Morgunblaðið - 29.09.1999, Page 58

j*58 MIÐVIKUDAGUR 29. SEPTEMBER 1999
MORGUNBLAÐIÐ
FOLK I FRETTUM
Leikstjóri Síðasta söngs Mifune
Afturhvarf til
gleðilegrar
kvikmyndagerðar
Danski leikstjórínn
Spren Kragh Jacobsen
var við frumsýningu
myndarinnar Síðasti
söngur Mifune í
Háskólabíói um síðustu
helgi. Pétur Blöndal
talaði við hann, m.a.
um klipparann
Valdísi Öskarsdóttur
og mynd sem átti að
gerast í kyndiklefanum
á Höfða.
DANSKI leikstjórinn S@ren
Kragh Jacobsen kom fyrst
fram á sjónarsviðið með gam-
anmyndina hugljúfu Sjáðu sæta nafl-
ann minn árið 1978. Hún varð geysi-
lega vinsæl hjá unglingum, ekki síst
á Norðurlöndum, og fylgdu i kjölfar-
ið fjölmargar afbragðs myndir á
borð við Gúmmí Tarsan, Drengina
frá Sankti Petri og Eyjuna á fugla-
stræti.
Hann þótti ekki öfundsverður af
því hlutverki sínu í fyrra að feta í fót-
’spor dönsku leikstjóranna Tómasar
Vinterbergs og Lars Von Triers með
þriðju dogma-myndina eftir að tvær
hinar fyrri, Veislan og Fávitarnir,
fengu frábærar viðtökur um heim
allan. En Jacobsen reyndist verkinu
vaxinn og hristi fram úr erminni
bráðskemmtilega mynd Síðasti söng-
ur Mifune sem vann silfurbjörninn
og áhorfendaverðlaunin á kvik-
myndahátíðinni í Berlín og var sögð
best dogma-mynda af Stratton,
gagnrýnanda Variety.
Umvafinn fallegu kvenfólki
Ekki er sama yfírbragð á Mifune
og hinum dogma-myndunum og er
ástæðan sú, að sögn Spren Kragh
-*»Jacobsen, að hann tók Mifune á filmu.
„I níundu dogma-reglunni segir að
taka verði myndina á filmu og ég hélt
mig við það; þeir [Trier og Vinter-
berg] vildu heldur taka á myndband.“
Ennfremur segir hann að dogma sé
ekki stíll heldur samanstandi það af
tíu reglum sem styðjast verði við.
„Þetta er í raun draumur hvers leik-
stjóra, hið algjöra frelsi; engir fram-
leiðendur skipta sér af, engir hand-
ritalæknar; maður sest bara niður,
skrifar og hefst svo handa.“
Að sögn Jacobsens er þetta fátítt,
enda kvikmyndagerð í Evrópu farin
að sækja í sama far og hún spólar í
vestanhafs þar sem framleiðendur
telja sig vita best hvað áhorfendur
vilja. „Dogma er mótmæli við þessa
kreddu, ef það mótmælir einhverju á
annað borð,“ segir hann. „Eyjan á
Fuglastræti var fyrsta mynd mín á
enska tungu og þar fékk ég að kynn-
ast þessu ferli þegar þrír framleið-
endur voru farnir að rífast um hvaða
stefnu myndin ætti að taka. Þess
vegna skrifaði ég undir dogma-sátt-
málann um að hafa algjörlega frjáls-
ar hendur um gerð myndar þegar
mér bauðst það árið 1995.“
Soren Ki-agh leist svo á að þetta
væri skemmtilegur leikur sem sner-
ist um að fjórir leikstjórar gerðu
mynd hver og ræddu það sín á milli.
„Við hittumst nokkrum sinnum og
rökræddum, körpuðum, kneyfuðum,
borðuðum og brutum málin til mergj-
ar,“ segir hann og heldur áfram:
„Reglurnar tíu gera leikstjómina
hnitmiðaðri því manni leyfist ekki
hvað sem er og verður því að einbeita
sér að því sem skiptir máli, sem er
sagan og leikurinn. Ég hafði nýlokið
við skuggalegar myndir, m.a. um hel-
förina, og vildi því gera létta ástar-
sögu í anda sumarsins og vera um-
vafinn fallegu kvenfólki mér til yndis
og ánægju," segir hann og hlær. „Ég
sagðist vilja skemmta mér og Lars
tók undir að þetta yrði afturhvarf til
gleðilegrar kvikmyndagerðar."
