Norðanfari


Norðanfari - 24.07.1869, Blaðsíða 1

Norðanfari - 24.07.1869, Blaðsíða 1
KORÐAMAW 8 AK. AKUREYRl 24. JÍSLÍ 1869. M 35.—36« I þau 20 ár sem jeg hefi verið við- riðinn íslenzku málin hjer í stjórnardeild- inni hefi jeg átt því láni að sæta, að mjer hefir ekki svo jeg viti verið kennt um ó- ráðvendni, hvernin sem menn að öðruleyti kunna að haía dæmt um embættisíærslu mína. Jeg hei'ði því vonað að menn hefði látið mig í friði þann stutta tíma sem að öllum líkindum er eptir þangað tiljegget skilað af mjer embætfisstörfum mínuin í betri hendur, en sú von hefir brugðíst ept- ir að jeg hefi sjeð grein þá sem um mig stendur í, Norðanfara 22. okt. f. á. Það er ekki nóg með það að mjer er þar kennt um, að' jeg hafi stofnað Iífi og heilsu lands- nianna minna f voða með því að leyfa fiskiveiðafjelaginu að hafa við eiturskeyti til að drepa hvalina með, heldur er sagt, að jeg hafi gjört það fyrir eigin hagsmuna sakir, af því jeg sje hræddur um að missa fje það, sem jeg hafi skotið tii fyrirtækis íjelagsins. Þessi aðferð höfundarins er svo harursfull og illgjörn, og þau vopn sem hann beitir svo eitruð, að einginn heiðvirður maður ætti að geta verið þekkt- ur að því að hafa slíkt í frami við þann mann, sem ekkert hefir íil sakar unnið. Jeg hræðist samt ekki þessi eiturskeyti höfundarins, og nijer hefði ekki komið til hugar að virða greinina svars, hefði ekki málefnið í sjálfu sjer verið svo mikils vert, að jeg vildi nota tækifærið til að skýra frá stöðu minni og stjórnarinnar í þessu efni. Jeg get sagt það með sanni, að jeg hefi ekki gengið í fiskiveiðafjelagið af á- bata von, en jeg gjörði það af því jeg bæði áleit fyrirtækið gott í sjálfu sjer og hjelt að það einkum yiði gagnlegt fyrir ísíand eins og líka hefir sýnt sig, því auk þess að ídendingar gætu með því fengið atvinnu og lært sjómennsku og betri að- íerð við fiskiveiðar en menn eru vanir við, þá hefir það komið mörgum fátæklingum að haldi í því harðæri, sem nú hefir verið á Austurlandi á þessum árum, að fá hvala- kjöt annaðhvert gefins eða með gjafverði, og veit jeg með vissu, að hiun heiðraði verkstjóri fjelagsins hefir látið þessa hjálp í tje með hinni mestu mannúð og vclvilja eins og hans var von og vísa, og að íje- lagsstjórnin heíir að sínu leyti tekið í sama streng og samþykkt aðgjörðir hans í því efni. Það er satt, að jeg hefi skotið 200 rd. til fjelagsins, og nú skyldi jeg til að missa ekki leiguna af þessu mikla fje vilja stofna landinu í háska I Hingað til hefi jeg ekki haft neinn ágóða af þessum pen- ingum, en til þess að sýna að nijer er ekki heldur svo mikið um það að gjöra framvegis, bíðst jeg til áð láta höfund greinarinnar, ef hann vill segja til nafns síns, fá þann ágóða, sem jeg á í vænd- um, þó hann sízt eigi það skilið. En eins og jeg ekki gekk í fjelagið fyrir ábata sakir, eins hefði mjer ekki dottið í hug að ineta hag þess meira en hag íslendinga hefði þeir konið í bága hver við annann. fegar jeg því sá af auglýsingu kapt. Hamm- ers, að hann ætlaði að hafa við eiturskeyti, sem menn þá ekki þekktu, en voru álit- in hættuleg fyrir líf og heilsu manna, rjeði