Morgunblaðið - 29.09.1999, Qupperneq 49

MORGUNBLAÐIÐ
MIÐVIKUDAGUR 29. SEPTEMBER 1999 49
Heilbrigður gljávíðir og glansmispill; algjörar
andstæður á haustin.
RYÐGAÐIR
HAUSTLITIR
MARGT er mannanna bölið og
það hlýtur að teljast mannanna
böl þegar uppáhaldsplönturnar í
garðinum taka upp á því að
ryðga. Gljávíðir (salix pent-
andra) hefur verið ræktaður á
íslandi í rúm 100 ár og verið
einna vinsælastur víðiplantna
fyrir þær sakir að á hann sækja
engir óboðnir gestir og sjúk-
dómar af ýmsum
toga hafa sneitt hjá
honum. Svo bregð-
ast krosstré sem
önnur tré og nú er
kominn fram ryð-
sveppur,
melampsora larici-
pentandra, sem
leggst einungis á
þetta krosstré ís-
lenskra garða, gljá-
víðinn. Sveppurinn
er talinn hafa numið
land á Höfn í
Hornafirði fyrir fá-
einum árum og hef-
ur gert þar mikinn
usla í limgerðum
bæjarbúa. Smám saman hefur
útbreiðslusvæði sveppsins færst
vestur eftir landinu og nú í sum-
ar hefur hans orðið vart á stór-
höfuðborgarsvæðinu. Skemmst
er þess að minnast að í fyrra-
sumar urðu gljávíðiplöntur á
Selfossi mjög illa úti í viðureign-
inni við sveppinn og virtust
varnaraðgerðir lítið stoða.
Einkenni þessarar sveppa-
sýkingar eru gulbrúnir áber-
andi blettir á efra borði blað-
anna og á neðra borðinu má sjá
appelsínugular þústir. Smám
saman breiðist sýkingin út um
plöntuna og getur valdið því að
hún missir blöðin. Gljávíðir er,
eins og áður sagði, gamall í
ræktun á íslandi. Það var Schi-
erbeck landlæknir sem fyrstur
gróðursetti nokkrar plöntur af
þessari tegund í garði sínum
(gamla kirkjugarðinum við Að-
alstræti) og er allur gljávíðir í
ræktun í dag kominn af þeim
plöntum. Þessi víðir er greini-
lega af nokkuð suðlægum upp-
runa því hann nær aldrei að
ljúka vexti á skikkanlegum tíma
á haustin heldur dólar sér við
vöxt langt fram eftir og frýs oft-
ast grænn, stendur jafnvel fram
í nóvember. Plöntum, sem enn
erU í vexti þegar frystir, er
mjög hætt við haustkali og hef-
ur sá kvilli einmitt hrjáð gljáv-
íðinn frá upphafi. Ekki er það
nú til þess að styrkja hann í
baráttunni við ryðsveppinn. Al-
mennt verða víðiplöntur ekki
nema um 60-80 ára gamlar en
hér erum við að tala um rúm-
lega 100 ára gamlan klón af víði.
Hugsast getur að aldur klónsins
hafi eitthvað með það að gera
hversu illa hann bregst við sýk-
ingunni.
Aðgerðir gegn sveppnum eru
af skornum skammti. Mjög fá
sveppalyf, sem hugsanlega gætu
unnið á sveppnum, eru í boði og
ætti enginn að nota
slík lyf nema í sam-
ráði við sérfræðing.
Einn möguleiki er
að klippa sýktar
plöntur hressilega
niður að vetri til og
fá þannig duhn
brum til að brjóta
sig til vaxtar að vori.
Þessi brum eru
ósýkt en gæta þarf
að því að afklippum-
ar séu fjarlægðar og
þannig komið í veg
fyrir að sýking geti
borist í plönturnar
aftur að vori. Sá
möguleiki hefur
einnig verið nefndur að menn
fjarlægi hreinlega allan gljávíði
úr görðum og setji nýjar plöntur
í staðinn. Ekki eru allir á eitt
sáttir um það hversu alvarlegur
þessi ryðsveppafaraldur verði.
