Morgunblaðið - 19.05.1993, Page 2

2 C
MORGUNBLAÐIÐ FRETTIR MIÐVIKUDAGUR 19. MAÍ 1993
Fréttir vikunnar
Þorskaflinn
aldrei minni
■ FISKAFLINN í apríl var
aðeins rúm 60.000 tonn en var
70.600 á sama tíma í fyrra.
Þorskaflinn var með allra
minnsta móti eða aðeins
18.580 tonn og hefur aldrei
orðið svo lítill í þessum mán-
uði frá árinu 1967. í fyrra var
þorskaflinn í apríl 27.395 tonn
og er það með árinu í ár og
árinu 1985 einu skiptin, sem
þorskafli hefur verið minni
en 40.000 tonn í apríl mán-
uði. Mestur varð aflinn í þess-
um mánuði árið 1970,122.124
tonn, eða meira en sexfalt
meiri en nú.
-----------
Gengislækkun í
saltfisklöndum
■ GENGI spænska pesetans
hefur verið fellt um 8% og
portúgalska ecudosins um
6,5%. Dagbjartur Einarsson,
formaður sljómar SÍF, scgir
að gengisbreytingin vegi upp
á móti lækkun tolla á saltfiski
í Evrópubandalaginu og valdi
saltfiskútflytjendum ein-
hveijum búsifjum. Hann segir
verkendur þó ekki vilja geng-
islækkun vegna þessa.
----♦-♦-♦--
Hvalveiðibann
var framlengt
■ SAMÞYKKT var á árs-
fundi Alþjóða hvalveiðiráðs-
ins í Kyoto í Japan að fram-
lengja bann við hvalveiðum
um eitt ár. Hafði verið við því
búizt og ósk Japana um að
fá að veiða 50 hrefnur við
eigin strendur var felld. Eru
jafnvel taldar líkur á, að Jap-
an, Surður-Kórea, Kína og
Rússiand stofni sitt eigið hval-
veiðiráð og hefji veiðar í
Norðvestur-Kyrrahafi. Norð-
menn hafa lýst því yfir að
þeir muni veiða nokkur
hundruð hrefnur í ábátaskyni
á þessu auki auk 136 hrefni,
sem teknar verða í vísinda-
skyni. Bandaríkjamenn hafa
hótað íslendingum Norð-
mönnum og Japönum refsiað-
gerðum hefji þeir hvalveiðar
og hvelja önnnur ríki til að
gera það sama.
----♦-♦-♦--
Bolvíkingar
ætla að kaupa
■ Á FUNDI bæjarstjórnar
Bolungarvíkur á laugardag
var samþykkt einróma að
ganga inn í kaupsamninga
vegna togaranna Dagrúnar
og Heiðrúnar. Að sögn Ólafs
Kristjánssonar, bæjarstjóra,
hefur borgarstjórn lagt fram
ákveðnar hugmyndir til
lausnar á þessu máli á fundi
með þingmönnum kjördæm-
isins.
-----------
Tíð slys á
sjómönnum
■ ALLS lentu um 2.850 sjó-
menn í vinnuslysum á sjó
tímabiiið 1988 til 1992. Sam-
kvæmt upplýsingum frá
Tryggingastofnun rikisins
námu heildargreiðslur til sjó-
manna á þessu fimm ára tíma-
bili alls um 760 miiyónum
króna. Til samanburðar má
geta þess að heildargreiðslur
til annarra launþega landsins
vegna vinnuslysa á sama
tímabili námu um 420 miiyón-
um, en sjómenn eru aðeins
5,7% launþega.
Norðmenn eyðileggja
markaðinn fyrir sér
ENN einu sinni hafa norskir
skreiðarverkendur eyðilagt fyrir
sér sjálfum sér með því að hengja
upp allt of mikinn fisk í Lófót.
Þykir þetta sérstaklega bagalegt
í ljósi þess, að Norðmenn eru
næstum einir á Italíumarkaði og
hefðu getað ráðið miklu meira
um verðið, hefðu þeir haft ein-
hvern hemil á framboðinu.
