Morgunblaðið - 15.05.1994, Síða 10

10 C SUNNUDAGUR 15. MAl 1994
MORGUNBLAÐIÐ
■ ÁNAMAÐKUR
er nauðsynlegur í alla
garða og hann er að
finna í öllum fijósöm-
um og vel ræktuðum
görðum. Hann grefur
ganga um allan garð og þessir
gangar auðvelda bæði vöxt og
greiningu róta og treysta einnig
loftræstingu og greiða fyrir vatni.
Sé lítið um ánamaðka í görðum
ætti fólk að verða sér úti um þá
og setja í garðinn.
að besta ráðið sé að fá krakka úr
hverfinu til að leika sér í knatt-
spymu á grasinu, enda sjáist aldrei
mosi á þeim grasblettum þar sem
knattspyma sé iðkuð.
■ ÁGÆTIS-ráð er
einnig að slá ekki of
nærri rótinni þegar
slegið er og láta sleg-
ið grasið liggja því
þannig endurnýjast
efsta moldarlagið.
■ SUMIR telja að
kettir séu ekki æski-
legir í görðum, og þá
sérstaklega við sand-
kassa eða aðra staði
þar sem börn era að
leik og hætt er við að þau setji
úrgang frá köttum upp í sig. Gam-
alt húsráð segir að til að losna við
ketti sé gott að úða ediki (borðedik
er ágætt) yfir sandinn eða þá staði
þar sem kettir era óæskilegir.
■ GRASFLATIR
eiga það til að verða
ójafnar, sérstaklega
þar sem tyrft hefur
verið, hinar sem sáð
er í verða oftar jafn-
ari og fallegri. Snemma vors er
reynandi að laga ójöfnur með því
að „gera gat“ í fiötina. Þá er gras-
rótin, þar sem lægð hefur myndast,
losuð frá og mold bætt undir.
■ MOSI er víða
vandamál í görðum
og margvísleg ráð
hafa verið gefin til
að losna við hann.
Margir eru þó á því
NET OG
BEÐAKANTAR
Eigum fyrirliggjandí girðinga-
net, stuðningsnet, klifurnet,
skjólnetog beðakanta.
Einnig mikið úrval af öðrum
garðyrkjuvörum, á lagerverði!
■ MARGIR eiga í
vandræðum með gras
sem vex upp um
sprangur þar sem
útveggir húsa og
stétt mætast. Gamalt
og gott húsráð er að strá grófu
salti í kverkina á vorin, þá losna
menn við gróður upp um sprangur.
■ SUMUM hættir
við að slá ekki nægi-
lega snöggt þegar
slegið er í síðasta
sinn á haustin og þá
leggur grasið sig. Þá
er mikilvægt að fara yfir grasflötina
á vorin með garðhrífu og ýfa gras-
ið þannig að loft komist að sverðin-
um. Einnig getur verið nauðsynlegt
að gata flötina sé jarðvegurinn mjög
troðinn og þéttur.
FOSSHÁLS113-15, REYKJAVÍK,
SÍMI 91 - 677860, FAX 91 - 677863
■ ÞEGAR blessuð
sólin lætur sjá sig hér
á landi er mikilvægt
að vökva garðana.
Besti tíminn til slíks
er að morgni eða að
kveldi, ekki yfir miðjan daginn þeg-
ar uppgufunin er það mikil að vatn-
ið gufar upp áður en það nær að
gegnbleyta jarðveginn. Ef menn
nota vatnsúðara þá tekur um eina
til tvær klukkustundir að gegnvæta
flötina.
■ TVEGGJA til
fjögurra ára greinar
á rifsbeijatrjám skila
bestri uppskera. í
upplýsingabæklingi
Gróðrarstöðvarinnar
Markar segir að rétt sé að grisja
rannana ijórða til fimmta hvert ár
og klippa þá gamlar greinar niður
við jörð. Beijarunna þarf að stað-
setja á sólríkum og hlýjum stöðum
og gæta þess að hafa u.þ.b. 150
cm á milli þeirra.
POKON
ÁBURÐUR
„Ég nota POKON
blómavörur alltaf þegar
þurfa þykir,
og þó nokkuð oftar."
