Morgunblaðið - 19.03.1988, Blaðsíða 3

Morgunblaðið - 19.03.1988, Blaðsíða 3
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 19. MARZ 1988 B Þau haf a undirbúið Norsku bókadagana í Norræna húsinu. Frá vinstri Knut Ödegaard, Guðrún Magnús- dóttir bókavörður, Oskar Vistdal sendikennari í norsku og Ingibjörg Hafstað bókmenntafræðingur. slíkt. En við vitum mjög lítið hvort um annað. Sameiginlegar rætur og menningararfur eru ekki eins áhrifamikil og áður. Við erum und- ir mikluni áhrifum alþjóðlegra popplista, bæði Norðmenn og Is- lendingar. Umfjöllun er meiri á íslandi I Noregi er mjög blómleg bókaút- gáfa. Það sem heldur upp öflugri útgáfu fagurbókmennta er sú stefna norska ríkisins að kaupa 1000 eintök af öllum nýjum skáld- sögum. Þeim er síðan dreift á bóka- söfn landsins svo íbúar afskekktra byggða njóta jafnréttis við að nálg- ast nýtkomnar bækur. Þó er engan veginn fjallað jafn mikið um bók- menntir í Noregi og hér á íslandi. Orð skaldanna mega sín ekki jafn mikils þar og hér. Rithöfundur get- ur t.d. ekki reiknað méð því í Nor- egi að verða landsþekktur af sínum fyrstu bókum. Bókaklúbbar eru mjög öflugjr og selja norskar skáld- sögur í stórum upplögum. I Noregi hefur þó verið umræða í gangi um að bókaklúbbarnir dragi úr bóksölu í verslunum. Það hljóta náttúrulega að vera takmörk fyrir því hvað ein þjóð getur keypt og lesið af bókum. Það hafa einnig verið skrifuð fjöl- mörg ný leikrit á undanförnum árum. Auk þess hafa eldri verk verið tekin til handargagns og svið- sett í nýjum búningi og túlkuð á nýjan hátt. Á Norsku bókadögunum verður flutt dagskrá um stórverk Henriks Ibsen, Pétur Gaut. íslensk- ir leikarar flytja valda kafla úr Pétri Gaut og ég tengi saman atrið- in, segi frá Ibsen, skáldinu og manninum. Góðir gestir á bókadögum Þeir höfundar sem við höfum fengið hingað í tilefni Norsku bóka- daganna eru allir í fremstu röð í Noregi. Af þeim er þó Anne-Cath Vestly áreiðanlega þekktust hér- lendis en Kjell Askildsen er talinn einn fremsti prósahöfundur Norð- manna í dag. Erik Bye er mikilvirk- ur rithöfundur og líklega einn ást- sælasti sjónvarpsmaðurinn í Nor- egi. Hann er talinn einn fremsti vísnasöngvarinn af sinni kynslóð og nýtur geysilegra vinsælda. Fjöl- margir Islendingar þekkja Erik Bye frá því að hann stóð fyrir dagskrá í Reykjavík í sambandi við fjársöfn- un til Vestmannaeyja vegna gossins Norskir bókadagar 23.-28. mars 1988 miðvikud. 23. mars Henrik Ibsen-dagskrá kl. 20.30 Leiklestur: Baldvin Halldórsson, Guðrún Þ. Stephensen, Gunnar Eyjólfsson, Halldór Björnsson og Þórdís Arníjótsdóttir. Knut 0degárd tengir saman atriðin og segir frá skáldinu. fimmtud. 24. mars Norskar barnabækur kl. 14.00 Dagskrá fyrir börn. kl. lff.00 Barna- og unglingabækur. Ingibjörg Hafstað og nemendur í norsku annast hvorttveggja. kl. 20.30 Ljóðakvöld . Fyrirlestun Finn Jor menningarritstjóri. Hjörtur Pálsson les þýðingar á norskum Ijóð- föstud. 25. mars um. Vísnasöngur og upplestur kl. 20.30 Erik Bye og Willy Andresen. laugard. 26. mars Norsk bókakynning kl. 16.00 Oskar Vistdal sendikennari kynnir norskar bækur 1987. Rithöfundurinn Kjell Askildsen les úr verkum sínum. sunnud. 27. mars Dagskrá fyrir börn kl. 14.00 Norski barnabókahöfundurinn Anne-Cath. Vestly. sunnud. 27.mars Kynning á verkum Nordahls Grieg kl. 20.30 Gestur: Fredrik Juel Haslund. Hjörtur Pálsson les. mánud. 