Hljómsveit á tökustaðnum
Eftir fádæma góðar viðtökur á
myndum Triers og Vinterbergs á
kvikmyndahátíðinni í Cannes byrjaði
Jacobsen að skrifa handritið og játar
fúslega að hann hafi fundið fyrir því
að miklar væntingar væru gerðar til
myndar sinnar. „Þegar þeir kynntu
myndir sínar í Cannes varð ég fyrir
vonbrigðum því í dogma-reglunum
fólst að ekki kæmi fram hver leik-
stýrði þeim,“ segir hann. „Mér líkaði
sú hugmynd að enginn vissi hver
leikstýrði hvaða mynd og áhorfendur
giskuðu á hvaða mynd bæri hand-
bragð Lars eða væri í anda Vinter-
bergs. En þegar peningarnir taka
völdin er það komið á forsíðu daginn
eftir.“
Hann segist ekki hafa haft sérlega
ánægju af mynd Triers en engu að
síður hafi hann orðið gagntekinn af
henni og að mynd Vinterbergs hafi
honum þótt alveg frábær. „Ég var
ákveðinn í því þegar ég byrjaði á
myndinni að sýna allt litrófið sem
dogma býður upp á. Fyrst þeir not-
uðu ekki tónlist í sínum myndum yrði
tónlist í minni. Ég var einu sinni í
rokkhljómsveit og fékk gamla félaga
mína til að spila á tökustaðnum. Þá
Feng Shui
Fyrirlestur um Feng Shui með
breska kennaranum John Sandi-
fer. Fyrirlesturinn fer fram í Þórs-
höll, Brautarholti 20,
4. hæð, föstudaginn 1. október
kl. 20. Verð kr. 1.500.
Allir velkomnir.
vildi ég ekki þessa órólegu kvik-
myndatöku sem gerir mig sjóveikan;
ég vildi hafa stjóm á öllum aðstæð-
um. Ég varð líka að takmarka mig því
myndin var tekin á filmu og ég hafði
því aðeins 30 þúsund metra af filmum
til ráðstöfunar, sem era 24 tímar.
Lars tók hins vegar upp 135 tíma af
efni og Vinterberg 80 þúsund metra.“
Ástfanginn af veggfóðrinu
Soren Kragh tók þá ákvörðun að
drífa leikarana upp í sveit úr hring-
iðunni í höfuðborginni og fann yfir-
gefinn sveitabæ í 160 kílómefra fjar-
lægð. „Á þriðja tug bæja höfðu verið
yfirgefnir þar sem skipasmíðastöð
lagði upp laupana og var þetta einn _sá
íyrsti sem varð á vegi mínum. Ég
varð þegar ástfanginn af heimskulegu
veggfóðrinu og gamla bílhræinu; satt
best að segja hefði verið hrein hörm-
ung að búa þama í raunveruleikan-
um,“ segir hann og hristir höfuðið.
Iben Hjejle varð svo fyrir valinu í
aðalhlutverkið ásamt Anders Bertel-
sen, sem nýverið lék á móti Sean
Penn og Elizabeth Hurley í banda-
rísku myndinni Þyngd vatns eða
„The Weight of Water“ og Jesper
Asholt sem fer á kostum í hlutverki
vangefna bróðurins. Hjejle var valin
besta unga leikkonan á hátíðinni í
Berlín. „Hún er einstaklega fríð,
kynþokkafull og svo er alltaf eins og
hún láti ekki allt uppi; að hún sýni
ekki nema 70% af sjálfri sér,“ segir
Spren Kragh sem þegar hefur ráðið
hana í næstu mynd sína Skagerak.
En hvaðan kemur nafnið Mifune?
