Morgunblaðið - 20.06.1998, Síða 20

20 LAUGARDAGUR 20. JÚNÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
VIÐSKIPTI
Aukin viðskipti á hlutabréfamarkaði í kjölfar aðgerða Búnaðarbankans
Mörg verðbréfafyrirtæki
boða gjaldskrárbreytingar
MÖRG verðbréfafyrirtæki sendu í
gær frá sér yfirlýsingar um breyt-
ingar á gjaldskrám vegna hluta-
bréfaviðskipta. Þessi alda tilkynn-
inga kom í kjölfar breytinga Bún-
aðarbankans sem tilkynntar voru á
fimmtudag, um lækkun á söluþókn-
un úr 3% í 1% vegna viðskipta með
hlutabréf á Aðallista Verðbréfa-
þings íslands. Enginn þingaðilanna
hefur hins vegar ákveðið að feta í
fótspor Búnaðarbankans með við-
skiptavakt.
Mörg fyrirtækjanna lækkuðu
söluþóknun í 1% og tóku upp 1%
kaupþóknun líkt og Búnaðarbank-
inn, en almennt tóku þær breyting-
ar til allra innlendra hlutabréfavið-
skipta; á Aðallista, Vaxtarlista og
Opna tilboðsmarkaðnum. Hjá Bún-
aðarbankanum var ákveðið að sölu-
og kaupþóknun vegna annarra
hlutabréfa en á Aðallista myndi
framvegis nema 1,5%. Einnig voru
breytingarnar almennt frábrugðn-
ar breytingum Búnaðarbankans að
því leyti að lágmarksþóknun nemur
nú hjá flestum fyrirtækjum
2.500-3.000 krónum, á móti 5.000
krónum hjá Búnaðarbankanum.
Þá hafa margir þingaðilar lýst yf-
ir að þeir taki ekki lengur þátt í því
fyrirkomulagi sem tíðkast hefur
fram að þessu að sá þingaðili sem
kaupi hlutabréf af öðrum hljóti
0,75% hlutdeild í söluþóknun.
Kjör Búnaðarbankans ekki
betri fyrir minni íjárfesta
Landsbréf hafa ekki brugðist við
aðgerðum Búnaðarbankans með
lækkun á þóknunum. Gunnar Helgi
Hálfdanarson forstjóri Lándsbréfa
segir ekki ástæðu til þess, enda séu
viðskiptakjör Landsbréfa betri fyr-
ir hinn almenna fjárfesti en hin
nýju kjör Búnaðarbankans. „Auð-
vitað er það hið besta mál að fleiri
aðilar séu virkir á markaðnum, en
að okkar mati er langt frá því að
Búnaðarbankamenn séu að kynna
betri kjör en tíðkast hafa,“ segir
hann.
Landsbréf reka Kauphöllina, sem
Gunnar Helgi segir að sé sniðin að
þörfum minni fjárfesta. „Söluþókn-
unin þar er 2% og kaupþóknunin er
engin. Ef við tökum dæmigerðan
skattaskammt, hlutabréfakaup fyrir
130.000 krónur, sem er mjög algeng
viðskiptastærð, er borguð 5.000
króna söluþóknun og 5.000 króna
kaupþóknun til Búnaðarbankans
samkvæmt nýja fyrirkomulaginu;
samtals 10.000. í Kauphöllinni hjá
okkur væru tekin 2% í söluþóknun
og engin kaupþóknun, eða samtals
2.600 krónur. Ef um er að ræða
hjón með tvo skattaskammta verð-
ur þóknunin 5.200 hjá okkur á móti
10.000 hjá Búnaðarbankanum. I
fyrra tilfellinu er munurinn rúm
284% og hinu 92%.“
Gunnar Helgi segir að breyting-
ar Búnaðarbankans miði greinilega
að því að liðka fyrir viðskiptum með
hærri fjárhæðir. „Þó er það þannig
að stórir fjárfestar hafa venjulega
fengið sérkjör, hjá okkur að
minnsta kosti.“
Stóraukin viðskipti
Viðskipti með hlutabréf á Verð-
bréfaþingi tóku mikinn kipp í gær, í
kjölfar frétta af breytingum Búnað-
arbankans og námu rúmlega 108
milljónum króna. í fyrradag námu
þau 33 milljónum.