Hafsteinn Hafliðason
POKON
PLONTUUÐI
POKON
LÍFRÆNN
ABURÐUR
POKON
SKORDÝRAFÆLIR
STEYPUSKEMMDIR
Stöðug leit að
varanlegri lausn
FJÖLMARGIR húseigendur hafa
á undanförnum árum gripið til
þess ráðs í leit að endanlegri lausn
á vandamálum á borð við frost-
og alkaliskemmdir og óþétta eða
sprungna veggi að láta klæða hús
sín utan til að vernda steypuflöt-
inn gegn veðrun. Ymist er klæðn-
ing sett á allt húsið eða aðeins þá
veggfi og gafla sem mest hafa lát-
ið á sjá eða eru undir mestu veð-
urálagi. Margir láta jafnframt ein-
angra húsin að utan til að bæta
einangrunargildi þeirra, lækka
þannig hitakostnað og draga úr
líkum á spennusprungum. Einnig
færist það sífellt í vöxt að nýbygg-
ingar séu einangraðar og klæddar
að utan. Þeim sem hyggjast klæða
hús sín standa ýmis efni og ýmsar
aðferðir í boði.
20 ára reynsla á íslandi
Mest selda klæðningarefnið hjá
BYKO er að sögn Svanlaugs
Sveinssonar hjá BYKO loftræsta
útveggjaklæðningin frá norska fyrir-
tækinu Steni, sem BYKO hefur selt
utan á hundrað þúsunda fermetra
hér á landi undanfarin 20 ár. Steni-
plötur era trefjaplötur með stein-
mulningi sem gefur hraunaða áferð
en einnig era til sléttar plötur sem
ganga undir nafninu Stenex. Steni-
plötur bjóðast í um 40 litum.
Fermetri af hvítum plötum kostar
1.985 kr. en með öllu efni sem til
þarf og að viðbættum vinnulaunum
er algengur kostnaður við klæddan
fermetra 6.000-6.500 kr. að sögn
Svanlaugs. Við meðaleinbýlishús er
algengt að 2 iðnaðarmenn vinni verk-
ið á þremur vikum.
Vinna við að klæða hús með Steni
Góðgæti
úr garð-
inum
MARGIR sem til þekkja segja
að ekkert jafnist á við að taka
upp nýja garðávexti og græn-
meti úr eigin garði. Sífelltfleira
fólk virðist koma sér upp mat-
jurtargörðum við eigin hús og
stór hluti þeirra stundar lífræna
ræktun, þar sem hvorki tilbúinn
áburður né illgresislyfjum er
beitt. Vaxandi fjöldi framleiðir
einnig eigin áburð í safnhaugum
sem komið er upp í garðinum
til að breyta garðúrgangi í líf-
rænan og næringarríkan jarð-
veg.
En hvemig á að stíga fyrstu
skrefín við matjurtarækt. Guð-
björg Kristjánsdóttir, hjá Sölufélagi
garðyrkjumanna, færist undan því
að gefa leiðbeiningar um það sem
snýr að gróðursetningu og umhirðu
einstakra tegunda matjurta og
sagði slíkt erfitt vegna þess að um
hveija tegund gildu sérstakar og
margbrotnar reglur en hvatti fólk
til að vera ófeimið við að leita upp-
lýsinga. Hún sagði bagalegt að
ágæt bók um matjurtaræktun sem
gefín var út fyrir nokkram áram
væri nú orðin ófáanleg.
Guðbjörg féllst hins vegar á að
veita leiðbeiningar um ýmislegt
sem lýtur að undirbúningi garðsins
undir ræktunina. Hún segir lykil-
atriði að velja matjurtargarði stað
FYRIR og eftir STO-klæðningu.
fer þannig fram að fyrst er sett timb-
urgrind lóðrétt á vegginn og fest
með múrboltum eða skrúfnöglum.
Síðan eru plöturnar sniðnar til og
negldar upp með ryðfríum nöglum í
sama lit og plöturnar. Ef jafnframt
er einangrað að utan er grind fest
lárétt á vegginn á sama hátt, ein-
þar sem sólar nýtur en jafnframt
veita honum skjól fyrir helstu vind-
áttum með limgerði.
