Morgunblaðið - 20.06.1998, Page 30

30 LAUGAKDAGUR 20. JÚNÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
+
MORGUNBLAÐIÐ
LAUGARDAGUR 20. JÚNÍ 1998 31
fMrogtsflMjifrtfr
STOFNAÐ 1913
ÚTGEFANDI
FRAMKVÆMDASTJÓRI
RITSTJÓRAR
Árvakur hf., Reykjavík.
Hallgrímur B. Geirsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
LIÐSMAÐUR
TUNGUNNAR
HALLDÓR Halldórsson málfræðingur hlaut sérstaka
viðurkenningu Lýðveldissjóðs 17. júní fyrir ævistarf
sitt sem er nær eingöngu helgað íslenskri tungu. Er það
fagnaðarefni enda hefur Halldór verið einn ötulasti liðsmað-
ur tungunnar á öldinni.
I starfi sínu hefur Halldór lagt áherslu á málvernd og
málvöndun sem hann sagði í þakkarræðu sinni á miðviku-
daginn að gæti verið bæði íhaldssöm og róttæk. íhaldssemin
miðaði að því að vernda málið fyrir breytingum, vernda það
sem gamalt er og rýma burt erlendum slettum. Róttæki
þátturinn væri málræktin, það að auðga málið á einhvern
hátt. Halldór vitnaði til íslenskrar þjóðernisstefnu í þessu
samhengi og kvaðst vona að Islendingar héldu áfram að
vernda gamlar hefðir og gamla siði.
Halldór telur margt horfa til betri vegar í málverndar-
málum en bendir á að kappkosta þurfi að þýða orð sem fyrst
þegar þau koma inn í málið því ef þau nái fótfestu sé erfitt
að útrýma þeim. Best er að orðin komi um leið og hluturinn
sjálfur, sagði Halldór, en hann hefur verið afkastamikill ný-
yrðasmiður sjálfur. Sömuleiðis minnti Halldór á að mál-
ræktin fælist ekki bara í nýyrðasmíði heldur einnig beyg-
ingum orða enda væru þær sérkenni á íslenskunni. Kennur-
um ráðlagði Halldór svo að lesa ritgerðir rækilegar með
hliðsjón af máli þeirra og benda nemendum á það sem betur
má fara.
RÉTTLÆTIÐ
SIGRAÐI
FAGNA ber farsælum endi á leiðindamáli, er norska
strandgæzlan tók togarann Sigurð YE fyrir meintar
ólöglegar veiðar við Jan Mayen fyrir rúmu ári. Bæði skip-
stjóri Sigurðar og útgerðin, Isfélag Vestmannaeyja, voru í
fyrradag sýknuð fyrir dómstóli í Bodp af ákæru um ólögleg-
ar veiðar, auk þess sem þeim voru dæmdar greiðslur vegna
málskostnaðar.
íslendingar hafa sem sagt haft fullnaðarsigur í þessu máli
og norska strandgæzlan hefur orðið að lúta því að hafa farið
offari gegn Sigurði VE. Málatilbúnaðar strandgæzlunnar
stóðst ekki lög.
I ritstjórnargrein í Morgunblaðinu sagði hinn 10. júní
1997, en fyrirsögn hennar var „Norðmenn gengu of langt“:
„Framferði Norðmanna síðustu sólarhringa, eftir að loðnu-
skipið Sigurður var tekið og fært til hafnar í Noregi er þeim
til minnkunar. Strax í upphafi var ljóst að viðbrögð þeirra
voru í engu samræmi við tilefnið... Pað er auðvitað engin
vitglóra í því að taka skip vegna meints brots af þessu tagi
án þess að kanna málavexti fyrst til fulls ... Jafnframt fer
ekki á milli mála, að með viðbrögðum sínum um helgina eða
öllu heldur skorti á viðbrögðum hafa norsk stjórnvöld sýnt
íslenzkum stjórnvöldum virðingarleysi."
Réttlætið hefur sigrað. Vonandi láta menn þetta mál sér
að kenningu verða og vonandi verður í kjölfar þess unnt að
bæta það andrúm, sem verið hefur milli þjóðanna.
