Morgunblaðið - 15.07.1981, Page 19

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 15. JÚLÍ1981
19
Álsamningar endur-
skoðaðir fyrr og nú
í SAMANTEKT vidræðunefndar um orkufrckan iðnað á árinu 1975 um
málefni ÍSAL var vakin athygli á þróun kostnaðarverðs þeirra hráefna,
sem Alusuis.se selur til ÍSAL hér á landi, frá lokahagkvæmnisathugunum
Alusuisse 1967. Samantekt þessi var gerð vegna viðræðna Íslendinga við
Alusuisse vegna framkominna krafna félagsins um skattaendurgreiðslu.
Endurskoðunarfyrirtækinu Coopers & Lybrand í London hafði verið
falið að athuga málið.
I samantekt viðræðunefndar um
orkufrekan iðnað var sagt, að súr-
álsnotkun væri áætluð 1925 kíló á
hvert tonn af áli og væri gert ráð
fyrir því, að hvert tonn af súráli
myndi kosta 70 dollara, eða ná-
kvæmlega tiltekið 134.75 dollara
súrálskostnaður á hvert áltonn.
Samkvæmt nýjum samningi ÍSAL
og Alusuisse, dagsettum 30. sept-
ember 1974, sem gerður var eftir að
íslenzkir endurskoðendur höfðu
bent á veilur í fyrri samningi, er
grunnsúrálsverðið orðið í maí 1975
176.50 dollarar tonnið, sem þýðir að
súrálskostnaður á hvert tonn af áli
er 339.76 dollarar, eða 152.14%
hærra en gert var ráð fyrir í
upprunalegu áætluninni. Einnig
kemur fram á þessum tíma að
anóðukostnaður á hvert áltonn er
120,5% hærra en gert var ráð fyrir
í upphaflegu áætluninni.
Hækkun á þessum tveimur aðal-
hráefnum ÍSAL, sem keypt eru af
Alusuisse, var því á þessu tímabili
142,2%, eða sem svarar 289.60
dollarar á áltonn, en hækkun sölu-
verðs á sama tíma var 320 dollarar.
í samantekt viðræðunefndar um
orkufrekan iðnað segir, að sam-
kvæmt þeim upplýsingum, sem
nefndin hafi um verð á súráli, þá sé
verðið í nýja samningi ÍSAL og
Alusuisse í algjöru hámarki miðað
við önnur verð á markaðinum.
Viðræðunefnd um orkufrekan
iðnað og fulltrúar Alusuisse áttu
viðræðufundi um endurskoðun raf-
orkuverðs og skattlagningar ISAL
fram eftir árinu 1975, Coopers &
Lybrand skiluðu íslenzku ríkis-
stjórninni skýrslu 29. ágúst, þar
sem þeir sögðust þeirrar skoðunar,
að súrálsverð það, sem ÍSAL-var
gert að greiða á árinu 1974, hafi
verið hærra en við mætti búast í
viðskiptum óskyldra aðila, en sam-
kvæmt álverssamningnum skyldu
viðskipti ÍSAL og Alusuisse vera
með þeim hætti sem tíðkast í
viðskiptum óskyldra aðila.
Ríkisstjórn íslands líkaði ekki að
fá svo ónákvæmt svar frá Coopers
& Lybrand og var endurskoðun-
arskrifstofunni því skrifað bréf og
hún beðin um tölulegt mat á
mismuninum. I svari sínu vísaði
Árásir Sovétmanna á Fríðrík halda áfram:
„Hagar sér eins og sérstakur
lögfræðingur áskorandans
- hefur APN eftir Tal og haft er eftir Spassky,
að hann skilji ekki afstöðu forseta FIDE
.66
í GREIN eftir Alexei Srebnitsky, sem APN fréttastofan sovézka hefur
dreift. er haft eftir Boris Spassky, fyrrum heimstmeistara í skák, að hann
drtlji ekki afstöðu Friðriks Ólafssonar. forseta FIDE. I greininni segir, að
Friðrik Ólafsson hafi ekki svarað þeirri kröfu Sovétmanna að kalla þegar
saman fund í framkvæmdaráði FIDE vegna ákvörðunar Friðriks um að
fresta heimsmeistaraeinvíginu í skák um einn mánuð.