Fundastaður Profumo og Keeler
Gates og félagar
festa fé sitt í
Cliveden hótelinu
Morgunblaðið/Arnaldur
Hálfrar aldar
samstarfi fagnað
London. Reuters.
BILL GATES tekur þátt í tilboði
bandarískra fyrirtækja, sem hafa
samþykkt að kaupa Cliveden setr-
ið, sögufrægan stað fyrir vestan
London.
Fyrirtækið Destination Europe
Ltd., sem er deild í bandaríska
fasteignafyrirtækinu Lowe Enter-
prises, og fleiri fjárfestar buðust til
að kaupa Cliveden Plc. fyrir 42,8
milljónir punda. Það er 19,5%
hærra verð en verðmæti hluta-
bréfa í fyrirtækinu 1. maí, skömmu
áður en Cliveden tilkynnti að við-
ræður um hugsanlegt tilboð færu
fram.
Þátttaka Gates stafar af því að
fjárfestingarfyrirtæki hans,
Cascade, á 10% í Destination
Europe. Lowe á 25%, en afganginn
á LF Strategic Realty Investors.
Cliveden á Cliveden-hótelið og
sveitaklúbb við ána Thames og dýr
hótel í London og Bath, Vestur-
Englandi.
Aðsetur Astor-ættarinnar
Cliveden setrið var byggt um
miðja síðustu öld fyrir hertogann
af Sutherland af sama arkitekt og
reisti brezka þinghúsið. Það varð
heimili Astor fjölskyldunnar og
miðdepill samkvæmisÚfs á Játvarð-
artímanum. Á árunum fyrir seinni
heimsstyijöldina var byggingin
samkomustaður friðkaupasinna.
Á árunum eftir 1960 hittust John
Profumo hermálaráðherra og
símavændiskonan Christine Keeler
í Cliveden húsinu. Hún átti einnig
vingott við rússneskan njósnara.
Málið varð til þess að Profumo
sagði af sér þegar í ljós kom að
hann sagði þinginu ósatt.
FIMMTÍU ár eru liðin frá því að
heildsalan Eggert Kristjánsson hf.
hóf að flytja inn vörur frá hol-
lenska matvælafyrirtækinu Honig
foods. Geer van der Weijden, for-
stjóri útflutningssviðs Honig, kom
hingað til lands í síðustu viku í til-
efni af 50 ára óslitinni samvinnu
fyrirtækjanna sem hófst í júní árið
1948 og hefur, að sögn Aðalsteins
Eggertssonar forstjóra, lifað af og
dafnað, þrátt fyrir haftatíma,
verðbólgu og aðra óáran.
Á myndinni má sjá Aðalstein,
t.h., taka við viðurkenningu frá
Van der Weijden.
Tekist á um fram-
tíð General Motors
Detroit. Morgunblaðið.
VERKFALL rúmlega 9.000 starfs-
manna í tveimur verksmiðjum
General Motors í bænum Flint í
Michigan ríki hefur nú valdið því að
mestur hluti framleiðslukerfis GM
er i lamasessi. Fyrra verkfallið hófst
5. júní, þegar 2.400 verkamenn
lögðu niður vinnu í verksmiðju sem
meðal annars mótar stuðara og vél-
arhlífar fyrir margar af mest seldu
bifreiðategundum GM.
