Norðanfari


Norðanfari - 24.10.1874, Blaðsíða 1

Norðanfari - 24.10.1874, Blaðsíða 1
•Jenrfur kau-pettdum kastnaá- frlaust; verd árg. 30 arktr 1 rd. 48 skt> einstök nr. 8 sk- öl'Uaun 1. hvert. IHIANEJOI. Auglýsingar eru teknar ( blad- id fyrir 4 sk, hver lína. Yid- aukablöd eru prentud d k»atn ad hlutadeigenda. 13. ílt. AKOREYRI 24. OKTÓBER 1874. M 51.—5«. TIL NORÐANFARA. f f>ar höfum vjer mist gdban dreng, er Sig- Krbur Gubmundsson málari var, og þarfan landi ^Oru, og er maklegt ab minnast hans. Hann helgabi lif eítt landinu, og vann því, toeoan aldur entist, — fyrir ekkert, því aí) hvorki hafbi hann aufci nje metortum nje öbru góbgengi ab fagna, enda var hann ekki slíks agjarn. Líf hans og einka yndi var aí) reynast öýinr eonur ættjarbarinnar, enda liggur eptir hann mikio verk og gott. Forngripasafnib f Reykjavík er verk hariB. Bann átti hugmyndina. Fyrir fylgi hans komst þao á fót a'rií) 1863. Síban hefur hann ðtt taestan þátt í umsjdn þess, efling þess og niS- Urskipun þess, og dtraubur barizt fyrir ab auka þab, aubga þab, og koma því í þab horf, ab sannarlegt gagn mætti sem fyrst ab því verba. Honum tókst ótrúlega ab fá vitneskju um ýms- »r fornmenjar vífcsvegar um land, og sparabi enga fyrirhöfn til þess ab reyna ab frelsa þær frá glötun og frá hrakningi út út landinu, sem litlu er betri. Onnur abalbarátta hansí landsins þarfir Iiefir verib vib kvennfólkib, ab koma því til ab leggja nibur erlendan skrípabiíning, en taka upp hinn forna og þjdblega fald og annan þjóblegan búnab. Sú barátta hófst meb ritgjörb f Nýum Fjelagsritum 1857. Var sd ritgjörb lítt vinsæl framan af. þó tóket honum ab sigra, svo ab öú ér faldurinn talsvert farinn afc rybja sjer til rúms, eins og knnnugt er. þjdtháttfarmálib var eitt, er hann frá upp- 'iaíi studdi áhugsamlega og kröptuglega, og ætla jeg næst sanni, ab hann hafi átt þá hugmynd, þ(5 ab abrir kunni ab eigna sjer hana, og í því eíni fylgdi hann fram, ab íngólfi yr&i reist- Ur hæfilegur rninnisvarbi, sem dneitanlega hefbi Stt bezt vib, þó ao því gæti ekki orbib fram- gengt. Óhætt mun mega segja, ab á bæjarbrag í Reykjavík hafi hann haft allmikil áhrif, enda gjörbi hann sjer mikib far um ab óhelga þar, Pins og reyndar um allt land, dþjóblegan hugs- Unarhátt, koma í veg fyrir ýmsa dreglu og d- Svinnu, og leibrjetta ýmislegt, er bera þdtti vott Dm sljda fegurcartilfinning. Hvort þab fyrir- tæki, Bem til framfara horffci og fegurbarauka t. a. m. vicreist skolavö'rcunnar, studdi hann | eptir (Öngum, ög fylgdi því áhyggjusamlega. Vib hinu ybbabist hann, er dsæmd var ab. I þjdbmálefnum öllum var hann sannurog brennandi Islendingur þó ab hann eptir stötu 6inni litib gæti beitt sjer í þeim efnum, svo á- bseri, enda var hann enginn áburbarmabur Om neitt. Ekki er mjer dæmanda um list hans (mál- ^tiar listina), en þd æila jeg víst, ab hann hafi ^erib vel fær og rjett nefndur þjdbsnillingur. Meb henni mun hann hafa unnib landi voru Mlmikib gagn, og sjerstaklega Reykjavík, því ^ til hennar á þab rætur ab rckja, er hann *&nn ab því ab prýba leiksvib og sýna þar Söisa vifburii, svo ab mesta snild var á, enda Var hann og bezti stubningsmabur, og einatt he'zti hvatamabnr glebileika í Reykjavík, því ^° allt vildi hann slybja, sem framför var ab. Ritgjörbir hans bera vott um hreina fjör- f^'kla og öfluga œtijarbarást, um frábæra þekk- n8 fornaldarinnar og jafnvel hinna myrku miS- aa, og, ab því er virbist, um rjettan skilning °rra tíma. Málfæri á þeim er lipurt og gott, a blandab kýmni, en þd tilgjöroarlaust. Hib helzta, er birst hefur á prenti eptir hann, er ritgjörbin „Um kvennbúninga á Islandi" f Nýum Fjelagsritum 1857, sem ábur er bent til, „Skýrsla um forngripasafn Islands í Reykja- vlk", 1, hefti, er Bókmenntafjelagib gaf út 1868, ýraislegt f „Islenzkum þjdbsö'gum" og allmargar blabagreinar. I bænarskrám um styrk til forn- gripasafnsins, sem prentafcar eru f Alþingistíb- indunum, mun hann hafa átt mestan þátt og í ýmsu öbru, sem nafn hans er undir sumu, en sumu ekki. 1 hinni ensku þy'bing G. W. Das- ents af Njálssögu 1861, er uppdráttur eptir hann á 4 blöbum af íslenzkum skála í fornöld, snild- arlega af hendi leystur. Frifcþjdfss'ögu 1866 fylgja myndir eptir hann af norrænum Gunn- fánum og vopnum og norrænum dreka, er hann hefur dregib, og Stafrdfskveri 1854 fylgdi konu- mynd eptir hann. Hann mun jafnan talinn mebal hinna nýt- ustu og merkustu landsmanna á sínum tímum. Vib minningarorb þessi skal tengja þeasi minnistef um bann: Einn er libinn alda tugur Islands byggbar frægfc aufcugur, Ingdlfs minning alla kætir, unun fegrar hverja brá; en í mibju unab kafi alda rís á kyrru hafi, daubinn herdp dimmt upp rekur, drúpa iandib forna má. Æfisól f ægi sígur, Islands snilli garpur bnígur, fornrar aldar fdsturmögur, fdsturjarbar hollur son ; Isfold hnípir hrími grátin, henni' er drengur gdbur látinn, ddlgum hennar hvergi þarfur, hrifinn öflgri frelsis von. Hann var drunga' og fldnsku fjandi, frjáls og tíginn var hans andi, hreinn sem mjöll, og hvergi deigur, hata tignar-dabur vann; fegurb skildi, fegurb unni, fornrar aldar jós af brunni, vakti fornar frelsisvættir, faim er byggir þeirra hann. þdtt bann ekki þurfa' ab gráta þykist öidin vanþakkláta, eigingjarna, dfrjálslynda, ekki mjög sig stæri hún: hafin yfir hleypiddma heibum sveipub frægbar Ijdma minning hans mun lengur lifa Ijdsri grafin sögu i^q. l]M SKIRNARHEITI ISLENDINGA. Hverjum þeim, sem gefur gaum ab manna- heitum á Islandi, þeim er ntj eru, hly'tur ab þykja mörg þeirra kynleg, 0g vjer höfum og opt heyrt, ab margir hafa orbib hissa, er þeir hafa heyrt nafn á ýmsum nýskírbura börnum. Mál vort og mannaheitin hjá oss er hvab öbru svo náskylt, ab hvort verbur ab falla og standa meb binu. Enda verbur þab Ijdst, er þess er gætt, ab einmitt á hinum sbmu tímum, sem íslenskan glatafci fegurb sinni og varb full af dönskuslettum og öbrum útlendum orbskrípum, eitimitt þá íóru einnig ab koma upp útlend mannaheiti, og mörg skrípanöfn. fannig