í grein Srebnitskys segir, að í í greininni segir að sovézka skák-
Sovétríkjunum telji áhugafólk um hreyfingin hafi kunnað að meta
þróttir ákvörðun Friðriks gróft brot
i reglugerðum, sem samþykktar voru
» þingi FIDE 1979 og með frestun-
nni hafi hann farið út fyrir valdsvið
sitt. Sagt er í greininni, að ákvörðun-
in hafi pólitískt yfirbragð eins og
heimsmeistarinn, Anatoly Karpov
hafi lagt áherzlu á er hann sagði:
„Hefur ekkert með skák að gera og
styðst ekki við reglugerðir."
Bent er á, að Karpov hafi tekið
þátt í mörgum mótum framan af
þessu ári, og yfirleitt hafnað í efsta
sæti. Síðan hafi hann minnkað þátt-
töku í mótum, en einbeitt sér að
fræðirannsóknum með heimsmeist-
araeinvígið í september í huga.
Korchnoi hafi hins vegar haldið
áfram að taka þátt í mótum og
frestunin geti því aðeins komið
honum vel. Þess vegna hafi Mikhael
Tal, annar fyrrverandi heimsmeist-
ari, haft fulla ástæðu til að segja:
„Ólafsson hagar sér eins og sérstakur
lögfræðingur áskorandans."
Srebnitsky segir,að þessi óumdeil-
anlega staðreynd sé enn undarlegri
þegar hefðbundin virðing fyrir
meistaranum sé höfð í huga. Vitnað
er í orð alþjóðlega meistarans Suetin,
sem nú er við kennslu hér á landi á
vegum Skáksambands íslands, þar
sem hann sagði að Friðrik hjálpi
áskorandanum, en við undirbúning
heimsmeistaraeinvíga hafi heims-
meistarinn alltaf verið í aðalhlut-
verki á undirbúningsstigi mótanna.
Friðrik Ólafsson og hafi átt von á, að
hann yrði hreinskiptinn og óhlut-
drægur og aðgerðir hans hafi virzt
ætla að verða skákíþróttinni í heim-
inum til framdráttar. Því miður hafi
forseti FIDE þessi óskráðu lög að
engu um þessar mundir.
„Ég skil ekki afstöðu Friðriks
Ólafssonar," hefur APN eftir Boris
Spassky og hann leggur áherzlu á, að
einvígi undanfarinna ára hafi farið
fram við erfiðar aðstæður og flóknar,
en að baki séu stöðugt vaxandi
viðhorf fjarri íþróttum. Haft er eftir
Spassky, að þetta sé mjög slæmt
fvrir skákmenn og skákíþróttina sem
slíka. Rifjuð eru upp einvígin um
heimsmeistaratitilinn í Baguio og
Reykjavík. Spassky vill þó ekki bera
þau að öllu saman, þar sem Fischer
hafi frekar verið að berjast gegn
skipuleggjendum mótsins frekar en
gegn andstæðingi sínum. Barátta
Korchnois hafi hins vegar beinzt
gegn andstæðingnum og hafi hann
notað við það óheiðarlegar aðferðir
og oft móðgandi.
I niðurlagi greinarinnar er bent á,
að Friðrik Ólafsson hafi tekið óskir
áskorandans fram yfir óskir heims-
meistarans er hann ákveð keppnis-
stað. hann hafi valið Merano eins og
Korchnoi hafi viljað, en að engu virt
óskir heimsmeistarans um að tefla á
Kanaríeyjum. Þó svo að boðið hafi
verið upp á 200 þúsund svissneskum
frönkum meira í verðlaun á Kanarí-
eyjum hafi Friðrik valið Ítalíu. í
greininni segir að FIDE fái 10% af
verðlaunafénu og Friðrik hafi horft
framhjá þeim þúsundum sem hefðu
getað notað þetta fé í þágu skák-
íþróttarinnar.
í niðurlaginu segir síðan, að skák-
hreyfingin í Sovétríkjunum haldi
áfram að krefjast þess að haldinn
verði fundur í framkvæmdaráði
FIDE, sem ógildi ólöglega ákvörðun
forsetans. Friðrik Ólafsson hafi tekið
upp leik, sem sé ekki framkvæman-
legur i skák.
