Morgunblaðið - 29.09.1999, Qupperneq 37

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 29. SEPTEMBER 1999 37.
LISTIR
Nýjar bækur
Blóm í bak-
grunni, skál
í forgrunni
MYNÐLIST
Listasafn ASÍ, Ásmundarsai,
Freyjugötu 41
MÁLVERK
U AI) I G1] I> lt J ÖIMV S S 0IV
Til 3. október. Opið þriðjudaga
til sunnudaga frá kl. 14-18.
Aðgangur kr. 300.
ÍSLENSK listmálun var til
skamms tíma fonguð í net taum-
lausrar upphafningar sem hálf-
helg athöfn. Sá ljómi sem fór af
ímynd listmálarans sem einmana
og stríðandi sálar uppi á hana-
bjálka setti ungum mönnum á of-
anverðum áttunda áratugnum
ákveðnar skorður. Þeir vildu ólm-
ir draga úr hátíðleik iðjunnar sem
þeir töldu hneppta í íílabeinsturn
úr sér genginna viðmiða. Þannig
varð það eitt helsta keppikeíli
nýju málaranna svokölluðu að
færa list sína nær almenningi með
því að koma henni af háleitum
hæðum fílabeinsturnsins niður á
ögn hversdagslegra plan.
Eins og ætíð þegar slíkir vindar
blása - en til eru ótal dæmi í lista-
sögunni um áþekkar aðfarir -
fylgir þeim stemmning sem minn-
ir á kjötkveðjuhátíð. Óllum helg-
um gildum er snúið á haus og
lotningin sem menn bera fyrir
göfgi sköpunarverksins er látin
lönd og leið. Eftir stendur skrípa-
mynd sem kitlar hláturstaugarn-
ar, því meir sem fallíð af hátíðar-
stallinum er hærra. Þannig var
nýja málverkinu ætlað að vera
eins konar tabula rasa fyrir kyn-
slóðir sem voru búnar að fá sig
fullsaddar af undangenginni list
sem þeir töldu of sértæka og
höfða til of þröngs áhorfenda-
hóps.
I hópi þessara galgopa nýja
málverksins bar fljótlega á Daða
Guðbjörnssyni, en hann skar sig
úr hópi annarra málara fyrir
skreytifíkn. Myndir hans voru
fullar af fléttum og vafningum
eins og þeim sem fínna má í
barokklist 17. og 18. aldar. Sú
tegund myndlistar sem virðist
hafa mótað Daða hvað mest eru
allegorískar táknmyndir á borð
við gömul skjaldarmerki helguð
ákveðnum faggreinum svo sem
tónlist, ritlist og myndlist. Hver
man ekki eftir táknum tónlistar
þar sem hljóðfærum er raðað í
skjaldarmerki með nótnablöðum
sem mynda vafninga eins og
pappírsrullur? Segja má að
Daði sé enn við sama heygarðs-
hornið hvað varðar mynstur og
skraut, en það væri synd að segja
að ekkert hefði breyst í verkum
hans. Burtséð frá litnum, sem
ávallt hefur verðið styrkur hans
og skipar honum hiklaust á bekk
með okkar áræðnustu og sér-
stæðustu koloristum, leggur Daði
nú aukna áherslu á þá hluta
myndflatarins sem kalla mætti
bakgrunn. Þetta eru atriði sem
ekki liggja í augum uppi, en skila
sér svo allt í einu þegar nokkur
verk eru borin saman. Undir
snigilskrautinu og fléttunum má
víða sjá annars konar mynstur;
veggfóðursmynstur með upp-
hleyptum laufblöðum og hring-
um, sem virðast stimplaðir frem-
ur en málaðir.
Spennan sem skapast milli
blómamynstursins í bakgrunnin-
um og fléttumynstursins ofan á
honum hleypir nýrri og óvæntri
spennu í málverk Daða. Sama
gerir óvenjulegt málverk hans af
hinni frægu þvagskál Marcels
Duchamp - merkt R. Mutt, 1917 -
með hauskúpu yfir, en form kúp-
unnar er fullkomin spegilmynd af
skálinni. Gleymum ekki að ís-
lenska orðið „skál“ er samstofna
enska orðinu „scull“, sem þýðir
hauskúpa. Þannig gefur Daði
hugmyndlistinni og kynföður
hennar langt nef með penslum
sínum og líkir henni við lang-
þreytta afturgöngu. Öðruvísi er
varla hægt að túlka þessa lunknu
og bráðágætu mynd. En vert er
að geta þess í lokin að sýningu
Daða lýkur á sunnudag. Þvi fer
hver að verða síðastur...
Halldór Björn Runólfsson
Palle Petersen og Edda Sif.
• Kender du Island? er eftir
danska rithöfundinn Palle Peter-
sen. Þetta er myndskreytt bók um
Island frá fortíð til nútíðar. Bókin
er ætluð dönskum börnum. I bók-
inni segir Edda Sif, kölluð Helga í
bókinni, frá landi sínu. Greint er frá
rótum Islendinga í víkingatímanum
og því lýst hvemig landið hefur u
þróast í þá átt að verða afar nú-
tímalegt, kannski hið nútímalegasta
á Norðurlöndum. Reykjavík er ný-
tískuleg borg og Islendingar eiga
fleiri tölvur og fleiri bíla en Danir.
Skrifað er um hlut danskrar tungu í
menntun skólabarna.
