Morgunblaðið - 07.05.1982, Page 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 7. MAÍ 1982

Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
hf. Árvakur, Reykjavík.
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Þorbjörn Guðmundsson,
Björn Jóhannsson.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, simi 10100. Auglýsingar: Að-
aistræti 6, simi 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskrift-
argjald 110 kr. á mánuði innanlands. I lausasölu 7 kr. eintakið.
Hvers vegna þetta
óðagot á Alþingi?
Af fréttum frá Alþingi að dæma mætti halda, að það skipti höfuð-
máli fyrir framtíð þjóðarinnar, veiferð og afkomu, að þingmenn
hverfi sem fyrst frá störfum og komist í frí úr þingsölum fram til 10.
október næstkomandi. Það skapast jafnan furðulegt andrúmsloft á
Alþingi eftir að þingmenn koma úr jólaleyfi. Þeir eru varla sestir til
starfa á nýju ári, en vangaveltur byrja um það, hvenær þeir fari aftur
í frí. Verður þingi slitið fyrir páska? Eða kannski ekki fyrr en 1. maí?
Spurningum eins og þessum velta menn fyrir sér, en hinu minna,
hvort skynsamlegt sé að þing sitji lengur eða skemur vegna þeirra
verkefna, sem bíða þingmanna.
Áður fyrr þurftu þingmenn að komast til vorverka. Sú ástæða er
ekki Tengur fyrir hendi. Á sínum tíma miðaðist þingfararkaup við
þingsetu. Nú sparast ekkert í þingmannslaunum við þinglausnir. Mál-
um er siglt í óeðlilega spennu með því að skapa það ástand, sem nú
ríkir í þingstörfum. Það er engin furða þótt almenningur velti vöng-
um og spyrji: Hvers vegna þetta óðagot á Alþingi? í fyrra taldi
ríkisstjórnin sér það til tekna, að geta slitið þingi á einhverjum fyrir
fram ákveðnum degi. Er ríkisstjórnin að reyna að slá persónulegt
met? Eða vilja ráðherrarnir geta stjórnað án Alþingis?
Ráðherrar
og kjarabaráttan
Ráðherrar Alþýðubandalagsins kveða fast að orði um það í ræðu
og riti, að kosningar séu kjarabarátta. Er það í samræmi við
annað, að þeir láti mest til sín heyra um mál, sem þeir svindla svo á í
ráðherrastörf u m.
Heilbrigðisráðherra er Svavar Gestsson, formaður Alþýðubanda-
lagsins, fjármálaráðherra er Ragnar Arnalds, fyrrverandi formaður
Alþýðubandalagsins. Við þessa tvo ráðherra heyja hjúkrunarfræð-
ingar kjarabaráttu. Harkan í henni er nú orðin svo mikil, að neyðar-
ástand er að skapast á sjúkrahúsum. í Morgunblaðinu í gær kvartar
Ólafur Örn Arnarson, yfirlæknir á Landakotsspítala, undan því, að
stjórn sjúkrahússins hafi ekki vald til að ráða samningum við starfs-
fólk sitt, Svavar Gestsson og Ragnar Arnalds ráða ferðinni. Ólafur
Örn sagðist ekki draga dul á það, að sín samúð væri með hjúkrunar-
fræðingum, þeirra laun væru alls ekki nógu góð. Þeir Svavar og
Ragnar eru annarrar skoðunar, þeir beita fyrir sig lögum og hafa
tekið ákvörðun um það, að uppsögnum hjúkrunarfræðinga hjá ríkis-
spítulunum skuli frestað um þrjá mánuði — hjúkrunarfræðingar
skuli skyldaðir til að starfa áfram.
Talsímaverðir gengu á fund Ragnars Arnalds, fjármálaráðherra, í
fyrradag og afhentu honum mótmæli vegna úrskurðar kjaranefndar.
Telja talsímaverðir laun sín svo lág, að þau dugi ekki til að draga
fram lífið. Talsímaverðir ætla að grípa til frekari ráðstafana, gerist
ekkert eftir ferð þeirra á fund ráðherra Alþýðubandalagsins.