Sumir halda því fram að á
nokkrum árum muni þessi gljá-
víðiklónn deyja hægt út og því
sé eins gott að endurnýja plönt-
urnar strax. Aðrir vilja meina að
með tímanum komist á jafnvægi
milli víðis og svepps og þetta
verði ekki svo alvarlegt. Garð-
yrkjumenn hafa brugðist við
þessu vandamáli með því að
hætta að selja gljávíði og
tryggja sig þannig gegn miklu
japli, jarmi og fuðri í framtíð-
inni.
Viðbrögð garðeigenda hafa
verið sterk enda er gljávíðirinn
algengur í görðum víðs vegar
um landið og leiðinlegt að horfa
upp á þessa blaðfallegu plöntu
verða ryði að bráð. Garðyrkju-
skólinn hefur staðið fyrir
fræðsluerindum á skólanum um
málið og vonandi verður áfram-
hald á því. Þó getur vel verið að
einn þrautreyndur garðyrkju-
maður hafi haft rétt fyrir sér
þegar viðskiptavinur hans
kvartaði yfir ryðsveppnum við
hann. Garðyrkjumaðurinn svar-
aði umkvörtuninni þannig:
„Þetta er nú ekki alvarlegt
vandamál, ryðsveppurinn skerp-
ir bara haustlitina ...“
Guðríður Helgadóttir
garðyrkjufræðingur.
BLOM
VIKUIVMR
421. þáttur
llnisjón Sigrfður
Hjaríar
AFMÆLI
Byggingarmeistar-
inn og ferðalangurinn
Karl Theódór Sæ-
mundsson er níræður í
dag.
Eg kynntist Karli
árið 1992, þegar hann,
ásamt fleiri Islending-
um, fór í ferð til Kína
og Tíbet á mínum veg-
um. Núna, þegar ég er
á ferðalagi á svipuðum
slóðum, verður mér
hugsað til Karls, á
þessum merkisdegi í
lífi hans.
í ferðinni 1992, var Karl elsti
farþegi Kínaklúbbsins, þangað til,
jafnframt því að vera meðal þeirra
sprækustu. Sérstaklega var það
áberandi í Tíbet, þar sem loftið er
þunnt, hæðarinnar vegna, hvað
hann var léttur á fæti og snaggara-
legur í hreyfingum. Hann lét engan
bilbug á sér finna þótt farið væri
upp í 5.350 m hæð yfir sjávarmáli.
Að það skyldi liggja fyrir honum
að fara um fjöll og firnindi, æ ofan í
æ, á sinni löngu ævi, hvarflaði að
sjálfsögðu ekki að honum, sumar-
dag einn, 14 ára að aldri, er hann
kleif fjall í fyrsta sinn á ævinni. Þá
var hann svo lofthræddur, að hann
hét því með sjálfum sér, að þetta
skyldi hann aldrei gera aftur. Fjall
þetta, sem fyllti hann slíkri skelf-
ingu, var Baula í Borgarfirði, 934
m há.
Hafi maður lifað eins lengi og
Karl hefur gert man maður tímana
tvenna. Því verður það sérstök
upplifun, að kynnast lifnaðarhátt-
um fólks hinum megin á hnettinum
svo ólíkum okkar að manni þykir
maður hverfa 60 ár til baka í tím-
ann. Þetta sagðist Karl hafa gert
þegar hann sá hirðingja lötra inn í
Lhasa (höfuðborg Tíbets) með
múldýr í taumi er
drógu kerrur með
ýmsum varningi í.
Karl minntist þá þess
tíma, er hann 14 ára
gamall var stundum
sendur frá bænum
Steinum í Borgarfirði,
til Borgarness. Gekk
hann þá 30 km leið,
með hest í taumi, er
dró kerruna, hlaðna
afurðum búsins.
Karl hefur alla tíð
verið „hreyfanlegur",
lagði snemma rækt við
íþróttir, var 18 ára þegar hann
gekk í Glímufélagið Armann og
hefur alla tíð stundað leikfimi,
þangað til fyrir fáeinum árum, að
heilsan fór að gefa sig. Oft og
einatt fór hann á skíði, langar leiðir
og skautalist stundaði hann með
þeim ágætum að sögur fara af. Ein
föðursystir mín, sem var einu ári
eldri en hann, sagði mér frá því að
þegar Karl sveif um ísilagða Tjörn-
ina, á fyrri hluta aldarinnar, hefði
hann vakið aðdáun þeirra er börðu
hann augum, er hann gerði hina
erfiðustu „pírúetta" með léttleika.