Frá þessu sagði nýlega í norska
sjávarútvegsblaðinu_ Fiskaren og
þar er bent á, að íslendingar séu
sama sem ekkert á Ítalíumarkaði.
Norsku skreiðarútflytjendurnir
ættu því að geta fengið miklu meira
fyrir fiskinn, stæðu þeir saman.
Á liðnum vetri voru hengd upp
í Lófót 14.000 tonn en það er 5.000
tonnum of mikið. Reidar Anthonsen
hjá Sölusamtökum fiskframleið-
enda (Fiskeprodusentenes Felles-
salg) segir, að enn hafi ekki fundist
aðferð við að takmarka skreiðar-
verkunina og því sé ekki um annað
að ræða en staðfesta ár eftir ár,
að framleiðslan sé of mikil.
„Við skulum líka hafa í huga,
að einkunnarorð dagsins eru frelsi,
til dæmis til að vega mann og ann-
an. Eins og nú er ástatt er engin
leið að fá menn til samstarfs hvað
varðar framleiðslu og sölu,“ segir
Reidar.
Nú í vetur keyptu skreiðarverk-
endur í Lófót fisk til að hengja upp
fyrir um 1,7 milljarða ísl. kr. en í
fyrra hengdu þeir alls upp 16.000
tonn. Það olli síðan verðhruni á ítal-
íumarkaði og margir tóku svo til
orða, að ítölsku kaupendur væru
með birgðastöðvarnar sínar í Nor-
egi. Þeir réðu sem sagt öllu um
verðlagninguna. Bendir flest til, að
svo verði einnig með norsku skreið-
ina á þessu ári.
Góður gangnr hjá Jósafat
SALA toghlera hjá J. Hinrikssyni heldur áfram að ganga vel. í síð-
ustu viku aprílmánaðar voru 26 togarar á úthafskarfamiðunum suð-
vestur af landinu, en af þeim voru 19 með hlera frá Jósafat. Salan í
marz nam 100 tonnum og sömuleiðis í apríl og maí hefur farið vel
af stað að sögn Jósafats Hinrikssonar.
Megnið af hlerasölunni er tii útflutnings, um tveir þriðju hlutar. Sæmi
dæmi um það má nefna að 9 togarar frá Rostock eru nú á úthafskarfanum
og nota þeir allir Poly-Ice hlera Jósafats. í síðustu viku aprílmánaðar voru
afgreidd 11 toghlerapör til umboðsmanns fyrirtækisins í Seattle í Bandaríkj-
unum. Þetta voru hlerar af minni gerðinni með „keðjubrakketti“ og er
þetta að sögn Jósafats vonandi byrjunin á ferkari viðskiptum vestan hafs.
í fréttabréfi, sem J. Hinriksson gefur út, kemur meðal annars fram, að
Norðmenn séu nú sem óðast að búa sig til úthafskarfaveiða suðvestur af
íslandi. í bréfinu segir Jósafat að þeir noti ekki íslenzka hlera eins og til
hafi staðið, heldur hafi umboðsmaður Hampiðjunnar í Noregi útvegað þeim
ódýra hlera frá öðrum erlendum framleiðanda.
Gáfu safninu stinglax
NÁTTÚRUGRIPASAFNINU í Eyj-
um barst fyrir skömmu stinglax
sem skipveijar á Byr VE fengu á
lúðulínu 342 faðma dýpi í Reynis-
dýpi. Fiskurinn var dauður er hann
kom í safnið en
var heill að sjá og
hefur safnið aldrei
áður fengið
óskemmdan sting-
lax.
Kristján Egilsson,
forstöðumaður
Náttúrugripa-
safnsins, sagði að
stinglax væri ekki
ekki mjög algeng-
ur hér við land en þó væri talið að
eitthvað væri af honum á 600 til
1000 faðma dýpi út af suðurströnd-
inni. Hann sagði að safninu hefði
áður borist stinglaxar en þeir hefðu
verið mjög illa farnir og allur litur
farinn af þeim, enda hefðu þeir
veiðst í troll. Kristján sagði að fyrsti
stinglaxinn sem vitað væri um að
fundist hefði hér
við land hefði
fundist í höfninni
í Vestrhannaeyj-
um árið 1904 en
fiskurinn væri
veiddur við Port-
úgal og Madeira.
