Norðanfari


Norðanfari - 27.11.1869, Blaðsíða 1

Norðanfari - 27.11.1869, Blaðsíða 1
8 ÁK. WfflÐAMRI ---------------------L--------^------- AKUREYRI 27. NÓVEMBER 1869. M 45.-4«. — þd eigi sje mikils vert, mnn þa& samt fullvel hlýba, ab vekja athygli manna hjer nyrbra á uppástungu einni, er stjórnarherra k'nkju og kennslumálanna hefir látib frd sjer út ganga í brjefi 31 maíus þ. á. Uppástung- an er stí, ab steypa saman tveimur sjdbum. Sjdbir þessir eiga ab því leyti sammerkt; ab þeir skulu bábir vera til styrklar uppgjafa- prestum, annar í Skdlholtsstipti liinu forna, hinn í Hdlastipti. Sjdbur þeirvaSkalhyltínganna er 269 rd. 19 sk., og vöxtum hans er árlega útbýtt á sýnddus mebal þurfandi presta þar í stiptinu; en sjdbnr vor Hólamanna hefir orbio til á 20 hinum sífustu drum af árgjöldum presta norbanlands, sem sett hafa verib á rentu, þá er eigi hefir þdtt nautsyn á ab ey^a þeim jafnskjátt handa fátækum uppgjafaprestiim, og var sjóbur þessi nú vib hín síbustu árslok orbinn 687 59 sk. þessir tveir sjóbir segir þá stjdrnarherrann sjer þyki rjettast ab, renni saman, og verbi síban vöxtunum af hinum samstcypta sjdbi skipt d s}fnddus dr hvert, samkvæmt tilskipun 15. desember 1865, meb- al fátækra og verbugra uppgjafa-presta, hvar sem þcir eru og hvar sem þeir hafa þjónab prestsembætti í landinu. þó skal þessu máli eigi rátib til lykta, dbur byskupinn yfir Islandi hafi giört bæ?i synddus og prdföstun- um í Hdlasiipti hinii foma kost á ab segja álit siit um þab. Nti er fengið álit sýnddus- ar, og hún, prestastefnari í Reykjavík 10 júlí- «8 næstl., hefir samþykkt uppástungu stjdru- orherrans. þá stendur efgi a neinu, nema fjdrum eba fimm próföstura. Hvab munu þcir til leggja? Engum getum vil jeg um þab leiba. En er nokkur þörf til þessarar uppá- stungu? Eigi veit jeg til ab prdföstunum sje birt nein sú ástæfea, er ab því lúti, hvorki frd Btjórnarherranum nje byskupinum. Og er uppástungan f sjálfu sjer sanngjörn? Er þab víst, ab þctta sje rjettast, sem stjómarherran- um lízt, ab láta tvo hlna sundur skildu sjóbi Skálholtsstiptis og Hólastiptis renna saman í einn sjób til útbýtingar um allt land? Afe því þyki mjer vert a& snúa athygli manna, en þdtt hjer sje ab vísu eigi um mikib fje ab Bkipta. Eptir braubamatinu, stabfestu meb dr- skurbi konungs 15. desember 1865, eru í Skálholtsstipti hinu forna 116 prestaköll og tekjur þeirra allra 36,271 rd. 54 sk, þab er 312 rd. og tæpir 66.sk. í hlut hvers prests ab jöfnum skiptum. í Hdlastipti hinu forna eru talin 55 prestaköll og tekjur þeirra allra til samans verba ab eins 15,629 rd. 2 sk., eba 284 rd. og Iakir 16 sk. handa hverjum presti til jafnabar. þannig hefir hver prestur í Skálholtsstipti ab jöfnubum hlutom 28 rd 50 sk. í embættislaun fram yfir hvern prest Hdla- stiptis. Mundi þab þá eigi vera vel til faliib og rjettast, ab prestarnir í Skálholtsstipti legbu þetta launafje, er þeir hafa umfram oss norblenzku prestana, í einhverja sameiginlega kennimanna-kistu eba