ÍSLENZKUR
TORFÆRUBÍLL
FYRSTI íslenzki torfærubíllinn, XTREMER, hannaður
með framleiðslu og almenna notkun í huga, hefur verið
frumkynntur. Það er Bílabúð Benna, í eigu Benedikts Eyj-
ólfssonar, sem fyrir smíðinni stendur, en fleiri hafa að verk-
inu komið, þar á meðal Iðntæknistofnun og Háskóli íslands.
Hönnuður bílsins er Steinn Sigurðsson, sem segir í viðtali
við Morgunblaðið á þjóðhátíðardaginn að fyrir sér hafi vak-
að að „nýta þá þróun sem hefur orðið í jeppamennsku hér-
lendis, sem er séríslenzkt fyrirbrigði, og búa til skemmtileg-
an ofurjeppa“.
Um margra ára skeið hafa menn með áhuga á torfærubíl-
um unnið að endurbótum á fjórhjóladrifsbílum hér á landi.
Nýi bíllinn er afsprengi þeirrar séríslenzku þróunar, sem
áður getur og byggð er á hugviti og framtaki nokkurra
manna. Næstu skref eru að kynna þennan „ofurjeppa“ er-
lendis - og koma á fót framleiðsluferli í samvinnu við leið-
andi aðila á sviði fjárfestinga og tækni.
Fyrsti íslenzki torfærubíllinn er gott dæmi um árangur
íslenzks hugvits og framtaks.
Hagkaup selt Kaupþingi og Fjárfestingarbanka atvinnulífsins

Morgunblaðið/Þorkell
KAUP Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og Kaupþings kynnt í gær. Frá vinstri: Sigurður Einarsson, forstjóri Kaupþings, Oskar Magnússon, forsljóri Hagkaups,
Sigurður Gísli Pálmason og Jón Pálmason, fyrri eigendur, og Bjarni Ármannsson, forstjóri FBA.
Fjölskyldan
hættir afskiptum
af rekstrinum
Kaupþing og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins hafa keypt Hagkaup
og skuldbundið sig til að kaupa hlut eigenda Hagkaups í Bónusi.
Fyrirtækin verða í framhaldi af þessu sameinuð og sameinað fyrir-
tæki selt á almennum markaði. Elmar Gíslason og Jóhannes Tómas-
son fræddust um þessa mestu fyrirtækjasölu hérlendis.
EIGENDUR Hagkaups hf.
undirrituðu í gærmorgun
samning um sölu á öllum
eignarhlut sínum í fyrir-
tækinu. Kaupendur eru Fjárfest-
ingarbanki atvinnulífsins og Kaup-
þing. Fjármálafyrirtækin hafa
skuldbundið sig til að endurselja
hlutina almenningi, jafnvel þegar á
þessu ári. Kaupverð fékkst ekki upp-
gefið né heldur hvemig yrði staðið
að fjármögnun. Fjölskylda Pálma
Jónssonar, stofnanda Hagkaups,
hættir þar með afskiptum sínum af
rekstri fyrirtækisins.
Greint var frá sölunni á blaða-
mannafundi í gær en hér er aðeins
um að ræða sölu á verslunarrekstr-
inum en ekki fasteignum. Verða þær
leigðar nýjum eigendum. Á fundin-
um voru viðstaddir fulltrúar fjöl-
skyldu Pálma Jónssonar, þeir Sig-
urður Gísli og Jón Pálmasynir og frá
kaupendum voru Bjarni Armanns-
son, forstjóri Fjárfestingarbanka at-
vinnulífsins og Sigurður Einarsson
forstjóri Kaupþings. Einnig var Ósk-
ar Magnússon forstjóri Hagkaups
viðstaddur.
Jafnframt var gengið frá samning-
um um kauprétt fjármálafyrirtækj-
anna á eignarhlut fjölskyldunnar í
Bónusi og er það ásetningur kaup-
enda að nýta sér kaupréttinn og
sameina Hagkaup og Bónus í eitt
verslunarfélag sem verður eigandi
að verslunum Hagkaups og Bónuss,
Nýkaupsverslununum svo og tengd-
um fyrirtækjum eins og Baugi.