Ekki náðist í Friðrik í gærkvöldi
vegna þessa máls, en hann er nú
staddur erlendis.
endurskoðunarskrifstofan til fag-
tímaritsins Metal Bulletin, sem
heimild þess áiits, að súrálsverðið
sem ÍSAL var gert að greiða 1974,
hefði verið 6,5% hærra en almennt
tíðkast í viðskiptum óskyldra aðila.
Þessari staðhæfingu mótmælti
Alusuisse og því til sönnunar var
bréf frá ritstjórum tímaritsins, þar
sem þeir sögðu upplýsingar Coopers
& Lybrand ekki gefa rétta mynd af
því, sem fram hefði farið í óform-
legu samtali fulltrúa endurskoðun-
arskrifstofunnar og ritstjóra Metal
Bulletin, en efni þess hafi endur-
skoðunarskrifstofan notað í hálfop-
inbert plagg án þess að láta þess
getið við ritstjórann.
Að ósk Jóhannesar Nordal, for-
manns viðræðunefndar um orku-
frekan iðnað, sendu Coopers &
Lybrand drög að skýrslu 3. október
1975, þar sem þeir kváðust gera
tilraun til þess að setja fram mat á
því súrálsverði, sem ISAL var gert
að greiða 1974 og samanburði á því
verði, sem tíðkast í viðskiptum
óskyldra aðila. Segir endurskoðun-
arskrifstofan, að súrálsverð ÍSAL
ætti að samsvara þvi verði, sem
ISAL þyrfti að greiða í viðskiptum
við þriðja aðila. Fyrirtækið bendir
á, að það sé ekki um neitt eiginlegt
heimsmarkaðsverð á súráli að ræða
eins og áli og því verði að taka tillit
til þess, að þær upplýsingar, sem
tekizt hafi að afla um súrálsverð
hrökkvi ekki til þess að segja
nákvæmlega til um verð í viðskipt-
um óskyldra aðila.
Með þessum fyrirvara, sem
hnykkt er á í lokaorðum skýrslunn-
ar, en þar er sagt að mat á
viðeigandi verði í viðskiptum
óskyldra aðila hljóti frekar að
teljast skoðun en staðreynd, komast
Coopers & Lybrand að þeirri niður-
stöðu, að lækka beri tölu ÍSAL um
súrálskaup á árinu 1974 um 344
milljónir króna.
Eftir viðræður Islendinga og Alu-
suisse náðist samkomulag um
breytingar á raforkuverði og
breyttan hátt á skattlagningu fyrir-
tækisins.
Síðan var lítið rætt um þessi mál
fyrr en Hjörleifur Guttormsson,
iðnaðarráðherra, boðaði blaðamenn
á sinn fund 16. desember á sl. ári.
Ráðherrann sagði þar, að iðnaðar-
ráðuneytið hefði unnið að könnun á
verðlagningu á súráli til ÍSAL.
Niðurstaða þeirrar könnunar væri
sú, að innflutningsverð á súráli
væri miklu hærra en eðlilegt mætti
teljast miðað við útflutningsverð
frá Ástralíu — þegar borin eru
saman sambærileg verð, FOB-verð í
báðum tilfellum, kemur í ljós, að á
tímabilinu janúar 1974 til júní 1980
hefur súrálsverð hækkað í hafi um
sem nemur að meðaltali um 54,1%,
eða samtals um 47.5 milljónum
dollara á verðlagi hvers árs. Hjör-
leifur Guttormsson, iðnaðarráð-
herra, tilkynnti ennfremur, að
endurskoðunarskrifstofunni Coop-
ers & Lybrand, hefði verið falið að
gera úttekt á þessum málum og
væri skýrslu þeirra að vænta innan
fárra vikna. Það skeði hins vegar
ekkert í málinu fyrr en nú í byrjun
júlí, að skýrslan barst ráðherra.
Ráðherrann hefur hins vegar ekki'
talið ástæðu til að kunngera inni-
hald hennar.