uppgjafapresta-örk, er gvo væri fengin sýnódus til ab moba og mibla ur hringinn í kríngum allt ísland? þab vil jeg ekki segja og eigi mundi jeg fara því á flot, þó jeg væri stjórnarherra, nje gefaþví atkvæbi mitt, þ6 jeg væri á prestastefnu, og þab norblenzkri prestastefnu, er haldin væri á sjálfum Hdlastac. En bitt Iiggur mjer vib ab segja, ab þetta væri þó* engu dsanngjarn- ara, heldur enn sú nppástnngan, sem hjer ræbir um, því hvab er þab sem fram d er farib? þab, ab þeir, scm eru meiri en helmingi (leiri og hafa hærri lannin, skuli gjöra vib oss hina, scra miklu erum fámennari og minni höfum launin, þab samcignarfjelag, þar sem þeir leggja sjálfir til meir enn hálfu minna, eba ekki einu sinni svo mikib, sem svar- artveimur á mdti fimm, en eiga síban til- tölu til ab njfjta ríímlega tvcggja hluta á mdti einum af ávexti fjárins. Sá er munnr þeirra tveggja sjdba, er stjdrnaiherrann í Danmörk og sýnódus f Reykjavík vilja ab steypt sje saman, og þannig er ætlast til ab rífka styrkt- arvon uppgjafaprestanna í Skdlholtsstipti, on rýra í Hólastipti. En jeg skal eigi fara lengra iit f þetta m»K Jeg skal eigi dæma um þab, hve ráb- legt þab kann ab vera fyrir oss norbanmenn, enda þó vjer í fyrstu gjörbum jafnleg skipti, ab leggja fje vort saman vib sunnanmcnn og verba slban ab sæta þeim skamti, er þeir lít- hluta oss af því meb sjer Tilgangur minn meb líntim þessum var ab eins sd ab benda á sjálfa uppástungu stjdrnarherrans almenn- ingi til íhugunar, Og jeg skal þá Kka lofa öbrum ab taka viö og skýra þab fyrir sjer> hvort þab muni vera rjett og sanngjarnlegt, ab skerba meb þvílíkum hætti þann forba, sem safnab hefir verib tíl handa fátækum upp- gjafaprestum Hólastiptis, f hag hinum, er bú- i& hafa viö rffarl kjor, á me&an þeir þjdnubu embættum þeirra Mjer verbur ab spyrja: Ætli þab væri cigi djö'fnubur, þrj í litlu fari? Og mun þab eigi orka tvímælis, eba jafnvel ámælis, ef því verbur framgengt? T«r 69. B. H. Um leib og vjer erum ab öllu samdö"ma „B. H", sem mótmælanda uppástungu stjdrn- arherrans, um sameiningu sjóbanna í Skál- holtsstipti og Hdlastipti, fátækum uppgjafaprest- um til styrktar, þá treystum vjer því, a£ eigi einungis prófastarnir í Hólastipti hinu forna, heldur og allir prestarnir þar, mótmæli hib kröptugasta gegn uppdstuiigu stjdrnarherr- ans og samþykki prestastefnunnar, ab nefnd samstcypa cba sameining kotnizt á. UM BŒJANÖFN Á ÍSLANDI. (Framhald). 2) wndir meb þolfalli. Mjöbrinn var borinn í berlum undir Hraun, St. 5, 40: II 17213.14. Sigurbr svínhöfbi het mabr; hann kom undir Prihyming,K) 61, 93 26-21. 