa kært þær álögur,
sem þannig eru ákvarðaðar, þar
sem um er að ræða óverjandi
óréttlæti og mismunun sem af því
leiðir þegar þessum skattaákvæð-
um er beitt. Én ekki er nægilegt að
kæra. Akvæðin verður að nema úr
gildi.
Skattgreiðendur hafa sýnt það
með undirskriftum sínum, að þeir
telja hér um mikilvægt málefni að
ræða. Akvæði þetta brýtur í bága
við þá sjálfsögðu reglu, að tekju-
skattur skuli ekki lagður á ímynd-
aðar tekjur, heldur sannanlegar
og raunverulegar tekjur. Og það
brýtur í bága við alla venju í
skattamálum að skylda skatt-
stjóra til að setja mönnum tekjur
án þess að rök hnigi að því að þær
séu vantaldar. Það er því eðlilegt,
að almennur vilji komi fram um
það að fullkomin leiðrétting fáist
á þessu máli, sem næst ekki fram
með öðru móti en því að lögunum
verði breytt og þau verði afturvirk
þannig að skattar sem lagðir hafa
verið á nú í ár, á grundvelli þessa
umrædda ákvæðis, verði felldir
niður án kæru, eins og ákvæðið til
bráðabirgða með þessu frumvarpi
okkar fjögurra þingmanna gerir
ráð fyrir.
Sigurgeir Ólafsson, Rann-
sóknarstofnun landbúnaðarins:
Hverju reidd-
ust Kaupmannasamtökin?
Jón I. Bjarnason, blaðafulltrúi
Kaupmannasamtakanna, skrifar
grein í Morgunblaðið þann 4.
desember um kartöflur, en meiri
hluti greinarinnar, er gagnrýni á
mig Vegna greinar, er ég ritaði í
september síðastliðnum og birtist
í 19. hefti af Frey, en útdrátt úr
þeirri grein sendi ég til birtingar í
Morgunblaðinu þann 11. septem-
ber. Jón sakar mig um að skrifa
„rætna" grein, en ég sé, að Jón
hefur ákveðið að tryggja það, að
hann yrði örugglega ekki eftirbát-
ur minn í „rætnum" skrifum,
annars læt ég lesendur um að
dæma hver hlýtur þann vafasama
heiður að hafa vinninginn.
Tilgangur fyrrnefndra greina
minna var að benda mönnum á, að
sköddun á kartöflum takmarkast
ekki við upptökuskemmdir ein-
göngu, heldur aukast þessar
skemmdir í þeirri meðhöndlun,
sem á eftir fer; við flokkun,
burstun, flutning og pökkun. Með
því að einblína á upptökuskemmd-
irnar gleyma menn að hugleiða
aðra þætti.
Vissulega skaddast kartöflur
við vélarupptöku og meira en við
nokkra aðra meðhöndlun á leið
kartöflunnar til neytandans. Hins
vegar er vélarupptaka óhjákvæmi-
leg og það eru takmörk fyrir því,
hversu mikið er hægt að draga úr
sköddun af hennar völdum. Mynd
sú, er Jón birtir, og sem ég tel vera
fengna að láni hjá yfirmatsmanni
garðávaxta, er dæmigerð fyrir
þær ýkjur, sem hér ríkja. í sama
bakka eru sýndar annars vegar
vélaruppteknar kartöflur og hins
vegar handuppteknar og að sjálf-
sögðu er hver einasta vélupptekin
kartafla skemmd, en engin hinna
handuppteknu.
Ekki veit ég hvert hlutverk
blaðafulltrúa Kaupmannasamtak-
anna er, en það virðist frekar vera
að skrifa í blöð en að lesa blöð, því
hann hefur það eftir mér, að ég
vilji að allar kartöflur séu settar á
markað eins og þær koma úr
upptökuvélinni, án flokkunar,
burstunar og pökkunar. Hann
gerir greinilega engan mun á
orðunum „markað" og „sumar-
markað", en orðrétt sagði ég í
minni grein: „Bændur hafa nefnt
þann möguleika að setja kartöflur
á sumarmarkað eins og þær koma
úr upptökuvélinni, án flokkunar
burstunar og pökkunar, þar sem
fólk getur valið sjálft. Ég tel þetta
áhugaverða hugmynd, sem vert er
að reyna, og kæmi þá sjálfsagt í
ljós, að um betri vöru er að ræða
en þá, er kemur úr pökkunum."
Þetta túlkar Jón þannig, að ég
vilji alfarið láta hætta pökkun,
sem að sjálfsögðu er rangt.
Þeir, sem sjálfir rækta kartöfl-
ur, vita hvílíkt lostæti nýjar
kartöflur eru, sem hægt er að
borða með hýðinu. Það eru hins
vegar margir, sem ekki rækta
sjálfir, en rjúka til þegar auglýst
er, að nyjar íslenskar kartöflur
3éu komnar. Þessir neytendur
verða oft fyrir vonbrigðum, eins
og þær kvartanir, sem birtust í
blöðum síðastliðið haust bera vitni
um. Þær kartöflur, sem koma á
sumarmarkað hafa sérstaklega
veikbyggt hýði og fyrir útlit þess-
Steinþór Gestsson, alþm.:
Skatt á ekki að leggja
á ímyndaðar tekjur
Ákvæði þar um þarf að nema úr gildi