Þess má geta í lokin, að í
umfjöllun Ragnars Halldórssonar
forstjóra ÍSAL í ÍSAL-tíðindum, 1.
tbl. 11. árgangs, um „Orkumál í
brennidepli“ segir m.a. um endur-
skoðun aðalsamnings árið 1975:
„Staðreyndir um endurskoðun aðal-
samnings 1975 hafa verið rangfærð-
ar í þá átt, að óeðlilega hátt
súrálsverð hafi verið notað til að
hækka raforkuverð. Þetta er mikill
misskilningur. Árið 1975 voru að-
stæður þannig, að báðir aðilar
þurftu að semja um breytingar á
aðalsamningi: ríkisstjórnin og
Landsvirkjun vegna þess að orku-
verðið átti að lækka 1. október 1975
og verða síðan óbreytt eða því sem
næst í nær 20 ár, og Alusuisse
vegna þess að þær reglur, sem giltu
um framleiðslugjaldið, höfðu reynzt
nánast óframkvæmanlegar. Þetta
hvorutveggja varð til þess að gengið
var til samninga, sem lyktuðu með
því, að bæði var samið um hækkun
á rafmagnsverði — og það tengt
heimsmarkaðsverði á áli — og
breytingar á reglum um fram-
leiðslugjaldið, og þær færðar í
viðunandi horf. Það var sem sagt
um að ræða samninga um ákveðnar
breytingar, sem báðir aðilar töldu
sér hag í.
1973 var súrálsverð til ÍSAL
eðlilegt að mati trúnaðarmanna
ríkisstjórnarinnar. Á þeim tíma,
sem liðinn er, hefur verð orku og
súráls til ÍSAL hækkað álíka mikið
í dollurum. Engu að síður á hækkun
súrálsverðs að vera tortryggileg.“
Framhaldsaðalfundur Arnarflugs:
Aðeins lá fyrir að
kjósa nýja stjórn
FRAMIIALDSAÐALFUNDUR Arnarflugs var haldinn í gærdag. en fyrir
fundinum lá aðeins að kjósa fyrirtækinu nýja stjórn og raöa um önnur mál.
Stjórnarkjöri hafði verið frestað vegna þeirrar miklu óvissu sem rikti um
framtíð fyrirtækisins. vegna hins svokallaða hlutabréfamáls. en ríkisstjórn-
in hafði gert að skilyrði sinu fyrir rikisábyrgð til Flugleiða i vetur. að
Flugleiðir seldu starfsmönnum Arnarflugs hlutabréf sin i félaginu. að
einhverju eða öllu leyti.
Þetta mál hefur nú nýverið verið
til lykta leitt með þeim hætti, að
starfsmenn Arnarflugs kaupa 17,5%
hlutafjár í félaginu af Flugleiðum, en
Flugleiðir eiga eftir 40%. Það er því
ekki fyrir hendi hreinn meirihluti
Flugleiða í stjórn fyrirtækisins.
í stjórn Arnarflugs voru kosnir
þeir Arngrímur Jóhannsson, yfir-
flugstjóri Arnarflugs, Axel Gíslason,
framkvæmdastjóri Skipadeildar SÍS,
Björn Theódórsson, framkvæmda-
stjóri markaðssviðs Flugleiða, Hauk-
ur Björnsson, framkvæmdastjóri
Karnabæjar, og Sigurður Helgason,
forstjóri Flugleiða.
I varastjórn voru kjörnir: Gunnar
Helgason, Halldór Sigurðsson, Sig-
urður Helgason jr., Sigurkarl Torfa-
son og Örn Helgason.

P\txO
í\e*
r
Pinotex
grund
i I
Pinotex ,=>
extra
MHrtii iiiii —I
Pinotex
struktur
t
Pinotex grund Pinotex extra Pinotex struktur
Þessi Pinotex-viðarvörn er ætluÖ
til að grunna ófrágenginn við.
Seld í 1, 2xk og 5 lítrum litlaus
og svört.
Nýjung á Pinotex-sviðinu. Þessi
viðarvörn lekur ekki niður, er
óvenjulega litheld og að auki
búin mikilli endingu og varnar-
hæfileika. Seld í 1, 2xh og 5
lítrum. Níu litir og auk þess
litlaus.
Þessi Pinotex-viðarvörn skýrir
og yarðveitir fagra og eðlilega
æðagerð og byggingu viðarins.
Seld í 1, 2%, 5 og 25 lítrum í 28
litum og litlaus.
FÆST í ÖLLUM HELZTU
MÁLNINGARVÖRUVERZLUNUM LANDSINS.