„Þegar ég var á síðu fjögur í handrit-
inu lést Toshiro Mifune, sem lék í
mynd Akiro Kurosawa Sjö samúræj-
ar. Ég hef séð nokkrar mynda hans
og jafnvel þótt þær gerist í framandi
menningarheimi á ókunnri tungu
nær hann almennri skírskotun og
getur verið kraftmikill, heimskur,
fíflalegur, spaugilegur, karlmannleg-
ur og allt þar á milli. Ég ákvað að
gefa þessum aldna meistara eitt
hlutverk til viðbótar í mynd minni og
þannig er nafnið til komið: Síðasti
söngur Mifune. Ekki spillir að nafnið
Mifune hljómar eins og sælgæti; eins
og maður geti gætt sér á því.“
Vændiskonur halda hópinn
Dogma-reglurnar kveða m.a. á um
að leikarar mæti í eigin fötum og
með eigin farða. „Á fundi með þeim
höfðu þeir áhyggjur af því hverju
þeir ættu að klæðast. „Eigið þið ekki
ferðatöskur," spurði ég og sagði
þeim bara að hrúga fötum í þær. „En
við viljum líta út eins og vændiskon-
ur,“ sögðu leikkonurnar. „Þið gerið
það nú þegar,“ svaraði ég og það ró-
aðþþær aðeins.
Eg hafði kynnt mér dálítið heim
vændiskvenna í Kaupmannahöfn.
Það gekk þó ekki lengra en að ég tal-
aði við þær; konan mín tók ekki ann-
að í mál,“ segir þessi geðþekki leik-
Jesper Asholt fer á kostum sem
vangefni bróðirinn.
stjóri og brosir. „Þá kom í ljós að
vinnan fer að mestu fram á stærstu
hótelunum í Kaupmannahöfn og að
þær standa saman eins og fjölskylda
því þær geta rætt málin sín á milli en
ekki út fyrir hópinn; þær verða að
eignast vinkonur í sama bransa."
Lygar eru heillandi
Lygar eru heillandi viðfangsefni
að mati Sprens Kragh og eru tvær
aðalpersónurnar flæktar í lygavef.
„Ég átti tal við Hollending í síðustu
viku sem fræddi mig á því að niður-
stöður þarlendrar könnunar hefðu
leitt í ljós að hver Hollendingur lýg-
ur að meðaltali átta sinnum í viku.
„Það þýðir að ef ég lýg ekki lýgur þú
sextán sinnum,“ sagði ég við hann.
Sjálfur er ég umkringdur lygurum;
allir vinir mínfr hafa frásagnargáfu
og í hvert skipti sem þeim tekst vel
upp veit ég að þeir hafa rúmað um
30% af sannleikanum."
Hann segist líka þekkja menn af
sama sauðahúsi og uppann Kersten
sem segjast vera munaðarlausir og
að það skipti ekki máli hvar þeir hafa
alist upp. „Þetta eru metnaðarfullir
ungir menn í Kaupmannahöfn sem
eru á uppleið og mér er alls ekki illa
við þá; maður á aldrei að skrifa um
persónur sem manni er illa við, jafn-
vel þótt þær séu hin verstu ill-
menni.“
Það ýfir upp gamlar minningar
þegar Kersten hittir aftur bróður
sinn eftir margra ára fjarveru. „Ég
þekki nokkra menn sem sestir eru í
helgan stein sem sjá mest eftir því í
lífinu að hafa ekki sæst við bróður
sinn, frænda eða vin þegar þeim
varð sundurorða fyrir þrjátíu árum.
Allir höfðu sömu sögu að segja og
þess vegna hafði ég þetta með í
myndinni. Maður getur ekki flúið
fortíðina; maður rekst á hana aftur
fyrr eða siðar.“
Og Soren Kragh er ánægður með
frammistöðu leikaranna. „Höfuð-
kosturinn við það að þurí'a ekki að
hugsa um leikmyndina, förðunina,
búningana eða annað slíkt er að Ieik-
ararnir eru alltaf heitir. Þeir þurfa
aldrei að bíða eftir að skipt sé um
lýsingu eða hárgreiðslan lagfærð; öll
þessi bið dregur úr eldmóðinum.