jeg fastlega frá því bæði við hann sjálf- an og við stjórn fjelagsins, eins og jeg líka strax og áður en nokkrar um- kvartanir voru um það komn- ar frá íslandi, bar málið upp íyr- ir stjórnarherra domsmálanna, sem einnig sjálfur hefir ráðið því til Jykta, og getjeg sagt með sanni og sannað nær sem vera skal, að jeg hafi hvatt en ekki latt stjórn- ina á að skerast svo kröptuglega í málið sem mögulegt var, svo að allt það sem höfundur greinarinnar ber mjer á brýn í því tilliti er, eins og annað, sem hann hefir borið upp á mig, helber ósannindi. Stjórnin skoraði einnig frfstlega á forstjóra fiskiveiðafjelagsins að hanrj Ijeti af áformi sínu að hafa við eitursklýti, en með því hann þá var búinn að kynna sjer aðferð þá sem höfð hafðí verið' ^annarstaðar til að drepa hvali með eitri.%g var kominn að þeirri ni^urstöðu, að hún væri hættu- laus fyrir líf og heilsu þeirra sem neyta hvalakjötsins, var hann ekki iáanlegur til að gefa skýlaust loforð fyrir því, en lof- aði þó að hafa ekki við tjeð skeyti nema því að eins, að það væri óumflýjanlega nausynlegt, þ. e. að segja, að honum ekki gæti tekist að drepa hvalina með öðru móti, og um leið lofaði hann að hafa þá varúð við, að reyna til með því að gefa dýrum, (hundum og hestum) kjötið, hvert það væri skaðlegt til fæðis, og ef svo reyndist, að hætta þá algjörlega við þessi veiðarfæri. Heilbryggðisráðið viðurkenndi að vísu að ekki þyrfti að óttast eitur það sem í hvalina kæmi ef það dreifðist um allan hvalinn; en hjelt þó að ef eitrið safnaðist fyrir á einum stað, einkum við sárið, þá gæti neyzla þeirra parta hvals- ins orðið mönnum hættuleg, og þó reynt væri að gefa skepnum kjötið til ætis, væri það ekki óyggjandi. Kapt. Hammer hjelt þar á móti að þetta þyríti- ekki að óttast því ef sárið væri qpið, mundi eitrið bráð- um skolast úr af sjónum, og ef sárið væri lokað, mundi, af þeim mikla hita sem í hvalnum er, þeir partar hans, sem væru næst sárinu, strax úldna, og menn því af sjálfum sjer forðast að hafa þá til fæðu, auk þess að hann ætlaði sjer opinberlega að vara almenning við að nota þessa parta hvalsins. Þegar nú reynsluna vantaði, var vandi úr því að skera, hver rjettara hefði fyrir sjer, Hammer eða heilbrygðisráðið, en ef hann nú hafði rjettara, átti þá stjórn- in, þó hún hefði getað, að banna honum að viðhafa þau veiðarlæri, sem nauðsynleg voru til að halda hvalveiðum áfram og með því spilla atvinnuvegi, sem er nyt- samur ekki að eins fyrir fjelagið, heldur einnig og það máske hvað mest, fyrir ís- land. J?essu atriði gleymir hofundurinn eða hann vill ekki gefa því gaum af því að hann hugsar eingöngu um eigendur hvalrekanna en ekkert um hitt, hvílíkt gagn landinu og einkum fátæklingunum er að hvalveiðinni, óg er þetta atriði þó ekki lítils vert. Þó er meira í það varið, hvert stjórnin gat bannað kapt. Hammer að nota þessi veiðarfæri á meðan ósannað var að þau sje skaðleg, og hann þar að auk hafði boðist til að lyrirbyggja hættu þá sem menn óttuðust af greindri veiðaraðferð, á þann hátt, sem hann áleit fulltryggjandi. fetta varð stjórnin vel að yfirvega, því ef hún bannaði það, var við