Karl er enn þann dag í dag hinn
myndarlegasti maður og létt er að
sjá hann fyrir sér á skautatímabil-
inu rennilegan, íturvaxinn með
dökkt krullað hár og glampa í aug-
um. Er ekki ósennilegt að hjörtu
ungmeyja þeirra sem fylgdust með
kúnstum hins glæsilega skauta-
manns, hafi tekið aukaslag við þá
sjón.
Stundum hefur Karl getað sam-
einað útivistarþrá sína atvinnu
sinni. Það gerði hann t.d. þegar
hann, að beiðni Surtseyjarfélags-
ins, teiknaði skálann, sem stendur í
Surtsey, en Karl var lengi stjórn-
armeðlimur í félaginu.
Karl hefur alltaf verið framúr-
skarandi duglegur og fram-
kvæmdasamur. Hefur hár aldur
hans ekki komið í veg fyrir fram-
kvæmdir sem hafa krafist mikillar
iðju og orku. 85 ára að aldri réðst
hann í það að teikna og koma sér
upp sumarbústað, þótt hann viður-
kenni reyndar að hann hefði átt að
drífa sig í veridð 10-20 árum fyrr,
því þótt hugur hans sé óbrotinn, er
líkaminn það ekki en Karl á erfitt
með að sætta sig við eðlilegt slit
líkamans.
Nú, þegar húma tekur, getur
Karl litið yfir farinn veg, sáttur við
gang mála. Hann eignaðist góða
fjölskyldu, var farsæll í starfi, naut
ferðalaga og útivistar og ágætrar
heilsu.
Nú þegar heilsan er farin að gefa
sig og stóru ferðalögin úr sögunni,
getur hann samt alltaf brugðið sér
á stóra bflnum sínum upp í sumar-
bústað sinn við Þingvallavatn og
notið þess að horfa út á vatnið.
Vanur að standa uppi á fjallstopp-
um og virða fyrir sér stórkostlegt
útsýni, getur hann líka verið meira
en ánægður með útsýnið úr 10.
hæð hússins á Aflagranda, þar sem
hann býr. Reyndar hefur hann þar
mikinn og sterkan sjónauka, til
þess að fylgjast vel með skipum úti
á Faxaflóa.
Ibúðin hans er fögrum munum
skreytt, m.a. eru þar mörg listaverk
eftir þá Jóhannes Kjarval og Einar
Jónsson, sem veita honum ómælda
ánægju, en þessir tveir listamenn
voru miklir vinir hans. Karl nýtur
farinna ferðalaga á sinn hátt, með
því að skoða þær fjöldamörgu
myndir sem hann hefur tekið á
ferðalögum, bæði innlendis og er-
lendis. Að láta hugann reika til fjar-
lægia staða er líka góður ferðamáti.
Karl, ég óska þér innilega til
hamingju með daginn og sendi þér
hjartanlegar kveðjur frá Kína.
Þinn fararstjóri og ferðafélagi,
Unnur Guðjónsdóttir,
Kínaklúbbi Unnar.
KARL THEÓDÓR
SÆMUNDSSON
JÓHANNES
ÞÓRÐARSON
Áttræður verður í
dag, sá maður sem ég
hef unnið lengst með
og lært mest af. Það er
vinur minn Jóhannes
Þórðarson, fyrrver-
andi yfirlögreglu-
þjónn. Jóhannes er
fæddur hér á Siglu-
firði 29. sept. 1919,
sonur hjónanna Þór-
unnar Ólafsdóttur,
saumakonu, f. 14. aprfl
1884 í Reykjavík, d.
18. nóv. 1972, og Þórð-
ar Jóhannessonar tré-
smíðameistara á Siglufirði og
Sauðárkróki, f. 13. júlí 1890 á Sæv-
arlandi í Laxárdal, d. 15. mars
1978. Jóhannes ólst upp hér á
Siglufirði og hefur dvalið allan sinn
aldur hér í sínum fæðingarbæ. Á
unglingsaldri fór Jóhannes að
vinna heimilinu eins og títt var um
unglinga á þessum árum. Árið 1937
réðst Jóhannes til SR hér á Siglu-
firði og starfaði þar, einkum á
sumrin, til 1944. Það ár var hann
ráðinn í lögreglulið Siglufjarðar í
þrjá mánuði, fastráðinn til lög-
reglustarfa 1. aprfl 1945, yfirlög-
regluþjónn 19. okt. 1947 og þar til
hann lét af störfum 1. maí 1988.