Eftir að garðurinn hefur verið
stunginn upp er nauðsynlegt að
mylja alla moldarhnausa og blanda
síðan saman við jarðveginn áburði
til að auka næringargildi hans, til-
búnum áburði, lífrænum áburði eða
hvoru tveggja. Guðbjörg mælir með
síðasta kostinum. Hún segir að þó
húsdýraáburður sé ágætur hafí
hann þann- ókost að í honum sé
jafnan mikið af illgresisfræjum.
Hins vegar sé á markaði margskon-
ar lífrænn áburðir sem sé iaus við
illgresisfræ, svo sem þurrkaður
hænsnaskítur, þörungamjöl, beina-
mjöl og síldarmjöl. Miðað við tilbú-
inn áburð er sú þumalputtaregla
til að 15 kg. þurfi í 100 fermetra
matjurtargarð en sé lífrænn áburð-
ur notaður þarf að hækka það hlut-
fall mjög verulega. Margir kjósa
að rækta eingöngu lífrænt þótt sú
angran sett í grindina og pappi yfír
og utan á einangranina lóðrétt loft-
unargrind sem Steni-plöturnar eru
síðan negldar á. Undir glugga og við
efri og neðri brúnir klæðningar er
gengið vandlega frá til að tryggja
loftun að ofan og neðan. Svanlaugur
segir að á hallandi fleti og undir
glugga séu ýmist settar Steni-plötur
eða bretti úr áli, stáli, marmara eða
hveiju sem húseigendur kjósi.
Loftræst
„Þetta er loftræst útveggjaklæðn-
ing og það verður að lofta mjög vel
á bak við plöturnar. Rakinn sem er
í veggnum og kemur innan frá hús-
inu út í vegginn verður að geta leiðst
i burtu. Hann má ekki stoppa á plöt-
unum og það má hvergi þverloka
fyrir loftunina, sem verður að vera
opin bæði undir og uppúr,“ segir
Svanlaugur. Helsta kost Steni kvaðst
hann telja mikla og viðhaldsfría end-
ingu, sem yfir 20 ára reynsla stað-
festi. 10 ára ábyrgð er veitt á efninu.
Meðal húsa sem klædd hafa verið
með Steni eru Sunnuhlíðarblokkimar
í Kópavogi, einnig þeir leikskólar sem
Reykjavik hefur verið að byggja víðs
vegar um borgina, t.d. við Starhaga
og í Grafarvogi. Meðal viðhaldsverk-
efna með Steni má má nefna blokkir
við Engjasel 65-67 og við Vindás,
svo og Alþýðuhúsið á Isafírði.
Svanlaugur segir Steni veita góða
vöm fyrir skemmda veggi ekki síður
en á ný hús og auk þess að vera
nánast viðhaldsfríar séu þær sterkar,
veðranar- og höggþolnar.
Samskeytalaus ■ 400 litum
Undanfarin átta ár hefur akrýl-
múrklæðning frá STO verið seld utan
ræktun kalli á mun meira magn
af áburði.
Guðbjörg segir að misjafnt sé
hvað fólk telji heppilega breidd á
beðum í garðinum en varar við því
beðin megi ekki vera breiðari en
svo að auðvelt sé að vinna í garðin-
um á báðar hendur við að tína arfa
og snyrta.
Maímánuður er sá tími sem flest-
ir matjurtaræktendur setja niður
kartöflur en áður hefur útsæðið
verið látið spíra í birtu en sólar-
leysi í 10 daga til þrjár vikur. Al-
gengt er að miða við 25 kg. af
útsæðið í 100 fermetra garð.
Um þessar mundir er sala á
gulrótarfræi í hámarki vegna þess
hve gulrótarfræ eru lengi að spíra
en Guðbjörg segir nauðsynlegt að
sá gulrótarfræi svo og t.d. rófum
og radísum í fyrri hluta maímánað-
ar. Kálplöntur era á hinn bóginn
yfirleitt ekki settar niður fyrr en í
júní, að sögn Guðbjargar.
GARÐRÆKT
Morgunblaðið/Ámi Sœberg
ÞÚSUNDIR hofa stigid sín fyrstu skref í matjurtaræld í skólagöróunum.