Eignarhlutfóll í því nýja félagi verða
þannig að Fjárfestingabankinn eign-
ast 37,5% hlut, Kaupþing það sama
og Gaumur 25% en það er félag með-
eigenda Hagkaupsfjölskyldunnar í
Bónusi.
Kaupverð ekki gefið upp
Aðilar kváðust hafa
bundist samkomulagi um
að kaupverð yrði ekki gefið
upp en fyrirhugað er að
skrá fyrirtækið á Verð-
bréfaþingi. Það var hald
manna á fundinum að hér
væri um stærstu fyrir-
tækjasölu að ræða sem
fram hefði farið hérlendis.
Sigurður Gísli Pálmason
sagði að fjölskyldan hefði
tekið um það ákvörðun að
selja allan eignarhlut sinn
og hætta afskiptum af
verslunarrekstrinum.
Hann útskýrði afstöðu
hennar þannig:
„Það varð niðurstaða
okkar að réttara væri að
stíga skrefið til fulls og
gefa öðrum tækifæri til að
fara með eignarhald í félaginu í
stað þess að eiga áfram einhvern
hlut og taka þátt í rekstrinum að
takmörkuðu leyti. Ekki er víst að
vel hefði farið að við gegndum
aukahlutverki í Hagkaupi þegar til
þess er horft hversu ríkir þátttak-
endur við höfum verið og einnig ef
litið er til þess hversu miklum til-
finningum við höfum verið tengd
þessu starfi öllu.“ Sigurður sagði þó
aðspurður að áhugi væri á því að
eiga hlut í fyrirtækinu til mála-
mynda til að komast á aðalfund,
eins og hann orðaði það.
„Við höfum starfað við þetta alla
ævi en við erum sátt við þessa
ákvörðun. Við erum búin að gera það
sem við höfum að gera í þessari at-
vinnugrein," sagði Sigurður Gísli og
sagði fjölskylduna vera búna að skila
af sér því sem hún hefði fram að
færa í þessum efnum. „Núna opnast
alls konar víddir og möguleikar sem
við höfum ekki haft áður og það
verður að koma í ljós hvemig unnið
verður úr þeim,“ sagði hann enn-
fremur.
Ákvörðun systkinanna og móður
þeirra um sölu hefur átt sér langan
aðdraganda og um það sagði Sig-
urður Gísli: „Aður en Pálmi Jóns-
son, faðir okkar og stofnandi Hag-
kaups, féll frá árið 1991 hafði hann í
nokkur ár haft þá skoðun að rétt
væri þegar fram liðu stundir og
hentugar aðstæður sköpuðust, að
gera Hagkaup að almenningshluta-
félagi. Hugsun Pálma var ætíð sú að
ef vel tækist til mundi slík eignarað-
ild styrkja félagið mjög. Margir
smáir hluthafar sem jafnframt væra
viðskiptavinir Hagkaups yrðu kjöl-
festa sem félaginu væri nauðsynleg
til að vaxa og dafna. Jafnframt var
það sjónarmið hans, og einnig okkar
nú í dag, að með þessum hætti
mundi almenningur í landinu njóta
góðs af góðri afkomu Hagkaups. Við
teljum eðlilegt og sanngjarnt að
einstaklingar, starfsfólk og við-
skiptavinir Hagkaups eigi þennan
möguleika.“
Tryggl að eignarhald
verði á höndum margra
Sigurður kvaðst telja að með söl-
unni til FBA og Kaupþings væri
tryggt að eignarhaldið kæmist á
hendur margra einstaklinga og fjár-
festa en ekki í meirihlutaumráð eins
eða fáraa aðila og sagði það lykilat-
riði í áframhaldandi velgengni. Hann
sagði þau reiðubúin að vinna með
nýjum eigendum eins og þörf þætti
til að tryggja að eigendaskiptin
gengju greiðlega og að hvergi yrðu
þar hnökrar á. Engar breytingar
yrðu hjá starfsfólki, það mundi
áfram geta starfað hjá stóram og
traustum vinnuveitanda og þakkaði
hann trúmennsku þess.