3) undan. t þetta sumar sendi Urœkja norbr til Sig- hvats Snorra prest Narfason ok Gubraund und- an FelUt St. 5, 41: II 172 ao-23. þeir fara fjórir febgar undan þrihymingi,^, 61, 94 c-t. þessum reglum um forset.ningar meb bœja- nöfnum er fylgt í elztu og beztu handritum, og mun þab vera vottur um, ab handritin se eigi mjög gömul, ef oft er út af þeim brugbib. í Landnámabók er þeim t. d. nœr alls stabar fylgt. í nýjustu útgáfunni af Ln. finnast ab vísu á fáeinum stöbum rangar forsetningar, uieb bœjanöfnum, t. d. Haun bjd á Kleifum — 89 — 2, 21, 128 6* á Gunnólfsá, 3, 11, 203 ít. á Karlsd, 3, 13, 208 8 at Helgastöbum, 3, 19, 229, d Stjörnusteinum, 5, 9, 301, n. En í þeirri útgáfu af Ln„ er prcntub er 1829, stend- ur: at Kleifum, at Gnnndlfsd, at Karlsit, á Helgastöbum at Stjörnusteinum, hls. 99 io. 154 ís. 158-. 175 24. í Egilssögu, ReyKjavík 1856, eru forsetningarnar meb bœjanöfnunum víbast rettar; þd er rangt: at Jarblangsstöb- um, 28, 57,33; eg hafbi eigi tekib eftir þessu lögmáli forsetninganna, þd er eggaf út Egils- sngu. þab er margt, er ber þess vott, ab handrit Grettissögu eru eigi gömul, og þar á mebal er meb- ferbin á forsetningunum meb bœjanöfnum. I henni er til dœmis ýmist haft á eba at um veruna á sama bœnum: á Bjargi, Grettiss. (Kmh. 1853), 25, 60 30. 45, 101 21. at Bjargi, 33, 73, ,. 42, 97 33; og má í henni finna mörg dœmi þess, ab forsetningarnar meb bœja- n'ófnunum eru eigi rettar; er þab án efa af því spvottib, ab menn hafa eigi lengur haft Ijdsa hugmynd um ebli og uppruna bœja- nafnanna. þd er handrit hennar voru ritub. Hina sömu röngu mebferb á forsetningunum má finna í Islenzkum Annálum (Kmh. 1847), t. d.: Komu at stabnum á HeJgafelli, á Snœ- fells-nesi, 17 hundrub hnýbinga, vid dr 1373, bls. 324 ía. Klaustxit d Helgafelli, vid dr 1425, bls. 398. Eins og dbur er sagt, voru bœjanöfnin mj'óg sjaldan vib höfb í nefnifalli, en þar af leiddi, a& nefnifalls myndin gat gleymst, og þá er þurfti ab rita eba nefna einhvern bœ í nefnifalli, gat komib röng hugmynd í stab hinnar rettu; en til ab geta ritab slíkar orb- myndir rettar, verbur ab gæta þess, og þao má eigi gleymast, ab bœjanöfnin evu hluta- nöfn, og ab bœirnir því eigi geta haft þau nöfn, er engir hlutir hafa. Meb því nu eng- ir þeir hlutir eru til, er hafa nöfnin /Ijötar, gerdar, giljir, giljai; hrisar, fjósar, þá eru eigi heldur neinir bœir til, er hafa þessi nöfn, heldur heita bœirnir Gerdi, Gil, Hris, Fjós, og eru öll þessi orb fleirtalleg [pltualia), Eg rita nú upp nokkur röng bœjanöfn eftir hinni nýju jarbabdk, eftir stafrdfsröb, og set eg bœja- nöfnin í tvo dálka, hin röngu nöfn í fremra dálkinn, en í síbara dálkinn þær oibmyudir. er eg ætla vera rettar, Rangt. Rett. Aubnar Aubnir(/*.^Z.)Skaptafellss nr. 1186; Gullbr. b. 54, Barbastr. s. 82 Biggarbur Bygg-garbur(?), Gullbr. s. 141. Bústabir Bútsstabir (Biskups s. I 390 1»: gjörbist þeasi jartein á þeim bœ, er á Báts8tö'bum heitir), Gullbr. s< 136.) Býjasker Býjarsker (sbr. Ln, 5, 13), Gull- br. s. 22. Eybi Eib, Gullbr. a. 144. 181; Snæ- fellsn. s. 119; ísafjarbar s. 165. Teigsdalur Teitsdalur (Bisk I 640), Barba- str. s. 175. Fellnahr. Fellahreppur, í Norbar-Múla 8. Fljdtar Fljdt, Skaftaf. s. 123, 124. Geithellnahr. Geithellahreppur(?), ÍSubur-Mdlaa *) Her merkir fyrsta talan part, iinnur kap- ítula, þribja blabsíbu, fjdrba línu.

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.