Þeir eru bara mættir á morgnana,
farið er snögglega yfir það hvernig
þeir litu út daginn áður og svo er
byrjað. Vissulega verða þeir þreyttir
en þeir verða líka ánægðir og hálfst-
urlaðir eftir að hafa leikið allan dag-
inn hlæjandi, grátandi, í reiðikasti og
öllum geðbrigðum."
Valdís er hugrökk
Valdís Óskarsdóttir sá um að
klippa myndina og er orðin eftirsótt-
asti klippari í Norður-Evrópu, að
sögn Sprens Kragh. „Það sækjast
allir eftir að fá hana til samstarfs við
sig. Hún hefur næmt auga, er
greind, hæfileikarík og með á nótun-
um. Það er eins og hún hafi í sér tón-
list; hún veit nákvæmlega hvar á að
setja hvenær. Þá þorir hún að standa
uppi í hárinu á leikstjórum og þeir
þurfa jafnvel að rífast við hana til að
fá sínu framgengt. Það þarf mikið
hugrekki til þess. Leikstjórinn situr
kannski fyrir aftan hana og segir:
„Klipptu þarna.“ Hún lætur sem hún
heyri það ekki og heldur bara áfram
nema leikstjórinn rökstyðji mál sitt
og nái að sannfæra hana.“
Og hann heldur áfram: „Valdís
hefur þann stóra kost að segja skoð-
un sína; hvað er gott og hvað slæmt.
Hún hefur náð langt og við erum
heppnir ef við höldum henni. Nú er
hún að vinna í Svíþjóð og svo verður
hún í Bandaríkjunum. Ég var að
koma þaðan og þar spurðu menn
hvernig þeir gætu fengið hana til
samstarfs, en ég ætla að heilla hana
upp úr skónum og fá hana til að
vinna áfram með mér. Ég gæti lent í
samkeppni við Vinterberg því við
gerum báðir myndir á næsta ári.“
Myndin nefnist eins og áður segir
Skagerak og verður ekki dogma-
mynd. „Það er eitthvað sem maður
gerir bara einu sinni heilsunnar
vegna, eins og að hætta að reykja
eða borða óhollan mat,“ segir Spren
Kragh. „Eftir að Mifune vann silfur-
björninn og áhorfendaverðlaunin í
Berlín rigndi yfir mig handritum og
ég gat valið um að leikstýra myndum
í Þýskalandi og Bandaríkjunum. Ef
ég hefði verið 16 árum yngri hefði ég
ugglaust látið glepjast en nú hef ég
engan sérlegan áhuga á því; af
hverju ætti ég að leikstýra kvikmynd
í Mexíkó þegar ég heillast af frá-
sagnarhefðinni á NorðurIöndum?“
Kvikmynd á íslandi?
Þetta er ekki fyrsta íslandsferð
Sorens Kragh sem hefur komið tólf
sinnum áður til Islands og skrifaði
raunai’ handrit hérlendis sem nefnist
The Clerk and the World Situation.
Átti það að gerast í Höfða þegar leið-
togafundurinn stóð yfir með Reagan
og Gorbatsjov. „Aðalpersónan vann í
kjallaranum, sá um hitaleiðslurnar í
húsinu og heyrði allt sem fram fór á
fundinum," segir Spren Kragh.
„Eins og þig rekur sjálfsagt minni
til hvíldi mikil leynd yfir fundinum
og þeir gáfu ekkert upp meðan á
honum stóð. Maðurinn í kyndiklefan-
um kemst að því að samskiptaörðug-
leikar þjóðarleiðtoganna eru sams-
konar og hann og konan hans eiga
við að etja. Þegar við ætluðum að
gera myndina vöknuðum við upp við
að kalda stríðið var yfirstaðið, járn-
tjaldið hrunið og framleiðendum
leist því ekkert á verkefnið. Mig hef-
ur hins vegar dreymt um það í mörg
ár að gera kvikmynd á Islandi og ef
til vill kemur að því einn daginn.“