Alþýðublaðið - 20.08.1931, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 20.08.1931, Blaðsíða 3
A!fcS>$ÐUBfcá!QIÐ Ræktonarmál og menning borgarbúa. IV. Kolonigarðar eða félagsgarðar. Kolonigarðar eru ræktuð lands- svæði í útjaðri borganna. Bæjar- félögin brjóta landið, girða, leggja í það vegi og ræsa pað fram. Síðan er landinu sk:ft í reiti ca. 20X20 m. og hver reitur leigður fjölskyldu, sem annars á engan kost á að hafa lsndssvæði til um- ráða, sér til nytja og heilbrigðis. Um síðustu aldamót fóru ná- grannaþjóðir vorar að koma á fót félagsgörðum við borgir og bæi. Þessum görðum fjölgaði brátt, og nú er svo komið að nær. hver bær á fleiri félagsgarða- hverfi. Við félagsgarðana eru starf- ræktir barnaleikvellir. í görðum þessum dvelur heimilisfólkið sum- ai langt. Býr par í litlum húsum eða tjöldum. Mæður og börn, dvelja par all- an daginn sumarlangann, en heimilisfaðirinn og annað staTfandi heimilisfólk, er vinnur í borginni flýtir sér pangað út í frístundum sínum og teigar hreint loftið inn- an um grænar jurtir. Félagsgarðahverfin setja sinn. svip á bæinn og bæjarlífið, og mörgum ferðalanginum hefir farið svo, að honum hefír fundist fél- agsgarðahverfið vera unaðslegasti staður borgarinnar. Nú vill pað svo til, að einmitt um sama leyti og skriður fer að komast á skólagarðamálið erlend- is var félagsgarði mælt út lands- svæðí hér í Reykjavík. Það var um siðustu aldamót og mátti pað teljast vonum fyr. Garðurinn var nefndur Alda- mótagarður. Hann er ca. 2xh h. a. að stærð og honum er skift í 60 reiti. Garðinum var valið hið ágæt- asta hvað legan og jarðveg svert- ir. Hann var vel skipulagður. Þar var gert ráð fyrir vegum og sæmi- legri girðingu. Þessi stofnun Aldamótagarðsins bar vott um skilning og atorku ráðandi manna á pessum tíma. En síðan eru liðin rúm 30 ár, og pað væri synd að segja að Aldamótagarðurinn haf átt sjö dagana sæla, öll pessi árhvaðað- búnað bæjarfélagsins snerti. Nú er garðurinn hinn óásjáleg- asti, og biður engin skilyrði til að laða að sér leigendur, og gera peim veru sína í garðinum hug- ljúfa Girðingin utan um garðin er Ijðtari og lélegri en girðing gerist nú alment á harðbala koti upp í afdal. Engir vegir og ónóg fram- ræsla. En fult er par af auðvirði- lega lélegum og ljótum milli- girðingum. Rétt er pað að öll pessi ár hef- ir verið i mörg horn að líta fynr bæjarsjóðinn, enda hefir Aldamóta- garðurinn sennilega verið hafður á hakanum. Svo búið má ekki lengur standa. Bærinn verður að leggja ríflega fjárupphæð til pessarar pörfu en yanræktu stofnunnar. Hér skulu leidd nokkur rðk fyr- ir nauðsyn pessarar stofnunar og tilveruréttar hennar. Nú er loksins farið að byggja verkamannabústaði, og nú fyrst er farið að byggja ánægjuleg og fögur borgarhverfi, s. s. Sólvellina, hverfið suðvestan í Skólavörðu- holtinu sunnan til, og fleiri slík. En um ófyrirsjáanlega framtíð mun fólk verða að búa áfram við götur eins og Haðarstíginn, Njarðargöt- una, Grettisgötuna, Njálsgötuna og allar pessar mörgu götur sem byggt var við af skammsýni og flónsku. Það er skylda bæjarfélagsins að bæta fyrir brot sín við petta fólk, sem búa verður í pröngum hverfum í lélegum sölarlitlum ibúðum prátt fyrir pótt aðrir flytji í Verkamannabústaði og nýtízku borgarhverfi. Bæjarfélagið á pví pegar í stað að gjöra Aldamótagarðinn að nýtízku félagsgarði. 