Ætli Svavar Gestsson og Ragnar Arnalds sjái ekki svo um, að
talsímaverðir verði beittir lögþvingunum eins og hjúkrunarfræð-
ingar? Ráðherrar, sem þannig fara með vald sitt, að þeir reyna ekki
að leysa mál með samningum heldur sigla þeim í hnút og hóta svo að
láta fólk starfa áfram með lögþvingunum, hljóta auðvitað að telja
kosningar kjarabaráttu. I orðum þeirra felst: Kjósendum var nær að
greiða Alþýðubandalaginu atkvæði og fá okkur sem ráðherra!
Brýnar upplýsingar
Nú í vikunni var lögð fram skýrsla, sem hefur að geyma sameigin-
lega niðurstöðu aðildarlanda Atlantshafsbandalagsins um sam-
anburð á herstyrk austurs og vesturs. í stuttu máli er niðurstaðan
ógnvekjandi, því að staðfest er, að Varsjárbandalagslöndin ráða yfir
fleiri vígtækjum en Atlantshafsbandalagslöndin, hvort heldur litið er
á kjarnorkuherafla eða venjulegan vopnabúnað.
Þessi niðurstaða kemur í sjálfu sér ekki á óvart, því að ýmsar
rannsóknastofnanir hafa bent á þessar staðreyndir áður svo og tals-
menn ríkisstjórna. Hins vegar er til þess að líta, að sú skýrsla, sem
hér um ræðir, er hin ítarlegasta og víðtækasta á vegum Atlantshafs-
bandalagsins frá stofnun þess 1949. í skýrslunni er ekkert sagt um-
fram það, sem fulltrúar allra aðildarlandanna gátu samþykkt, en það
þýðir í raun, að sá réð að lokum, sem skemmst vildi ganga.
Hér verður ekki farið út í efni þessarar skýrslu. Hins vegar er
nauðsynlegt, að hún verði gerð þannig úr garði af íslenskum stjórn-
völdum og upplýsingadeild Atlantshafsbandalagsins, að höfuðþættir
hennar séu aðgengilegir öllum almenningi á íslensku. Dagblöð hafa
auðvitað mikilvægu hlutverki að gegna í þessu samhengi og sumir
íslenskir fjölmiðlar hafa þegar kynnt höfuðdrættina í þessari skýrslu,
en meira þarf til.
Þar sem þéttar sprung-
ur eru geta flekarnir
á milli þeirra hallast
segir Jón Jónsson jarðfræöingur um Rauðavatnssvæðið
ÞEGAR ég kortlagði Reykjavíkur-
svæðið og merkti inn á jarðfræðileg
fyrirbæri, sem sjást á yfirborðinu, á
árunum 1954 og 1955, man ég ekki
eftir að hafa séð neinar sprungur á
yfirborðinu vestan við Elliðaárstíflu
og ekki heldur síðan, sagði Jón
Jónsson, jarðfræðingur, sem í ára-
tugi hefur unnið að athugunum á
sprungusva’ðum á Reykjanesskaga,
er borin voru undir hann ummæli
ýmissa fulltrúa vinstri flokkanna í
borgarstjórn í sambandi við hugsan-
lega byggð við Rauðavatn, þar sem
þeir láta að því liggja að Reykjavík
sé öll byggð á sprungum og þá eink-
um Breiðholtið. En Jón Jónsson var-
aði einmitt við því fyrir meira en ári
að byggingarsvæði væri varasamt
norðan Rauðavatns þar sem
sprungubelti lægi um Rauðavatns-
svæðið, svo sem sæist á kortum
hans.