Síðara verkfallið, sem hófst rúmri
viku síðar, hefur hins vegar verið
öllu afdrifaríkara, þar sem sú verk-
smiðja framleiðir hluti eins og
kveikikerti og parta í mælaborð fyr-
ir næstum allar bifreiðategundir
fyrirtækisins. Þar sem birgðir af
bifreiðapörtum eru alla jafna hafðar
litlar í verksmiðjum fyrirtækisins,
leið þess vegna ekki á löngu þar til
samsetningarverksmiðjum og öðr-
um verksmiðjum GM var lokað,
einni af öðrum. Nú er talið að um 90
prósent af framleiðslukerfi fyrir-
tækisins séu í lamasessi og lausn
vinnudeilnanna er ekki í sjónmáli. Á
meðan er talið að GM tapi 30 til 40
milljónum dollara á dag.
Verkalýðsfélögin sem standa fyr-
ir verkfallinu eru bæði deildir í
landssamtökum verkamanna í bíla-
iðnaðinum (United Auto Workers),
sem standa í raun á bak við þá
ákvörðun að fara í verkfall. Það sem
deilt er um í báðum verksmiðjun-
um, eru málefni á borð við öryggis-
og heilsuverndarkröfur, starfs-
mannafjölda og ásakanir verkalýðs-
félaganna á hendur GM um að fyrir-
tækið hafi ekki staðið við áætlanir
um að endurbæta tækjabúnað í
verksmiðjunum.
Utflutningur starfa
Rótina að þessum vinnudeilum,
eins og svo mörgum í bílaiðnaðinum
á undanfömum árum, er hins vegar
að finna í þeim áhyggjum sem
verkalýðssamtökin hafa af fækkun
bandarískra starfsmanna í iðnaðin-
um, fjölgun starfsmanna í löndum
eins og Mexíkó, þar sem vinnuafl er
mun ódýrara, og þeim framleiðslu-
háttum bílafyrirtækjanna að kaupa
æ meira af tilbúnum og samsettum
hlutum í bifreiðar, oftast frá fyrir-
tækjum þar sem UAW hefur lítil
sem engin ítök. Allt þetta vekur
óhug hjá UAW, sem sér fram á sí-
fellt meiri fækkun starfa og þar
með fækkun félaga í samtökunum,
en á undanfomum áratug hefur sú
þeim fækkað með ári hverju.
Störf í verksmiðjum bifreiða-
framleiðenda hafa alltaf þótt ein
besta vinna sem í boði var fyrir lítið
menntað verkafólk; meðaltímakaup
verkamanns á framleiðslulínum GM
er um 20 dollarar, auk þess sem fyr-
irtækið borgar heilsutryggingar og
eftirlaun starfsmanna. Þetta þýðir
að með sex og sjö daga vinnuviku
hefur verkamaður getað haft allt að
sextíu þúsundum dollara í árslaun;
vel yfir meðallaunum Bandaríkja-
manna.
Minnkandi
markaðshlutdeild
Hinir tveir risarnir í bandarísk-
um bílaiðnaði, Ford og Chrysler,
búa einnig við sömu aðstæður hvað
vinnuafl varðar. Hins vegar hefur
þeim tekist mun betur að hagræða í
rekstri og fækka störfum, en halda
á sama tíma góðu sambandi við
verkalýðshreyfinguna. Á meðan
General Motors hefur mátt þola 16
verkföll á undanfómum fimm árum,
eru 12 ár síðan vinna var síðast lögð
niður hjá Ford.
Forráðamenn GM segja hins veg-
ar að þessi barátta sé nauðsynleg,
eigi fyrirtækinu að takast að þreyta
framleiðsluháttum sínum. Miðað við
Ford og Chrysler, þá hafa þeir
nokkuð til síns máls. Þrátt fyrir að
GM sé stærst þessara þriggja fyrir-
tækja og selji rúmlega 30 prósent af
öllum nýjum bflum í Bandaríkjun-
um á hverju ári, þá er framleiðni
fyrirtækisins talsvert verri en hjá
Ford og Chrysler. Ástæðurnar má
Auglýst á
netinu fyrir
milljarð
dala á ári
San Francisco. Reuters.