Kristján sagði
ógerlegt að stoppa
stinglaxinn upp
þar sem roðið á
honum væri svo þunnt en hægt
væri að gera afsteypu af honum.
Stinglaxinn væri því geymdur í
frysti í safninu í Eyjum.
Þórarinn með millibobbingana. Morgunbiaðið/Rúnar Þór
Salan hefur aukist
um 951. á 5 árum
Gúmmívinnslan á Akureyri
seldi um 100 tonn af
millibobbingum í fyrra
tækið 5 tonn af þessari vöru, en á síðasta ári var salan komin upp í
100 tonn. Millibobbingar Gúmmívinnslunnar eru um borð í langflestum
íslenskum fiskiskipum og farið er að huga að útflutningi.
SALA á millibobb-
ingum sem
Gúmmívinnslan á
Akureyri fram-
leiðir hefur aukist
jafnt og þétt, árið
1988 seldi fyrir-
Þórarinn Kristjánsson fram-
kvæmdastjóri Gúmmívinnslunnar
sagði að millibobbingarnir hefðu
reynst mjög vel og væru á samkeppn-
isfæru verði miðað við innflutta
bobbinga. „Þetta er besta varan á
markaðnum, sölutölur sanna það,“
sagði Þórarinn. Árið 1988 voru seld
5 tonn af millibobbingum, en salan
var kominn upp í 50 tonn árið 1991.
Á milli áranna 1991 og 1992 tvöfald-
aðist salan og voru 100 tonn seld í
fyrra.
Endurvinnsla úr hjólbörðum
Millibobbingarnir eru endurunnir,
þeir eru framleiddir úr hjólbörðum
sem tættir eru sundur og unnir að
nýju í nýtanlega vöru. I þau 100
tonn af millibobbingum sem fram-
leiddir voru í fyrra fóru um það bil
5.000 vörubíladekk. „Sjómenn og
allflestar útgerðir hafa skilning á því
að hagkvæmt er að kaupa íslenskar
vörur og menn vilja sýna stuning
sinni í verki við endurvinnsluiðnað-
inn,“ sagði Þórarinn.
Sorpið flutt út
Hann taldi að innanlandsmarkað-
ur væri mettaður í bili og á næstu
árum mætti gera ráð fyrir 60-70
tonna sölu, þar sem um endingar-
góða vöru væri að ræða. Til að vega
upp á móti minni sölu ætlar fyrirtæk-
ið að athuga möguleika á skipulegum
útflutningi, en að undanförnu hafa
millibobbingar verið seldir til Græn-
lands og Chile. „Það er vissulega
ánægjulegur áfangi sem við höfum
náð, að vera nú farin að flytja út
sorp, en um 90% af efninu sem í
vöruna fara hefðu lent á haugun-
um.“ Þórarinn kvaðst einnig vonast
til að millibobbingarnir yrðu keyptir
í þá þýsku togarar sem Útgerðarfé-
lag Ákureyringa á meirihluta í.
Motturnar vinsælar
Gúmmívinnslan hefur einnig
framleitt gúmmímottur og hefur sala
þeirra stóraukist um borð í togara
að undanfömu, eða eftir að tókst að
festa þær niður með lími. Motturnar
þykja kostagripir um borð, mýkra
er að standa á þeim og hlýrra en á
beru stálgólfinu og einnig er það
ekki eins hált. „Við vonumst til að
samvinna okkar við sjávarútveginn
aukist í framtíðinni og erum bjartsýn
á það svo verði,“ sagði Þórarinn.
