Morgunblaðið - 26.11.1996, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 26.11.1996, Blaðsíða 2
2 B ÞRIDJUDAGUR 26. NÓVEMBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ BÆKUR Vilborg Dagbjartsdóttir Þóra Jónsdóttir Ágústína Jónsdóttir NATTURAN í MANNINUM BOKMENINTIR Ljóðabók LJÓSARHENDUR eftir Agústínu Jónsdóttur, Vilborgu Dagbjartsdóttur og Þóru Jónsdóttur. Pjölvaútgáfan 1996 - 95 bls. LJÓSAR hendur er tilfínninga- næmt og trúarlegt heiti á ljóðabók skáldanna Ágústínu Jónsdóttur, Vilborgar Dagbjartsdóttur og Þóru Jónsdóttur. Þetta er innihaldsrík bók í smáu broti, ríkulega mynd- skreytt og fer vel í vasa. Það staf- ar talsverður ljómi af heiti hennar og útliti enda er hún sett saman af því tilefni „hvað sumarið var indælt með sólskini, yl og gróanda" eins og stendur aftan á bókarkápu. Þorsteinn Thorarensen valdi skáld- konurnar í bókina en sjálfar völdu þær hver sín ljóð. í Ijóðum Ágústínu Jónsdóttur er að fínna eihkar sterka trúarlega og erótíska samlifun með öllu því sem býr í heimi manns og náttúru. Mælandi ljóðanna speglar mynd sína, tilfínningar og hvatir í öllu því sem lífsanda dregur. Víða í ljóð- um sínum vefur Ágústína saman útlínum manns og náttúru og sýn- ir með því að allt Iíf er af sömu rót runnið. Hvatalíf mannsins og frjósemi náttúrunnar myndar sam- fellda heild og springur út í tilfinn- inganæmri og oft lostafullri upplif- un. Um goshverinn yrkir hún með eftírfarandi hætti: Bandingi haldinn óþoli ástríðufull kvika rís hnigur rís frumkraftur Þyrstur í frelsi lostaful! togstreita uns allar hömlur bresta ólgulindin brýst fram inn í þráðan heim og þorstinn sefast um stund Hið erótíska myndar baksvið flestra ljóða Ágústínu sem hún skynjar oft í hillingu eða draumi. Ljóðmál hennar býr fyrst og fremst yfir symbólskum áhrifamætti því styrkur þess liggur ekki endilega í efnislegri tilvísun heldur í því sem kalla mætti sefjunarmátt ljóðmáls- ins. Til marks um það beitir hún trúariegum og goðsögulegum táknum og blandar oft saman með áhrifaríkum hætti háspekilegri líf- sýn sinni og erótískri upplifun. Ljóðform hennar og tungutak er í vissum skilningi hreint eins og mjöll, kærleiksríkt eins og móðir og yndislegt eins og kona. Þau Ijóð sem Vilborg Dagbjarts- dóttir hefur valið í þessa bók ein- kennast öðru fremur af myndríkri og ofurfínni náttúruskynjun. í Ijóð- um hennar gætir ríkrar viðleitni til að treysta samband mannsins við umhverfi sitt og uppruna og vökva rætur þess. Vilborg er í senn þjóðlegt og móðurlegt skáld og hinar ýmsu myndir náttúru, lands, sögu og trúar eru henni einkar hugleiknar. Frá ljóðum hennar stafar sérstakri hlýju enda höfðar hún oft til barnsins í lesandanum, kveikir með honum hugrenningar um staði og stund og vekur í brjósti hans kenndir og tilfinningar sem ekki mega gleymast. í Maríuljóði sínu vefur hún bernskuminning- unni á áhrifaríkan hátt, saman við móðurlega hlýju og trúarlegt myndmál: Nú breiðir María ullina sína hvítu á himininn stóra. María sem á svo mjúkan vönd að hirta með englabörnin smáu. Fuglinn sem á hreiður við lækinn i hlíðinni sunnan við bæinn er kallaður eftir henni. Það er Maríuerla. í ljóðum Vilborgar sameinast hið bernska oft djúptækri lífs- reynslu. Ein af mörgum stoðum í ljóðagerð hennar snýr að ræktar- semi mannsins við sjálfan sig og náttúruna, land sitt og sögu. Með því að skynja og skilja hið liðna og setja það í nýtt samhengi, hlúir maðurinn að rótum sínum og er mun betur í stakk búinn að skilja heiminn í kringum sig og sitt eigið líf.