„Við munum nú snúa okkur að
öðrum verkefnum af meiri þrótti en
við höfum haft tækifæri til fram til
þessa. Við óskum nýjum eigendum
og væntanlegum fjölda nýrra eig-
enda td hamingju og óskum þeim
gæfu og mikils gengis í framtíðinni,“
voru lokaorð Sigurðar.
Hann sagði nánar aðspurður að
boðuð koma nýrra og stórra aðila í
verslunarrekstur væri ekki ástæða
þess að fjölskyldan hefði tekið
ákvörðun um að selja. „Ef við lítum
til baka og skoðum til dæmis mat-
vöraverslunina þá er hún nánast eins
og blóðugur vígvöllur í 25 ár, það er
nánast enginn eftir af þeim sem þá
voru í þeim grein. Þess vegna hafa
óljósar fyrirætlanir manna
um einhvers konar verslun-
arrekstur ekki ráðið neinu
um þessa ákvörðun okkar.“
Eins og fyrr segir hafa
Kaupþing og FBA skuld-
bundið sig til að selja hluti
sína á ný almenningi og
hefst undirbúningur nú
þegar. Fulltrúi Kaupþings
sagðist aðspurður ekki geta
gi-eint hvort einhverjir er-
lendir aðilar kæmu þar við
sögu og sögðu báðir fulltrú-
ar kaupenda að hugsanlegt
væri að bæði innlendir og
erlendir aðilar hefðu áhuga
á kaupum þegar fyrirtækið
yrði sett á markað. Viðræð-
ur um kaupin hafa staðið
undanfarna þrjá mánuði og
komu FBA og Kaupþing
þar mjög fljótlega til skjal-
anna.
HAGKAUP var stofnað af
Pálma Jónssyni árið 1959
og var fyrirtækið í upphafi
rekið sem póstverslun - með
bækistöð í fjósi við Mikla-
torg. Fjórum árum síðar var
opnuð fata- og vefnaðarvöru-
verslun í Lækjargötu 4 og
matvörudeild Hagkaups hóf
starfsemi við Miklatorg
haustið 1967. Haustið 1970
fluttist verslunin svo frá Miklatorgi í stóra skemmu í Skeif-
unni 15 og úr varð fyrsti stórmarkaðurinn á íslandi.
Verslunum Hagkaups fjölgaði og umsvifin jukust með ár-
unum. M.a. hóf Hagkaup að selja vörur frá sænska hús-
gagnaframleiðandanum Ikea árið 1981 og árið 1986 var
opnuð sérstök Ikea-verslun á jarðhæð í Húsi verslunarinnar.
Þá stóðu Hagkaupsmenn með öðrum að stofnun Domino’s
pizzustaðanna á Islandi og í Danmörku, auk þess sem Hag-
kaup blandaði sér í samkeppnina á lyfjamarkaði, eftir að
frelsi þar var aukið fyrir rúmum tveimur árum, með stofnun
Hagkaups lyfjabúðar.
A árunum 1984 til 1987
reis verslunarmiðstöðin
Kringlan að frumkvæði
Pálma Jónssonar og opnaði
Hagkaup stórmarkað þar
þegar Kringlan var opnuð ár-
ið 1987.
í júníbyrjun sl. var opnað-
ur nýr stórmarkaður við
Smáratorg í Kópavogi, sá
stærsti sinnar tegundar á landinu. Við sama tækifæri var til-
kynnt um breytt fyrirkomulag á rekstri Hagkaupsverslan-
anna, sem héðan í frá eru reknar undir tveimur nöfnum,
Hagkaup og Nýkaup. Nýkaupsverslanirnar munu sérhæfa
sig í sölu á matvöru en Hagkaupsverslanirnar bjóða bæði
matvöru og sérvöru.