28. mars Norskar bækur í íslenskum þýðingum kl. 20.30 Þorsteinn Gunnarsson les upp, m.a. úr þýð- ingu dr. Kristjáns Eldjárns í Norðurlandstró- met eftir Petter Dass. Heimir Pálsson talar um þýðingar á bókum. Matthías Kristiansen les úr þýðingu sinni á verkum Johannesar Hegglands. þar. Finn Jor menningarritstjóri Aftenposten verður einnig gestur okkar. Hann flytur fyrirlestur um norska ljóðagerð og er mikill fengur að komu hans. Auk þessara góðu gesta verða kynningar á fleiri skáld- um. Eg vek sérstaklega athygli á upplestri úr Norðurlandstrómet eft- ir Peter Dass í þýðingu dr. Kristj- ' áris Eldjárns. Peter Dass var 17-. aldar skáld, samtímamaður Hallgríms Péturssonar, og Norður- landstrómet er nokkurs konar skáldsaga í bundnu máli, sterk lýs- ing á fólki og náttúru sautjándu aldarinnar.Þá er kynning á verkum Nordahls Grieg, en hann er eitt ástsælasta norska skáldið á íslandi og tengdur þjóðinni á sérstakan hátt. Ein ljóðabókin hans Friheten var gefin út af Helgafelli árið 1944." Norskir bókadagar hefjast næst- komandi miðvikudag. Það er fengur að svo yfirgripsmikilli kynningu og áhugafólk um norrænar bókmennt- ir lætur slfkan viðburð tæpast fram hjá sér fara. n sig Ö öll frumlegheitin í fyrstu verkunum séu ekkert annað en vitnisburður um kunnáttuleysi í að semja leikrit. Framhaldið Nú var Shepard kominn á skrið þó tökin væru ekki alltaf sannfær- andi. Hvert verkið rak annað, bæði einþáttungar og lengri leikrit, og mjög víða má fínna ómótstæðileg dramatísk andartök og djarflega líkingamsmíð. Einhver talaði um Shepard á þessum árum sem ótam- inn fola sem gæti orðð afbragðs gæðingur, í verkum hans væri óbeisluð orka, heillandi kraftur sem engin leið væri að skilja eða setja í rökrænt samhengi, menn gætu einungis gefið sig honum á vald og notið verkanna með skynfærum sínum og tilfinningum. Þetta fyrsta skeið á höfundarferli Sheþards nær allt til ársins 1971 er hann yfirgaf Bandarfkin og settist að í Eng- landi. A þessu skeiði sendi hann árlega frá sér tvö til fjögur verk, aðallega einþáttunga, og eru þar nokkur leikrit sem eru tærar perl- ur, en í þessum verkum tekst honum best að lýsa rótleysi sinnar kynslóð- ar, eiturlyfjarugli hennar og draum- um sem eru dæmdir til að farast. Bestu verk þessa tímabils tel ég vera Icarus' Mother (1965), Chicago (1969) og Red Cross (1967), sem hvert um sig er heil- steypt líkingamynd af veröld sem komin er á heljarþröm. Það sem ógnar henni er ekki eitthvað sem hægt er að orða nákvæmlega, held- ur eitthvað sem byggir á tilfinningu I og óskilgreindum ótta. Önnur at- r hyglisverð verk frá þessu skeiði eru i La Turista (1967), Forensic and i the Navigators (1967), Operation > Sidewinder (1970), sem er í ætt i við vísindaskáldskap og njósnasög- I ur eins og mörg verka Shepards, Mad Dog Blues (1971), Cowboy > Mouth (1971), og kvikmyndahand- - ritið Zabriskie Point (1970), sem • hann samdi ásamt Michaelangelo t Antonioni. Frá æfingu á „Hugarburði" f Þjóðleikhúsinu. Að heiman Árið 1971 settist Shepard að á Englandi, eins og áður sagði. Hann var örmagna og hafði fengið sig fullsaddan af leikhúsum, bóhema- lífi, eiturlyfjarugli og Bandaríkjun- um — í þessari röð. Til Englands fór hann í óljósum tilgangi og von- aðist helst til að hann gæti orðið trommuleikari í einhverri spennandi hljómsveit. Og hann ætlaði aldrei að semja Ieikrit framar, enda sent frá sér