Fyrstu kynni mín af Jóhannesi
voru þegar ég hóf störf í lögregl-
unni 1948. Þau kynni hafa staðið
óslitið síðan og hvergi borið skugga
á. Þessi kynni hafa orðið mér bæði
lærdómsrík og þroskandi. Ég á Jó-
hannesi mikið að þakka fyrir þau
kynni.
Jóhannes er manna prúðastur í
allri framgöngu, vill hvers manns
vanda leysa þar sem hann má því
við koma. Öll hans störf voru unnin
í þeim anda. Árin á milli 48 og 56
voru oft á tíðum erilsöm og þurfti
að mörgu að hyggja til að halda
jafnvægi á hlutunum. Þá reyndi á
hæfileika Jóhannesar
sem stjómanda. Jó-
hannes er listfengur í
höndunum, við út-
skurð, teiknari góður,
hefur fagra rithönd.
Mörg ár var Jóhannes
áhugaljósmyndari.
Handbragð á öllu sem
hann sendir frá sér er
vel vandað svo það
verður ekki gert aftur-
rækt hjá þeim sem um
eiga að fjalla.
Jóhannes hefur ekki
staðið einn í erfiðu
starfi. Hinn 24. ágúst 1946 giftist
hann Halldóru S. Jónsdóttur, f. 11.
mars 1921 í Þverárdal í A-Hún.
Foreldrar hennar voru Jón Bjöms-
son, bóndi á Heiði í Gönguskörð-
um, f. 17. júlí 1891 á Ytri-Löngu-
mýri í Blöndudal í A-Hún., d. 27.
júlí 1983, og k.h. Finney Regin-
baldsdóttir, f. 22. júní 1897 á Látr-
um í Aðalvík, d. 7. des. 1988. Börn
Jóhannesar og Halldóru em: Jón
Finnur, f. 24. sept. 1951, rafiðn-
fræðingur, búsettur í Kópavogi og
Soffía Guðbjörg, f. 11. maí 1957,
hjúkrunarfræðingur, búsett í
Reykjavík.
Halldóra hefur staðið sem klett-
ur við hlið Jóhannesar á hverju
sem hefur gengið. Vinnuþrek Hall-
dóru á sér lítt takmörk. Hún var
formaður í slysavarnadeildinni
Vörn í 17 ár, og á þeim tíma var
keypt hús við Tjarnargötu 10 hér í
bæ og þar byggð upp aðstaða fyrir
deildina og Björgunarfélagið
Stráka. Halldóra er núverandi for-
maður í Siglufjarðardeild RKI sem
nú er að byggja upp aðstöðu fyrir
deildina í Áðalgötu 32 E hér í bæ.
Halldóra hefur unnið baki brotnu
við uppbyggingu þessarar aðstöðu,
sem að framan er nefnd. Halldóra
hefur verið í fleiri félögum og sést
lítt fyrir enn í dag þrátt fyrir að
hún sé ekki heil heilsu og sé að
verða fullorðin. Halldóra var sæmd
Gullmerki SVFÍ 2.9. 1988, Gull-
merki RKÍ 14.5. 1993 og Riddara-
krossi 17.6.1994.
Góði vin, við Sigga sendum þér
góðar afmæliskveðjur og biðjum að
þú lifir í sæmd eftirleiðis sem hing-
að til. Þess biðjum við þann sem
öUu ræður.
Fjölskyldunni allri sendi ég bestu
hamingjuóskir með daginn og að
framtíðin fari mildum höndum um
afmælisbarnið og ykkur öU.
Bestu kveðjur.
Ólafur Jóhannsson.
Mikið úrval af
failegum
rúmfatnaði
Skólavörðustíg 21, Rcykjavík, sími 551 4050
Frábærir
mkvæmiskjólar
og dragtir
til sölu eða leigu,
í ijflum stærðum.
Ath! eitt í nr.
Fataleiga
Garðabæjar
Simi 565 6680
Opið 9-16, lau. 10-12