Alþýðublaðið - 26.01.1921, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 26.01.1921, Blaðsíða 1
Dl&öí O-efid lit aS A.l|>ýdufioSflcxt«i>m. 1921 Miðvikudaginn 26. janúar. 20 tölubl. „Einokun" og „samkepni" 1 „Vísi" f fyrradag birtist grein «ftir Jakob Möller, er nefsist „Em- okun og viðskiftahöft", sem aðal- Iega veitist að ræðu iminni á kosaingafundi AlþýðufloWksins 15. þ m. G'ein þessi er furðu stilli- lega rituð í samanburðj við annað, sera menn eiga að venjast úr þeirri átt. og vil eg því hér svara iiénni nokkrum orðum. Á þetta mál má líta frá tveim hliðum aðalléga, sem þó bera að sama brunni, frá sjónarmiði hag- fræðinnar og jafnaðarstefnunnar Hagfræðin k^nuir það, að vefzl un, eins og iðnaður, lúti „lögmáli v?x*ndi orðs", þ. e. a. s. verði yfirleitt því meira arðberandi, sem tiún er rekin í stærri stil. Frjáls samkepni hefir alstaðar í heimin- inum haft i för með sér að stóri fyrirtækin ganga af hinum smærri dauðura, en um leið hverfur sam- kepnin f raun og veru, og eftir eru einokunarhringar auðmanna. — Hagfiæðilega er þetta gott að því leyti, sð samtök og skipulag kemst á atvinnuvegina í stað sundraðrar samkepni, en þá kem- ur önnur hættan. Frá sjónarmiði jafnaðarstefn- utœar á að reka þjóðarbúskapinn með það fyrir augum, ekki aðeins að hann gefi sem mestan arð, iheldur einnig, 1. að völdin um, hvernig atvinnuvegunum sé stjórn- að séu í höndum þjóðarinnar sjálfrar, allra manna starfandi með höndum og anda, en fáir auðmenn séu þar ekki einráðir. 2. að arðurinn af þjóðarbúskapnum gsngi til hagsmuna hins starfandi lýðs f landinu, en verði ekki ein- okaður af auðmönnum, sem skamti úr hnefa lágt kaup en hátt vöru- verð. Jafnaðarstefnan, alþýðustefn- an, heldur því fram, að alþýðan sé hinn skapandi kraítur, sem kynþáttur okkar hvflir á, og frá henni sé það bezta, sem við eig- nm i okkar þjóðlffi. Fyrir þvf éigt að reka þjóðarbúskapinn með hagsmuni hennar fyrir augum, en ekki eiginhagsmuni einstaklinga, sem leyfi auðmönnum að fara í ræningj flokkum yfir landið og láta greipar sópa um arðinn af vinnu þjóðarheitdarinnar, með út- valið höfðingjaveldi fyrir augum, sem ætfð hlýtur að riða niður þjóðfélagið. Af þessum ástæðum viljum við jafnaðarmenn koma á þvf skipu lagi, sem vænlegast er hagfræði- lega í verzlun og iðnaði, stórat vinnurekstri. En aftur á mótí vilj- um við að þjóðin hafi hann sjalf í sfnum höndum. Straumarnir frá útlöndum sýna einnig að þetta er rétti vegurinn En þó að við vit- um að einkaatvinnurekstur þjóð- arinnar er takmarkið, þá vitum við einnig að stórverzlun af rikis- ins hálfu mun bera sigurinn úr býtum, þó að „írjáls samkepni" sé. Við erum þvf á engan hátt hræddir við frjálsa samkepai, enda þótt það kunni að lengja um nokkur ár leiðina að takmarkinu, og sennilega væri rétt á ýmsum sviðum að hafa samkepni aokkur ár, til þess að sýna þjóðinni á- rangurinn. Eg fyrir mitt leyti hefi aí reynzlunni í kndsverzluninni, þar af rúm 2 ár í samkepni við heild- sala, séð greinilega, að landsverzl- un er bezta verzlunarfyrirkomu- iagið og mun fyllilega gefca stað- ist hvaða samkepni sem er, alveg eins og landsbankinn stenst sam- kepni f peningamálunum. En hitt veit eg einnig, að þó að frjáls samkepni yrði á pappfrnum, þá er „mónópólið" tákn framtíðar- innar. Vitanlega erum við allir, sem erum með landsverzlun, með henni vegna þess, aö við höfum sömu hagsmuni af því sem aðrir iandsmenn. En engan mana þekki eg, sem sérstaka eiginhagsmuoi hefir af viðgangi laadsverslunar, þvf að þeir, sem við hana starfa fyrir kaup, munu allir geta fengið sama kaup í öðrum stöðnm og sumir meira. Hvað viðvíkur þvf atriði að heildsalarnir hefðu orðið að setia niður sykurverð sitt, efþeir hefðu keypt i haust, eins og þeir ætl- uðu, sykur sem seldur hefði verið fyrir kr. 2,36—2 40 kg., þá vil eg aðeins nefna dæmi um kaffið. Það var lækkað eriendis í verði um þriðjung f október sl haust, en lækkunin kom fyrst hér um jólaleytið og það eingöngu fyrir tilstilli Verðlagsnefndar, en inn- flutningsleyfi höfðu verið gefin þeim, sem um þau báðu. Þegar kavpmenn alment sitja uppi með dýrar birgðir, flytja þeir alls ekki nýjar ódýrari vörur til landsins, og það þvf siður sem meiri eru gjaldeyrisvandræðin. Vm steiaolíuna vil eg aðeins geta þess, að þeir sem bæst gaspra, hafa ekki hingað til haldið þvf fram að landsverzlunin ætti að færa út verksvið sitt, svo sem með því að bæta við sig stein- olíuverzlun. Sfðastliðið haust voru ókjörin hjá H. í. S. samt orðin svo mögnuð að augsýnilegt var hverjum heilyita manni að lands> verzlunin yrði að skerast i leilt- inn. En þá var ómðgulegt að fá gjaldeyri erlendis til slfks, og þvf kemur olfan fyrst nú. Þetta veit jakob Möiler Hka sennilega, og hann veit Hka um verðlækkun H. í. S., sem eingöngu stafaði af þessum olfukaupum. Eg vii að lokum gera eina játningu sem Vfsir má nota eins og hann vill. Hún er sú, að þeir gallar sem verið hafa á lands- yerzluninni hingað til, eiga allir rót sfna að rekja til þess, að ekki hefir enn verið tekin endanleg ákvörðun um að hún stæði tU frambúðar og þvi ekki verið hægt oft að gera ráðstafanir með framtíðina fytir augum. Hiðinn Valdimarsson.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.