tæplega tuttugu verk á inn- an við tíu árum. Serh betur fer, okkar vegna, varð ekkert úr þeim áformum hans að gerast eingöngu trommuieikari. Hanrr hélt áfram að skrifa. Fjarri heimaslóðum fór hann að sjá Bandaríkin og bandarískt samfélag í skýrara ljósi, og laus undan vinnuálaginu og eitrinu fann hann næði til að skoða sjálfan sig, hugðarefni sín og hæfileikann til að semja um þau leikrit. Jafnframt velti hann leikritsforminu fyrir sér og hóf meðvitað að vinna úr ýmsum möguleikum í þeim efnum. Árang- urinn lét heldur ekki á sér standa. Þegar árið 1972 var næsta leikrit hans frumsýnt í Lundúnum, magn- að, innblásið en þó agað verk um grimmilega valdabaráttu, þar sem Shepard tekst það sem honum hafði oft mistekist áður, en það var að flétta saman tónlist, söngva, upp- hafinn skáldskap og rökrétta leik- fléttu. Þetta verk var The Tooth of Crime, sem jafnan er talið með áhrifamestu leikritum Shepards. Royal Court leikhúsið í Lundún- um, sem frægt er fyrir að efla nýja höfunda til dáða, bauð Shepard samning. Hann fékk litla sviðið (Theatre Upstairs) til umráða, nokkra leikara og tfma til að vinna úr hugmyndum sínum að næsta verki, sem hann skyldi einnig leik- stýra. Þetta verk var The Geo- graphy of a Horse Dreamer, frumsýnt 1972, en þar segir af ungum manni með óvenjulega hæfi- leika til að sjá fyrir hvaða gæðing- ar muni vinna hin og þessi veð- hlaup, en vitaskuld hafa óprúttnir menn hann í haldi og misnota náð- argáfu hans. Þarna er Shepard í raun að fjalla í fyrsta skipti um eðli og afdrif sköpunargáfunnar, en það stef hefur verið áberandi hjá honum síðan, m.a. í leikritum á borð við Suicide in B flat (1977), Seduced (1979) og að nokkru í True West (1981). Heim Shepard sneri heim til Kaliforníu 1975 og hélt áfram að semja leik- rit, en nú voru öll skrif hans ag- aðri en áður. Með auknum sjálfsaga og skýrari sýn á eigin uppruna og eigið samfélag gat ekki farið fram hjá því að hann tæki að vinna með- vitað úr tilfinningum sínum og skoðunum á bandarískri fortíð og nútíð. Fyrstu tilburðir hans í þá átt eru í leikritinu Action frá 1975, og í Curse of the Starving Class (1976) hefur hann fundið form við hæfi. Það verk er raunsæislegt að ytri gerð, framvindan er rökrétt saga þó hún sé óræð, en raunsæis- formið rúmar einnig goðsagna- kennda persónusköpun þar sem ein- hver ill og æðri máttarvöld stýra örlögum og hafa lagt bölvun á per- sónurnar. Óll helstu verk Shepards síðan eru af sama toga, td. Barn í garðinum (Buried Child, 1979; sýnt hjá Leikfélagi Reykjavíkur 1981), sem hann hlaut hin eftir- sóttu Pulitzer-verðlaun fyrir, True West, sem áður var nefnt, Fool for Love (1983) og nýjasta verkið Hugarburður (A Lie of the Mind), sem Þjóðleikhúsið tekur nú til sýn- inga, en það var kosið besta leikrit ársins í Bandaríkjunum árið 1986. I flokk með þessum verkum má einnig setja kvikmyndahandritið Paris, Texas, sem Wim Wenders gerði verðlaunakvikmynd eftir. Shepard er ekki höfundur með fyrirfram mótaðar hugmyndir um þau verk sem hann er að semja hverju sinni; hann er sá sem horfir, hlustar og upplifir, jafnvel á meðan hann er að semja. Hann spyr spurn- inga, veitir engin svör, en siðaboð- skapur hans er fólginn í forminu og ekki í innihaldinu. Að þessu leyti er hann líkur Tsjékhov og Pinter, en hann lifir aðra tíma í öðru um- hverfi.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.