12—15 pús- undir mundu hrökkva langt til girðingar og vegalagninga. Þann kostnað mundi garðurinn endur- greiða að einhverju leyti með öllum sínum grjóthrúgum og görðum Síðan pyrfti bærinn að láta smíða 60 smá hús úr timbri, sem hvort um sig væri 3X4 m. 1 her- bergi og lítið eldarúm, og eitt gott almennings tojlett og pvotta- hús. Hvort pessara litlu húsa myndi ekki kosta bæjarfélagið meira en 5—6 hundruð krónur, væri hag- sýni gætt og pau smiðuð öll á sama tíma. Kostnaðurinn við allar bygging- arnar yrðu pá ekki meiri en 30— 40 púsundir króna. Húsin, girð- ingin og vegirnir mundu pá ekki fara fram úr 60 púsundum eða pá hver reitur uppkominn með litlu sumarhúsi 1000,00 krónur. Væri nú reiturinn leigður á 60 kr. yfir alt sumarið, virtist bæjarfélag- ið fá nægar rentur af pví fé sem lagt væri í petta menningar fyrir- tæki. En hvað gæfi svo stofnun pessi bæjarbúum í beinan og óbeinan arð. Beini arðurinn, sem fengist með aukinm ræktun garðávaxta mundi svara rentum af miklum hluta höfuðstólsins, en hinn óbeini arðui yrði ómetanlegur. Þess skal og gætt að mestur hluti af útlögðum eyri fyrir bæjar- félagið yrði vinna, en meginið af vinnunni s. s. smiði mætti vinna að vetri er annars er skortir á atvinnu. Gjörum ráð fýrir að 5 manna fjölskyldur kæmu til með að njöta hvers reits, fengi 300 manns betri lífsskilyrði en nú hafa peir til auk- innar menningar — meira sólar- Ijós, meiri lífsgleði. — Auðvitað er petta ekki raikill fjöldi fólks, en petta yrði að eins fyrsta fél- agsgarðahverfið, og ef horfið yrði að pessu ráði, myndi brátt risa stór svæði pvi lík suður í Foss- vogi, par sem skilyrði fyrir félags- garðarækt hin allra ákjósanleg- asta. VI. Greinabálk penna hefi ég ritað fyrst og fremst vegna minnar eig- in stéttar, alpýðufólksins í pessum bæ. Alpýðufólkið verður harðast úti hvað allan útbúnað snertir, og fyrir alpýðuna yrði mestur fengur til menningarauka ef starfræktar yrðu slíkar stofnanir er ég hefi lýst í greinum pessum, Bakkabræður reyndu forðum að bera sólarljósið inn til sín í húf- unum. Þegar sólin nær ekkl að skíná inn til vor, flytjum við út á jörðina og út í sólskinið. Byggjum par ungbarnagarða, leikvelli, skólagarða og félags- garða. Þessi mál, eins og öll önnur umbótamál alpýðunnar, eru henn- ar eigin mál. Alpýðan sjálf ber pau fram tit sigurs og enginn ann- ar en hún, öðrum getur hún ekki treyst. Arngrímur Kristjánsson. H. G. Wells: ,HuDleiðingar nm skona'. [Það sýnist ekki vera mikið sam- hengi milli skónna okkar og hug- sjóna jainaðarstefnunnar. Það myndi ekki öllum pykja -trúanlegt, að hægt væri að finna niikil rök fyrir því, hvort skynsamlegra sé og réttlátara einstaklings-„framtak" og eignarrétt- ur eða ríkiseign og ríkisrekstur, með pví að virða fyrir sér skakka, snúna og.botnlausa skó fátæklinganna. En pað, sem séð er, fer eftir augunum, sem sjá. Um hinn viðfræga, sænska jafnaðarmannaforingja Hj. Branting var einhvem tíma sagt, að hann sæi alla hluti gegnum stækkunargler jafnaðarstefnunnar. Enska stórskáldið H. G. Wells hefir horft gegnum pað gler á skóna okkar, og með það fyr- ir augunum hefir hann skrifað „agi- tations"-rit sitt urn jafnaðarstefnuna, sem