— Maður verður að ætlast til
þess af þeim, sem tala um sprung-
ur undir byggðasvæðum í sjálfri
Reykjavík, að þeir bendi á þau og
komi vitneskju sinni á framfæri,
bætti Jón við. Það er einmitt mjög
nauðsynleg ef byggingarmeistar
verða varir við sprungur í grunni
að gera aðvart um það. Því þótt
ekki sjáist missmíði á yfirborði,
þá er ekki þar með sagt að
sprunga geti ekki leynst undir
jarðvegi. Ýmsir arkitektar eru
raunar vakandi fyrir þessu, og ég
hefi verið gegn um árin beðinn um
að athuga húsagrunna við undir-
búning byggingar, svo sem undir
Þjóðarbókhlöðunni, Norræna hús-
inu, Árnagarði og víðar, en aldrei
orðið var við sprungur þar. Þessi
eina sprunga, sem menn urðu var-
ir við austast í Breiðholti III og í
Selásnum, þegar teknir voru
grunnar, gæti verið framhald af
Grafarvogssprungunni, sem er
merkt inn á mín kort og gæti legið
þarna áfram undir þykku lagi af
morenu.
— Þótt ekki sjáist merki um
sprungur á yfirborði vestar í
Reykjavík en við Elliðavatn og
Elliðaárstíflu, þá eru sprungur
mjög áberandi þar austan við. Það
er löngu ljóst að þarna eru
sprungusvæði, m.a. kring um
Rauðavatnið. Það er orðið langt
síðan ég kortlagði á þessum slóð-
um sprungusveiminn. Hann er í
framhaldi af sprungubeltinu, sem
liggur í stefnu frá Vesturhálsi og
Sveifluhálsi í norðaustur og fer að
þynnast þegar nálgast Esjuna.
Hvað af þessum sprungum er á
hreyfingu veit maður ekki að öðru
leyti en því, að ljóst er að nokkur
hluti þeirra er það. Það sýna mæl-
ingar Eysteins Tryggvasonar, sem
mælt hefur lóðréttu hreyfingarn-
ar, sagði Jón. Og aðspurður hvort
langan tíma þyrfti til að mæla
hreyfingu á sprungu, sagði hann
að ekki virtist þurfa nema nokkur
ár.
— Ég er þeirrar skoðunar, að ef
maður á grundvelli sinnar sér-
þekkingar sér eitthvað sem ber að
varast, þá sé það skylda manns að
þegja ekki yfir því, sagði Jón. Það
er ekki gaman fyrir fólk, sem legg-
ur á sig að reisa sér hús og fá svo
kannski á fyrsta ári misgengi und-
ir því. Svo verður maður að reikna
með því, að ef þéttar sprungur
finnast eins og norðan við Rauða-
vatn, þá geti flekarnir á milli
þeirra farið að hallast. Þótt hægt
sé að finna fleka milli sprungna,
sem ekki er brotinn, þá er mikil
hætta á að slíkur fleki geti farið
að hallast við litla hreyfingu. Slík-
ar hraunblokkir hafa snarast til
og fjarri því að maður geti verið
öruggur urn að þær séu kyrrar.
Auk þess er vert að hafa í huga í
sambandi við sprungur, sem sjást
á yfirborðinu, að þarna er ekki
bara um eina sprungu að ræða,
heldur er að jafnaði bergið í kring
um hana meira og minna mölbrot-
ið, oft á svæði sem tekur yfir
nokkra metra. Því þarf að huga
vel að slíkum svæðum.
Jón Jónsson sagðist hafa byrjað
að skoða Reykjavíkursvæðið fyrir
nær 30 árum. Á árunum 1954—55
unnu þeir Tómas Tryggvason
jarðfræðingur fyrir borgarverk-
fræðing og Atvinnudeild Háskól-
ans að gerð jarðfræðikorts af
Reykjavík og nágrenni. Um leið og
þeir leituðu að jarðefnum, kort-
lögðu þeir öll jarðfræðileg fyrir-
bæri, sem þeir sáu á yfirborðinu
vestan frá sjó og austur að Vífil-
felli og Borgarhólum. Gerðu kort
af berggrunninum og jarðlögum,
sem síðan liggur fyrir. I sambandi
við þetta gekk Jón m.a. alla
strandlengjuna frá því sunnan við
Hafnarfjörð og upp á Kjalarnes og
fór út í allar eyjar. Seinna vann
Jón að áframhaldandi rannsókn-
um og kortlagningu vegna könn-
unar á grunnvatni fyrir Vatns-
veitu Reykjavíkur og birti í fram-
haldi af því grein í Náttúrufræð-
ingnum, þar sem hann vakti at-
hygli á þessum sprungusvæðum,
sem hann hefur allar götur síðan
haldið áfram að skoða, bæði fyrir
Vatnsveituna og af eigin áhuga og
Alusuisse:
Iðnaðarráðherra setti
Alusuisse úrslitakosti
ALUSUISSE sendi frá sér eftirfar-
andi tilkynningu:
„Viðræðufundir um málefni IS-
ALs voru haldnir í gærkvöldi og
fyrri hluta dagsins í dag. Á fund-
inum voru mættir dr. P. Miiller
ásamt öðrum fulltrúum Alusuisse
og iðnaðarráðherra ásamt ráð-
gjöfum sínum.