Grásleppa á hvers manns disk
Á nokkrum veitingastöðum hér á landi og í
verslunum Hagkaupa stendur nú yfir þessa viku
kynning á grásleppu sem matfíski og er þetta
kynningarátak nefnt „Grásleppa, góðgæti úr
hafinu á nýjan hátt“. Þeir sem standa að þessu
framtaki eru Landsamband smá-
bátaeigenda, Rannsóknarstofnun
fiskiðnaðarins, Aflanýtingarnefnd,
veitingastaðimir Þrír Frakkar, Við
Tjörnina, Hótel Stykkishólmur og
Fiðlarinn á Akureyri auk stórmark-
aðarins Hagkaupa. Tilgangur grá-
sleppuvikunnar er fyrst og fremst
að vekja athygli á þessum fiski og
benda á að þarna er vannýtt auðlind sem nýta
má þjóðarbúinu til heilla. í kjölfar minnkandi
veiðiheimilda hafa raddir um betri nýtingu þess
físks sem úr sjó kemur orðið æ háværari. Grá-
sleppan er þar engin undantekning. Nú er grá-
sleppuvertíðin hafín um allt iand og eru afla-
brögð með versta móti enda rysjótt tíð og sjó-
sókn því treg. Betri nýting grásleppunnar er
því enn brýnni en ella.
Grásleppan er núna fyrst og fremst nýtt
vegna hrognanna og hafa sl. tuttugu ár verið
framleiddar að meðaltali um 12.000 tunnur af
söltuðum grásleppuhrognum á hverri vertíð.
Hrognin eru síðan nýtt til þess að framleiða
rauðan eða svartan „kavíar". Til þess að fram-
leiða þetta magn þarf að veiða um 6.800 tonn
af grásleppu. Um 5.000 tonn em eftir þegar
búið er að hirða hrognin og er lítill hluti þessa
afla nýttur saltaður eða siginn, en bróðurpartin-
um er hent. Af því sem ekki er nýtt mætti vinna
um 1.200 tonn af flökum. Það má þó hveijum
vera ljóst að ekki er raunhæft að ætla okkur
íslendingum einum að sporðrenna öllum þessum
fiski. Að sjálfsögðu er einnig stefnt að því að
vinna grásleppu til útflutnings en til þess að
svo megi verða þurfa augu okkar sjálfra að
opnast fyrir því að grásleppan er í raun ágætis
matfiskur.
Grásleppan er mjög sérstakur matfískur og
sýnir taflan hér að neðan efnainnihald fískholds-
ins samanborið við ýsu og grálúðu, sem báðir
eru þekktir matfiskar.
Eins og sjá má er grásleppan bæði vatnsmik-
il og frekar feitur fiskur. Hún hentar því vel
til steikingar og er fljótmatreidd. Bein gráslepp-
unnar eru bijóskkennd og eru því ekki eins
varhugaverð og bein margra annarra fiska.
Vegna hins háa vatnsinnihalds hentar gráslepp-
an einnig vel til frystingar. Hún rýrnar að vísu
töluvert við þíðingu en verður betri til matseldar.
Áður fyrr var öll sú grásleppa sem veiddist
nýtt. Auk þess að borða fískinn saltaðan og
siginn voru hrognin notuð til osta-
gerðar. Á stríðsárunum þegar
framboð á styijukavíar minnkaði
jókst að sama skapi eftirspurn eft-
ir öðrum kavíartegundum og fram-
leiðsla grásleppukavíars hófst fyrir
alvöru. Grásleppuveiðar jukust að
sama skapi. Ekki óx þó áhugi
manna á að nýta grásleppuna við
þessa auknu veiði. Gerðar hafa verið margvís-
legar tilraunir á RF með nýtingu þessa físks
og má þar sem dæmi nefna súrsun og reyk-
ingu. Einnig voru gerðar tilraunir með að nýta
hveljuna til vinnslu á matarlími. Það reyndist
unnt en ósamkeppnishæft miðað við markaðs-
forsendur þess tíma. Með breyttum matarvenj-
um og aukinni nýjungagimi er komið tækifæri
til að koma vannýttum fiskum eins og grá-
sleppu á framfæri og auka þannig fískifánuna
á diskum okkar.
Halldór Þórarinsson matvælaverkfræðingur
hjá Vinnslu- og vöruþróunardcild
Rannsóknarstofnunar fiskiðnaðarins hefur
tekið þennnan pistil saman.
Eiginleikar
Efnainnihald Grásleppa Grálúða Ýsa
Vatn 81,1% 75,3% 80,4%
Fita 10,2% 11,8% 0,9%
Prótein &1% 12,9% 18,9%