urbu Bkirnarnöfnin díslenzkuleg og dþjdbleg, og þá — 113 — slæddust meb mörg skrípanöfn. Oss getur eigi stabib á sama, og vjer berura þab traust til Islendinga, ab þeir sjeu margir, sem eigi stendur á sama, bver mannaheiti sjeu tibkan- leg á landi voru; oss þykir mikib ucdir því komib, ab þessi dfslenzkulegu og dþjóblega (skrípa)nöfn leggist meb öllu nibur meb tíman- um, og fækki uú þegar, og hverfi svo öldung- is af landinu, en ab aptur sjeu hjer einungia íslenzk og þjdbleg nöfn. pá mættu og.öng- anveginn koma upp ný dnefni, sem barnifc, er þafc væri upp kpmib, mætti harma, afc for- eldri þess ljet þafc heita. Tilfinningin fyrir þessu sýnist enn of sljd víba & landi voru; lýsa því hin nýu dfslenzkulegu nöfn, er enn eru ab kvikna víba um land, svo afc 102 ný nöfn hafa bætzt vib f landinu frá 1855 til 1870, 34 karlmannaheiti, og 68 kvennaheiti (Landsh. Bk. 5. B. II., bls. 360-362), og er allur þorri þeirra díslenzkulegur og dþjdblegur. Vjer skul- um setja hjer nokkur þeirra: Karlmannaheiti. Abner. Ndi. Ágústínus. Oskar (sic). BjÖrgvin. Sigurlíni. Diomedes. Sigurrín. Garibaldi. Svanberg. Gubbert. Trjámann. Hernft. Vítalis. Marínd. Kvennaheiti. Alpha Eirikka. Híramfna. Andresa. Emma. Ingfinna. Baldfna Eugenía. Kiásína. Benidikta.' Frímannfa. Mattíana. Bergsveinína. Gíslalína. Oktdína. Brynjdlfína. Gratíana. Óvina. Dabey. Gubbrandía. Rdsalía. Dagmar. Hanna. Skuldfrf. Ebbertsína. Hersilía. Steptína. össuría. þessi 15 karlmannanb'fn og 27 kvenna- nöfn, eba samtals 42 nöfn af þeim 102 skfrn- arheitum, sem bætzt bafa vib á 15 árum (1855 — 1870), eru sýnishorn af því, á hvafca vegi þetta mál er nii. Vjer kunnum hinu íslenzka bdkmenntafjelagi mikla þökk fyrir þab, afc þafc lætur Landsh. sk. sínar færa oss skfrnarheitin á landi voru, og sýnir þa&, ásamt svo mSrgu öbru, þjdbrækni og ættrækni þess. Vjer treyst- um því, afc þafc muni halda því áfram. þab er erfitt, ab þýba öll nöfn á Islandi, og er þd vonandi, afc einhver verfci tilþessmefc tímanum. Sum er þd hægt ab þýfca. Fyrir 19 árum lifii hjer á landi kona, sem hjet Barbara. Vjer vitum eigi, hve gömul hún var þá, og má vera, afc hún lifi enn. )>etta nafn er sdtt i í latfnu, og þýbir: hin sifclausa dsibafca. Hví gat hún eigi heitib SiWaus ? Vjer getum eigi annafc sagt, en þeir menn hafi verifc í vandræfc- um mefc nöfn, sem hafa látifc dætur sínar heita: Evlalia, Gurie, Ingimagn, Jael, Jdalína, Klálína, Listalin, Lopthæna, Magnalín, Mekkín, Ovifca, Petúlína, Svíalín, Trína, Úrsula, Ögn, og öbrum þesskonar nöfnum, Og eigi hafa sona nöfnin öll verib betri: Elíden, Fribsemel. Gils, Hagalín Híerdnymus, Jedrosky, Jesper, Jess, Jdst, Kar- lemitt, Karvell, Kasten, Lafrans, Melkfor, Mens- alder Raben, Meyvant, Rústíkus, Salma, Svein- ungi, Tili, Vívat, og fleiri lík þessu. Flest af kvennmannaheitum þessum, sem hjer eru talin og sum karlmannanöfnin eru tdm vitleysa. Mest- um metum f landinu sýnast þau káíiegu kvenn-

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.