því að bfi- ast, að kapt. Hammer leitaði aðstoðar hjá — 69 — dómstólunum, og hefði þá niðurstaðan orð- ið, að bannið hefði verið álitið ógylt, hefði Hammer sjálfsagt heimtað skaðabætur fyr- ir atvinnumissi þann er hann hafði orðið fyrir, og hefði það valla orðið smámunir. Stjórninni er því ekki láandi, þó hún færi varlega í málið, og skal jeg geta þess, að amtmaður Havstein var í fyrra vor búinn að skipa sýslumanninum í Suðurmúlasýslu að leggja Jöghald á eilur það og eitur- skeyti, sem Hammer ætlaði að hafa til hvalveiðanna, en sá sig seinna um hönd og tók bannið aptur, og kallar höfundur- inn sjálfur þetta „kröptugar ráðstafanir". Jeg skal enn bæta því víð, að sýslumað- ur Smith heíir í brjefi til dómsmálastjórn- arinnar 12 nóv. f. á. skýrt írá, að Hamm- er hafi drepið einn hval með eitri, og að það hafi sýnt sig við ýmsar tilraunir scm gjörðar hafi verið (en þess er ekki ná- kvæmar getið á hvern hátt þær hafi verið gjörðar), að bæði kjötið og blóðið hafi verið öldungis hættulaust, og að fregn- ir þær sem útbreiddar hafa verið í íslenzk- um blöðum um að hundar, sem hefði jetið hvalakjötið hafi drepist af því, sjeu með öllu tilhæfislausar. Höfundurinn hefir ennfremur sagt um mig að jeg hafi reynt til að eyðileggja sauðfjárræktina með því að viðlialda sunn- lenzka kláðanum með iækninga káki; að jeg mundi vera þrándur í götu fyrir stjórn- frelsi Islendinga, og „svo sem í ofanálag" (hvíl/kt ódæði!) að jeg forsvari Magnús Eiríksson. Jeg get nú ekki borið á móti því, að jeg álíti fjárkláðann læknandi og að jeg hafi betra traust á dýralæknum en laga- mönnum í því efni; jeg álít því rjettara að hafa við Jækningar heldur en niðurskurð alstaðar þar sem þeim verður viðkomið, en jeg veit að þetta hefir ekki orðið gjörtenn sem komið er á öllum stöðum, og því hefi JeSi °g það máske fremur en vera skyldi, hlífst við niðurskurðarmennina; en það er meining mín, að menn ætti nú, þegar kláð- inn er upprættur, að búa sig svo undir bæði með dýralækna, meðöl, fjárhós og fóður, að ef kláði kynni að koma upp einhverntíma aptur, landsmenn þá gæti við- haft lækningar alstaðar í staðinn fyrir nið- urskurð. Jeg skal ekki á þessum stað forsvara gjörðir mínar í stjórnarskipunarmálinu, en jeg skal þó viðvíkjandi því atriði málsins, sem jeg einkum hefi haft að gjöra með, nefniíega fjártillaginu, vísa til þess sem liggur íyrir allra augum, álits míns um það í fjárhagsnefndinni, og að þetta álit er sú undirstaða, sem bæði stjórnin og al- þingið yfirhöfuð hafa byggt á; fáist ann- að betra eða meira, skal enginn fremur en jeg gleðjast yfir því, en hvað að öðru- leyti stjórnarskipunarmálinu sjálfu viðvfkur, skal jeg geta þess, að jeg fyrir mörgum árum síðan hefi samið frumvarp til stjóm- skrár handa Islandi sem í engu er miður frjálslegt en það sem lagt var fyrir alþingi 1867, en jeg hefi ekki gjört það í þeim tilgangi, að verða sjálfur ráðgjafi íslands; jeg hvorki sækist eptir þvf nje öfunda nokkurn fslending af að komast í þá stöðu, því jeg hefi sjálfur reynt hverra þakka þeir mega vænta, sem starfa að íslenzkum

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.