^ Áhrifaríkustu einkenni ljóða Þóru Jónsdóttur má fínna í nátt- úrumyndum hennar sem oftar en ekki eru dregnar upp á mörkum árstíða og ástríðna, á mörkum dags og nætur eða á mörkum hins ókomna og hins liðna. Náttúru- myndir Þóru höfða afar sterkt til tilfinninga lesandans, líklega vegna þess að þær eru dregnar einföldum og skýrum dráttum en spegla um leið dulvitund manns- ins: þrár hans og óskir, ástríður og langanir. Ljóðið um strokuhest- inn brúna er gott dæmi um það: Sððlaðu mér strokuhestinn brúna þann sem g«npr einn á heiðinni og hneggjar með styggð i faxi firrð í augum og allan gang í hófum. Söðlaðu mér strokuhestinn brúna Ljóð Þóru Jónsdóttur í þessari bók búa flest yfír seiðmögnuðum áhrifum. Við fyrstu sýn virðast þau einföld og láta lítið yfír sér en við aukinn lestur eykst margræðni þeirra og dulúð til mikilla muna. Ljósar hendur er að flestu leyti vei valin sýnisbók á Ijóðum þessara þriggja skálda en því verður þó að bæta við, að þótt innihaldið sé ríkt að gæðum er skrautlegt útlit bókarinnar alveg á mörkum þess að bera það ofurliði. Stærsti galli þessarar bókar en hins vegar sá að finna má prentvillur í nokkrum ljóðanna. ____________Jón Özur Snorrason Það vestræn- asta af öllu vestrænu NEW ORLEANS árla morguns í desember er yfirskrift ljóðabókar sem hefur að geyma þanka og dagbókarbrot Janusar Jósefssonar miðils, sjá- anda og pípulagningarmanns frá Ameríkuför árið 1994, skráð af Þorvarði Hjálmarssyni. „Kveikjan að bókinni er sú að haustið 1994 gerði Janus þessi Jósefsson vart við sig í sálar- lífi mínu og þráði að komast í ferðalag til New Orleans. Akvað ég að láta slag standa og skella mér með honum og fjallar bókin um það hvers hann varð vísari á ferðalaginu," segir Þorvarður. Janus er, að sögn Þorvarðar, venjulegur ís- lenskur alþýðumaður um þritugt sem hefur ekki í annan tíma ferðast um framandi lönd. Meira fæst höfundurinn ekki tíl að gefa upp. „Söguhetjan og ferðin skýra sig sjálf í bókinni en hún er að mestu unnin úr endurminningunni og upplifun Janusar." En hvers vegna skyldu Bandaríkin hafa orðið fyrir valinu, eru þau ef til vill draumalandið? „Ég hef ferðast um Bandaríkin sjálfur og vissulega naut ég góðs af þeirri reynslu þegar ég samdi bókina," segir Þorvarður. „Ékki myndi ég þó segja að þau væru draumalandið en Bandarík- in eru tvímælalaust það vestrænasta af öllu vest- rænu og ætli það sé ekki ástæðan fyrir því að þau urðu fyrir valinu. I mínum huga er ísland draumaland- ið." ÞORVARÐUR Hjálmarsson Sársauki trésins Engin von um undankomu.. trjágarðurinn, hálfblint óminni, atlot gáskafullra litbrigða, óheft blæbrigði, einbeitni efafirrtrar fegurðar, hrörnun, altumlykjandi eyðingar og dauða. Sársauki trésins, umkomuleysi þess að eiga sér rætur, stígurinn opinn í báða enda. Úr New Orleans árla morguns í desember. Að skyggnast undir yfírborðið SNÆLJÓS er öttiiur skáldsaga Eysteins Björns- sonar, en hann hef ur auk þess sent frá sér Ijóða- bók og birt smásðgur. I sumar hlaut hann önnur verðlaun í alþjóðlegri bókmenntasamkeppni fyrir smásöguna Hvalurinn. „ Aðaltákn sögunnar er snjórínn enda hefur hann margar skírskotanir svo sem til sakleysis, hrein- leika ogjafnvel dauða," segir Eysteinn. „Snæljós er leiftur í lofti, snöggur birtuglampi. Aðalpersón- nniar lenda í ýmsuni