Hagkaup/Nýkaup er nú stærsta matvöruverslanakeðja
landsins, með þrettán verslanir, þar af tíu á höfuðborgar-
svæðinu. Starfsmenn eru um 1380 talsins og ársveltan er um
ellefu milljarðar kj'óna.
I
Byrjaði sem
póstverslun í fjósi
við Miklatorg
Nýir eig;endur Hagkaups
Morgunblaðið/Þorkell
JÓN Ásgeir Jóhannesson, forstjóri, og Óskar Magnússon, stjórnarformað-
ur, munu stjórna ferðinni hjá nýjum eigendum Hagkaups.
Telja
félagið
vænlegan
kost fyrir
fjárfesta
NÝIR eigendur Hagkaups telja
samþykki Samkeppnisstofnunar á
kaupunum, góða reynslu af sam-
starfi Bónus og Hagkaups undan-
farin ár og fyrirliugaða skráningu
fyrirtækisins á verðbréfaþing,
skýr skilaboð um að það sé allra
hagur að verslanirnar Bónus,
Hagkaup og Nýkaup muni áfram
eiga í samkeppni á matvörumark-
aði hér á landi. Þetta kom fram á
blaðamannafundi sem nýir stjórn-
endur fyrirtækisins stóðu að í
húsakynnum Baugs í Garðabæ í
gær.
Jóhannes Jónsson í Bónus er eini
eigandi hins nýja félags sem jafn-
framt á sæti í stjórn þess. Óskar
Magnússon, fyrrum forstjóri Hag-
kaups, verður stjórnarformaður en
aðrir meðstjórnendur eru Guðfínna
Bjarnadóttir, rektor Viðskiptahá-
skólans í Reyjavík, Hreinn Loftsson,
hæstaréttarlögmaður, og Þorgeir
Baldursson, forstjóri prentsmiðj-
unnar Odda.
Jón Ásgeir Jóhannesson mun
gegna stöðu forstjóra og aðstoðar-
forstjóri verður Tryggvi Jónsson,
löggiltur endurskoðandi, en þeir
mynda framkvæmdastjórn félagsins
ásamt Óskari Magnússyni, stjórnar-
formanni.
Óskar mun m.a. sjá um almenna
stefnumótun fyrirtækisins og er-
lend samskipti, auk þess sem hann
mun vinna að undirbúningi fyrir
skráningu félagsins á aimennan
hlutabréfamarkað. Ábyrgð á
rekstrinum fellur undir starfssvið
forstjóra en Tryggvi Jónsson kemur
til með að hafa yfírumsjón með dag-
legum rekstri, vöruöflun, fjármál-
um og starfsmannaþróun. Banda-
ríkjamaðurinn Jim Schafer hefur
verið ráðinn til að veita almenna
rekstrarráðgjöf.
Samkeppni mun ríkja áfram
Jón Ásgeir sagði að neytendur
kæmu ekki til með að sjá neinar
frekari breytingar á rekstri fyrir-
tækjanna umfram það sem varð á
verslunum Hagkaups nýverið með
stofnun Nýkaups. Hann kvaðst ekki
óttast viðbrögð almennings við
þessum breytingum og þær raddir
sem teldu samkeppni mat-
vörurisanna hafa runnið sitt skeið
samhliða hækkandi vöruverði. Þar
vísaði hann m.a. til þess er Bónus
og Hagkaup hófu samstarf fyrir
sex árum sem hann taldi fyrst og
fremst hafa skilað sér til neytenda.
„Fyrirtækin héldu áfram að eiga í
samkeppni án þess að það hafi leitt
til hærra vöruverðs."
Fram kom að félagið muni leggja
áherslu á að sinna viðskiptavinum
sínum sem best með því að bjóða
upp á mismunandi tegundir versl-
ana sem henta þörfum hvers og
eins. Hver verslunarkeðja verður
sjálfstæð rekstrareining og hverri
keðju verður veitt sjálfstæði til inn-
byrðis samkeppni án íhlutunar
æðstu stórnenda. Þannig telja for-
svarsmenn félagsins að samkeppni
á milli verslananna viðhaldist og
hluthafar fái viðunandi arð af fjár-
festingu sinni.