Dr. P. Muller átti einnig viðræð-
ur við forsætisráðherra, dr. Gunn-
ar Thoroddsen, og samgönguráð-
herra, Steingrím Hermannsson.
Viðræður fóru fram í fullri vin-
semd. Dr. P. Miiller lagði áherzlu
á, að nauðsynlegt væri, að allar
ásakanir á hendur Alusuisse verði
úr sögunni. Að því loknu sé Alu-
suisse reiðubúið að ræða þau at-
riði, sem ráðherrann hafi borið
fram, þar með talinn orkusamn-
ingurinn, eignaraðild íslenzka
ríkisins og endurskoðun á samn-
ingi um skattlagningu.
I lok viðræðnanna lagði iðnað-
arráðherra fram nýja yfirlýsingu
um samkomulag og óskaði eftir að
Alusuisse samþykkti hana. Var
þess jafnframt getið, að gæti Alu-
suisse ekki samþykkt þessa yfir-
lýsingu í dag, væru sáttahug-
myndir þær, sem fram koma í yf-
irlýsingunni, niður fallnar. Þannig
setti ráðherrann Alusuisse úr-
slitakosti. Þau atriði, sem yfirlýs-
ingin fjallar um, eru mjög flókin
og eigi gjörlegt að svara þeim fyrr
en eftir nákvæma athugun.
Alusuisse telur þessar hug-
myndir nothæfan grundvöll fyrir
frekari viðræðum. Ráðherrann
var hins vegar ekki á sama máli og
lýsti því yfir, að hann áskildi sér
allan rétt. Ekki var ákveðin dag-
setning fyrir frekari fundahöld
aðila.
Alusuisse er enn þeirrar skoð-
unar, að haldi báðir aðilar áfram
að ræða ágreiningsmálin með
opnum huga, muni reynast unnt
að finna lausn, sem aðilar geti
sætt sig við.“
Iðnaðarráðuneytið:
Taka þarf öll samskiptamál
til rækilegrar skoöunar
FRÉTTATILKYNNING frá iönað
arráöuneytinu um niöurstöður álvið-
ræðnanna er svohljóðandi:
„Dagana 5. og 6. maí 1982 fóru
fram viðræður í Reykjavík milli
Hjörleifs Guttormssonar iðnað-
arráðherra og Paul Múllers, aðal-
framkvæmdastjóra Alusuisse, um
málefni álversins í Straumsvík.
Iðnaðarráðherra lagði fram á
fundunum málamiðlunartillögu
um lausn á deilumálum aðila, þar
sem krafist var raforkuverðs-
hækkunar hið fyrsta og lagt til að
deilumál fyrri ára fari í gerð. Þar
sem Alusuisse hafnaði alfarið raf-
orkuverðshækkun, var eigi unnt
að halda viðræðunum áfram og
lauk þeim því án samkomulags.
Var ekkert ákveðið um framhald.
Iðnaðarráðherra lýsti því yfir í
fundarlok, að nú þyrfti hann og
íslenska ríkisstjórnin að taka öll
samskiptamál Islands og Alu-
suisse til rækilegrar skoðunar og
áskildi hann ríkisstjórninni allan
rétt í þessu efni.“