hremmingum og snæljósið er ef tíl vill ljós að ofan sem klýfur myrkrið. Á blöðum bókarinnar velti ég fyrir mér ýmsuni hlið- um man nlegra samskipta og þá þeim reglum sem samskiptín lúta. Gera siðferðisreglur okkur lífið auðveldara? Þjóna þær okkur eða þjónum við þeim? Eru siðferðisreglur alltaf skynsamlegar? Er okkur ekki oft innrætt að tiltekin breytni sé Jjól;þó hún sé í reynd falleg? Að sjálfsögðu verða að vera tíl hátternisreglur en það má velta því fyrir sér hvort tabúin haldi okkur ekki í heljargreipum. Siðferði- leg vandlætíng er oft á tíðum grímmileg. Það sem geríst á milli tveggja aðalpersónanna verður í huga þeirra eitthvað hræðilegt, líklega vegna þess hvernig á málunum var tekið og atburðurínn setur mark sitt á allt líf þeirra. Við komum í þennan heim án þess að bidja um það og stöndum sífellt frammi fyrir því vandantáli hvernig við eigum að f óta okkur. Við erum alltaf að brjóta heilann um h vað er gott og hvað er illt. Við erum síhrædd og getum í hvorugan fótinn stigið því við erum alltaf að skilgreina umhverfið og sjálf okkur. Það sem er erfiðast í líf inu er að efast í sífellu um sjálfan sig eg eðli hlutanna. Dýr eru öfundsverð því þau fara aðeins eftir eðlisávísuninni. Það er ekki auðvelt að vera maður í þessum krefjandi heimi. Mannskepnan á í mikilli innrí baráttu þar sem hvatirnar og skynsemin takast á, það er „dýrið í manninum" og „hinn vitiberni maður". Það er ekki furða þó að menn gefist stundum upp á líf- inu ogleggi á flótta undan raunveruleikanum. í sögunni koma fram fulltrúar ólíkra siðferðisvið- horfa. Til að mynda er tilvera aðalpersónanna mörkuð af fortíðaratviki sem gerír þeim lífið ttáiias t óbærilegt á köflum. Þau eru fjötruð í viðjar siðferðis öfugt farið við aðra sögupersónu sem lætur ekkert hamla sér, svífst einskis og telur það ekki vera í samræmi við eðli mannsins að lúta slíkum lögmálum. Það sem vakir meðal annars fyrir mér með ritun þessarar sögu er að___ EYSTEINN Björnsson krefja lesandann svara við þeirri áleitnu spurn- ingu hvar mörk siðferðisins liggja. Ég reyni að vekja lesandann til alvarlegrar umhugsunar um hvernig nánum mannlegum samskiptum eigi að vera háttað. Margir láta sér nægja að lifa og hrærast á yfirborðinu, ganga að hlutskipti sínu sem vísu og sjálfsögðu en mér finnst freistandi að skyggnast undir yfirborðið. Oscar Wilde sagði einhverju sinni: „Þeir sem kafa dýpra taka áhætt- una." Ég tel það þess virði þvi það er ef til vill eftir miklu að slægjast. Auðvitað er þetta aðeins eitt af viðfangsefnum bókarinnar. Hún er þroskasaga ungs manns sem Iendir í ýinsu, villist af leið og glatar dýrmætum hluta af sjálf it in sér. Spurningin er hvort honum tekst að rata heim aftur inn að sinni eigin miðju. Lesandinn verður að svara því sjáifur hvort það tekst. Ef tíl vill á þetta við okkur 811. Við erum öll á leiði imi heim." Hann stóð kyrr við hliðið og virti fyrir sér húsið. Gamaldags bárujárnshús. Málningin farin af á stöku stað. Það stóð þarna og beið inni á milli triánna. Beið eftir honum. Hafði beðið öll þessi ár. Heimilið sem hann hafði misst. Vindurinn bærði greinar trjánna. Skrjáf í laufi. Hvískur um gest sem ber að garði. Gluggarnir störðu á hann spurulum augum. Daufur ilmur af birki og ösp barst til hans með golunni. Allt umhverfið í fasta svefni. Hann lyfti lokunni á hliðinu. B---------- Úr Snæljósi

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.