frægt er orðið. Hér fer á eftir útdráttur úr bókinni og lausleg •þýðing á sumum köflum hennar] Fyrst lýsir Wells öllum peim kvölum, sem skórnir geta valdið: eymslum í tábeiígi, aflöguðum tám, líkþornum, óþægindunum við að ganga á skökkurn hæluim eða á nöglum, sem koma upp úr sólunum, o. s, frv. pllu þessiu lýsir hann svo vel, að hinn lærð- asti sikósmiður myndi tæplega foomast þangað með tærnar, siem Wells hefir hælana. En hann er fljótur að komast að riiðursitöðu um það, að ekki þurfa allir að búa við skókreppu eða líða skó- íatnaðarkvalir. Hann veit, að það eru þeir fátæku, sem oftast verða að ganga með skó, sem ekki eru þeim mátulegir, „og bíða þess með heimspekiligri auðmýkt fá- tæktarinnar, að þeir sjálfir verði mátulegir fyrir skóna". Hann veit ofur vel, að það eru ekki allir, sem þjást af slæmum skóm eða skóieysi, — að það eru að eins þeir,sem lent hafa forsælumegin í heirni, þar sem þióðbúskapurinn er illa rekinn., „Og það, sem ég hefi sagt um sfcóna, á líka við um alla aðra smámuni í lífiniu. Ef konan þín ofkælist vegnia þess, , að skórnir hennar draga vatn, eða hún kvíðir fyrir að láta sjá sig á götunni vegna þess, hve tötraleg hún er, — ef börnin þín líta óþriflega út vegna þess, að þau eru bólgin í framan af tannpínu, eða af því, að fötin þeirra éru óhrein, gömul og fara illa, — ef þú ert önuglyndur og hættir við að feiðast af öllu vegna þess, að þig skortir hollar skemtanir eða hreint andrúms- loft, — láttu þá ekkert augnablik blekkja þig til að trúa því, að þetta sé ömurlegt hlutskifti allra manm. Segðu aldrei: „Svona er Ufið!" Þá vííkur Wells að því, hvernig bæta megi úr þesisu ástandi, og ísiegir: „Gerðu þér í hugarlund að þú sjálfur vildir fara að skipu- leggja eins konar ókeypis útbýt-' ingu á skóm, og hugsaðu þér lalla þá erfiðleika, sem þú myndir mœta. Þú myndir byrja á að skygnast um eftir miklu af skinn- uni. ímyndaðu þér áð þú snérir þér til Suður-Ameríku og byrj- aðir á að láta slátra þar dýrum og flá þau. En þá er tekið fram fyrir hendurnar á þér. Hér kemur fyrsta hindrunin í mynd og lík- ingu mahnSi sem segir þér, að skepnurnar og- skinnin séu eign hans. Þú útlistar fyrir honum, að skinnin séu nauðsynleg fyrir fólk heimia í þínu landi, sem ekki eigi almennilega skó. Hann svarar, að hann kæri sig ekki baun um til hvers þú ætlir skinnin, en áður en þú fáir þau, verðir þú að gera svo vel og borga þau, því skinnin séu einkaeign hans, hjarðirnar séu það lika og engin, þar sem þær séu á beit. Þú spyrð hvað mikið hann vilji fá fyrir þau og hann heimitar nákvæmlega eins mikið og hann getur látíð þig borga imest. . . . ímyridaðu þér að þú siegir við hann: „Hvernig hafið þér komist yfir þessar engj- ¦ar og þennan fénað, svo að þér getið tekið yður stöðu otjíIIí þeirra og fóiksins, sem þarf þeirra aneð, og heimtað þennan ágóða." Aniiað hvort myndi hann Jíorna með langa orðaflækju, eða, og það er miklu sennilegra, reið- ast o.g neita að rökræða. . . . Nú, seinna yrðir þú að fá skinnin þín hingað ög þú yrðir að flytja þau með járnbraut og skipi. Og nú myndir þú aftur rekast á menn, sem ekki hefðu 'minstu löngun til að hjálpa fyrir- tæki þínu, menn, sem standa i vegi fyrir þér, ákveðnir í að

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.