Palle Petersen er höfundur fjöl-
margra bóka. Hann hefur skrifað
bækur um Grænland, Færeyjar og
Víetnam.
Borgen gefur Kender du Island?
út. Bókin er 32 síður og innbundin.
Hún kostar 189 danskar kr. Rithöf-,’
undurinn er búsettur í Rithöfunda-
húsinu í Fano í Danmörku, en hluta ,
ársins býr hann á Grænlandi.
List hreiður, frá 1999. Olía á striga, 120 x 90 cm.
Aldamótaskál, frá 1999. Olía á striga, 60 x 75 cm.
ARBONNE
INTERNATIQNAL
Jurtasnyrtivörur
án ilmefna
fyrir húð og hár.
Útsölustaðið um land allt.
Abúendur Vestur-
Isafj ar ðarsýslu
HERAÐSRIT
Vestfjarðarit I-II Firðir og fólk 900-
1900 (I), 588 bls. Firðir og fólk 1900-
1999 (II), 519 bls. Útgáfufélag Búnað-
arsambands Vestíjarða 1999.
FYRRA bindi þessa mikla ritverks
kom út í tvenns konar útgáfu. Ann-
ars vegar sem Arbók Ferðafélags
Islands 1999 og hins vegar sem hluti
af tveggja binda ritverki. Það bindi
samdi Kjartan Ólafsson og hefur sá,
sem þetta ritar, þegar fjallað um
það í sérstakri umsögn.
Síðara bindið, sem hér verður
sagt frá, er að meginstofni jai’ðalýs-
ingar og ábúendatal frá síðustu
aldamótum til þessa árs. Spannar
því ábúendatalið rétta öld.
A undan meginefni fara, auk for-
mála og efnisyfirlits, þrjár ritgerðir.
Sú fyrsta er rituð af Guðmundi Inga
Kristjánssyni og Valdimar H. Gísla-
syni. Þar er sögð saga Búnaðarsam-
bands Vestfjarða og greint frá
margvíslegri starfsemi þess. Er það
löng ritgerð og ítarleg, 47 bls.,
prýdd mörgum myndum af forystu-
mönnum og búnaðai’háttum. Önnur
ritgerðin eftir Birki Friðbertsson
nefnist Mjólkurfélag Isfirðinga, er
hún mun styttri eins og vænta mátti,
9 bls. Þriðja ritgerðin og sú síðasta
ber heitið Brot úr jarðsögu Barða-
strandar- og Isafjarðarsýslna eftir
Jón R. Sigui-vinsson. Er eðlilegt að
hún taki yfir stærra landsvæði en
Vestur-ísafjarðarsýslu eina. Enda
þótt sú ritgerð sé aðeins 18 bls. er
hún einkar greinargott og gagnlegt
yfirlit, prýdd mörgum áhugaverðum
myndum. Astæða er til að vekja at-
hygli á langri heimildaskrá í lok rit-
gerðarinnar.
Að loknum þessum yfírlitsgrein-
um hefst ábúenda- og jarðatalið. Er
byrjað syðst, í Arnarfirði, og hrepp-
arnir teknir fyrir í röð norður eftir:
Auðkúluhreppur, Þingeyrarhrepp-
ur, Mýrahreppur, Mosvallahreppur,
Flateyrarhreppur og Suðui-eyrar-
hreppur. Áður en einstökum jörðum
er lýst fer lýsing sveitai’innar eða
hreppsins, svo og gi'eint frá marg-
víslegum málefnum hreppsins. Ekki
eru þetta staðlaðar frásagnir, enda
óvíst að betur færi á því. Jarðalýs-
ingar eru orðknappar, en greinai’-
góðar. Minni þörf er á ítarlegum
jarðalýsingum, þar sem margt er frá
jörðunum sagt í fyrra bindi. Auk al-
mennrar lýsingar og búnaðarsögu
er gi’eint frá byggingum og hver sé
eigandi jarðar nú. Ekki er áhöfn til-
greind. Lýsing jarða í Suðureyrar-
hreppi er frábrugðin að því leyti, að
þar er getið eyktamarka jarðar og
er það skemmti'eg tilbreytni. Lit-
myndir eru af jörðum og ýmsum
byggingum (kirkjum, skólum
o.s.frv.), svo og af flestum síðustu og
núverandi ábúendum. Greinargott
kort er af hverjum hreppi fyrir sig.
Margir eru höfundar að þessum
hreppa- og jarðalýsingum og er
framlag hvers þeirra tilgreint þar
sem við á, og í bókarlok er ítarleg
nafnaskrá.
Valdimar H. Gíslason sagnfræð-
ingur annaðist heimildasöfnun á
síðari stigum bókarinnar og var
jafnframt formaður ritnefndar. En
í henni sátu, auk hans, Bergur
Torfason, Birkir Friðbertsson,
Guðmundur Grétar Guðmundsson
og Magnús Guðmundsson. Fyrr
voru í ritnefnd Friðbert Pétursson,
Guðmundur Ingi Kristjánsson og
Kjartan Ólafsson. Textahöfundai’
eru alls 23. Guðmundur Ó. Ingvars-
son gerði staðfræðikort. Margir
hafa komið að ljósmyndun og ljós-
myndasöfnun.
Að öllu leyti er þetta hið vandað-
asta og fegursta rit, sem ber vott
góðri samvinnu margra manna.
Sigurjón Björnsson