AUGLÝST var fyrir 351,3
milljónir Bandaríkjadala á al-
netinu á fyrsta ársfjórðungi og
með sama áframhaldi verður
auglýst fyrir meira en einn
milljarð dollara á árinu í heild
að sögn Alþjóðlegu auglýsinga-
skrifstofunnar, IAB.
Tölurnar byggðust á upplýs-
ingum frá meira en 200 seljend-
um auglýsinga á netinu, þar á
meðal vefsetrum og beinlínu-
þjónustum, sem New Media
Group of Coopers & Lybrand
tók saman fyrir IAB.
„Utkoman undirstrikar að
netið er óaðskiljanlegur hluti af
fjölmiðlageiranum," sagði for-
stjóri IAB, Rich LeFurgy, í til-
kynningu.
Flestar auglýsingar á netinu,
25%, fjölluðu um tölvur. Aðrir
helztu flokkar auglýsinga voru
fjarskiptabúnaður (14%), fjár-
málaþjónusta (13%) og nýir
fjölmiðlar (10%).
Um 5% hærri upphæð var
varið til auglýsinga á netinu en
á fjórða ársfjórðungi 1997 og
272% hærri en á fyrsta árs-
fjórðungi í fyrra.
Lífiðn
Fram-
kvæmda-
stjóri lætur
af störfum
ÞORSTEINN Húnbogason
hefur látið af störfum fram-
kvæmdastjóra hjá lífeyris-
sjóðnum Lífiðn. Ekki er ljóst
hver verður ráðinn í hans stað.
Að sögn Þóris Hermannsson-
ar, stjómarformanns Lífiðnar,
má rekja uppsögnina tfl ágrein-
ings sem upp kom á milli Þor-
steins og stjómar félagsins.
Þorsteinn vildi lítið um málið
segja annað en að hann hefði
sagt upp af persónulegum
ástæðum. Hann hafði sinnt
starfinu frá stofnun félagsins
fyrir einu og hálfu ári, er lífeyr-
issjóðir rafiðnaðarmanna, sem
Þorsteinn starfaði hjá um ára-
bil, matreiðslu- og framreiðslu-
manna sameinuðust í Lífiðn.
rekja til þess tíma þegar GM réð yf-
ir helmingi markaðarins á fimmta
og sjötta áratugnum, og hafði efni á
óhagkvæmum rekstri, meðal annars
því að framleiða næstum alla hluti í
bflana innanhúss. Síðan þá hefur
markaðshlutdeild GM minnkað
verulega og hagnaðurinn með; á síð-
asta ári nam hann 2,3 prósentum af
veltu. Fyrirtækið hefur hins vegar
verið seint til að bregðast við breytt>
um aðstæðum - mun seinna en Ford
og Chiysler, og hefur undanfarin ár
verið að taka afleiðingunum.
Táknrænn bardagi
Hvað UAW varðar, þá snúast
verkföllin í Flint ekki aðeins um
General Motors og fjölda starfa hjá
því fyrirtæki, heldur einnig um
framtíð bandarísks iðnaðarverka-
fólks á þeim tíma sem æ fleiri fyrir-
tæki í landinu færa verksmiðjur sín-
ar til landa þar sem verkalýðsfélög
þekkjast oft ekki og vinnuafl er
mun ódýrara. Það spillir heldur
ekki fyrir að vettvangur núverandi
vinnudeilna, bærinn Flint, á sinn
sess í sögu bandarískrar verkalýðs-
hreyfingar; þar hlaut UAW eldskírn
sína á þriðja áratugnum í sögufræg-
um verkföllum gegn ungu fyrirtæki
í bílaiðnaðinum sem reist hafði sína
fyrstu verksmiðju í Flint - General
Motors.
\
>.
'
i
I
I
►
í
\
>
f
i
\
\
I
>
\
I
\