Stefnt að skráningu
á Verðbréfaþing fyrir áramót
Allir málsaðilar héldu stíft í það
samkomulag að gefa ekki upp
kaupverð fyrirtækisins. Þá fékkst
ekki heldur uppgefið hvernig Fjár-
festingarbanki atvinnulífsins og
Kaupþing, sem keyptu 37,5% hlut
hvort um sig, fjármagna kaupin né
heldur hvort einhveijir erlendir eða
innlendir aðilar hafi hug á Qárfesta
í félaginu. Bjarni Ármannsson, for-
stjóri FBA, sagðist álíta að verð-
matið hafi verið unnið á faglegum
grunni miðað við þann rekstrar-
hagnað sem talið er að fyrirtækið
muni skapa í framtíðinni. Stefnan
væri að skrá fyrirtækið á aðallista
Verðbréfaþings fyrir næstu áramót.
Nú færi í hönd mikil undirbúnings-
vinna fyrir skráninguna og menn
yrðu einfaidlega að bíða og sjá hver
framvinda málsins verður.
Fellur ekki undir samruna-
ákvæði samkeppnislaga
SAMKEPPNISSTOFNUN sendi í
gær frá sér eftirfarandi tilkynningu:
„Eigendur verslunarfyrirtækjanna
Hagkaups og Bónuss leituðu álits
samkeppnisráðs á fyrirhugaðri
breyttri eignaraðild að fyrirtækjunum
tveimur og fyrirhugaðri sameiningu
fyrirtækjanna tveggja. Beiðni um álit
beindist að því hvort framanritað
brjóti gegn ákvæðum samkeppn-
islaga, sem heimila samkeppnisráði
íhlutun vegna samruna fyrirtækja eða
yfirtöku fyrirtækis á öðra fyrirtæki.
Samkeppnisráð birti málsaðilum álit
sitt 3. júní sl. Þeir óskuðu þess að álitið
yrði ekki birt öðrum fyrr en samning-
ar hefðu tekist um breytt eignarhald á
Hagkaupi og Bónusi. Þeir samningar
hafa nú verið undirritaðir.
í áliti samkeppnisráðs kemur m.a.
eftirfarandi fram:
Samkeppnislögin tóku gildi 1. mars
1993. Áður en þau gengu í gildi, eða á
árinu 1992, eignaðist Fjárfestingarfé-
lagið Þor sem var og er í eigu sömu
aðila og eiga Hagkaup 50% hlut í
Bónusi. Með því og í kjölfar sam-
þykkta sem gerðar voru af eigendum
í Bónusi öðluðust eigendur Hagkaups
virk yfirráð í Bónusi og urðu fyrir-
tækin tvö þá að samkeppnislegri ein-
ingu.
Kaup eigenda Hagkaups á 50%
hlut í Bónusi fólu í sér slíka sam-
þjöppun á matvöramarkaðnum, að
þau hefðu verið tekin til athugunar
sem eftir atvikum kynni að hafa leitt
til íhlutunar á grundvelli 18. gr. sam-
keppnislaga, ef þau hefðu átt sér stað
eftir gildistöku samkeppnislaga.
Samrunaákvæði vora hins vegar ekki
í þeim lögum sem giltu þegar kaupin
fóru fram þannig að yfirvöld höfðust
ekki að vegna þeirrar samþjöppunar
sem kaupin leiddu til.
Þær breytingar sem nú hafa orðið
á eignarhaldi í Hagkaupi og Bónusi
og sameining fyrirtækjanna tveggja ■
leiðir að mati samkeppnisráðs ekki til
frekari samþjöppunar á markaðnum,
sem fyrirtækin starfa á, en þegar var
orðin er samkeppnislög tóku gildi í
mars 1993. Þess vegna geta samning-
ar um breytt eignarhald og samein-
ingu Hagkaups og Bónuss ekki komið
til athugunar á grundvelli 18. greinar .
samkeppnislaga."