Norðanfari


Norðanfari - 27.08.1880, Blaðsíða 2

Norðanfari - 27.08.1880, Blaðsíða 2
— 112 — |>eir gjöra víða opt þeirri sveit mikinn átroðning og verkfall á vorum, og það játa líka margir af þeim; en hvorkji skilja peir, nje Islendingar, að stjórnin þurfi að helga hotninn fyrir atkerin, eða sveitin verði vatnslaus fyrir pað, pó peir taki vatn úr lækj- um, en hitt sýnist undarlegra, að ekkert bann er lagt á þó útlendi'r troði tún margir í gró- endum eða slíti eða skeri upp túngresi, pessi ó- sannsýni og órjettindi liggja mörgum opin fyrir augum. Upphæðin á hálfum tollinum, sem fell- ur í hlut innköllunarmannsins, er meint að nemi 700 kr., sem er á við meðal brauð, en pó liggur enginn skattur par á svo menn viti. Frakkar tjá sig miklu viljugri til að greiða þetta sveitarbúunum, enda muudu margir af þeim fást til að taka að sjer pessa innheimtu fyrir miklu minna, eða sem svar- aði venjulegum umboðslaunum Ve* Það er langt frá rjettu áliti, sem sumir hafa, að pað sje nokkurs konar sæla, að búa við slíkan umgang og ófrelsi á vorum, og pessi ranga skoðun kemur mörgum til að kasta ómakleg- um skugga á sveitarmenn, og pó tilsjeupeir áf innlendum, sem ekki brúka rjetta aðferð, «ru þeir ekki lengra út í frá, aðgreindir frá hinum, sem rjettvíslega bera sig að. |>ess væri <5skandi að slíkt ójafnaðargjald væri af- numið, með hverju einstakir græða stórum, «n sveitin missir síns sanna rjettar. J>essi ádrepa, sem mætti vera með fleiri ¦orðum, má duga í bráð til upplýsingar í þessu efni, og til að sýna hvor rjettsýni sje viðhöfð á því hvernig tollinum sje varið. H. E, {Jráimjrjelag og herra E. Laxdal. |>egar jeg kom hingað til Akureyrar úr ferð minni um Austurland og sá blöðin, Nf. og NorðL þótti mjer vera farinn að grána leikurinn milli ritstjóra NorðL og horra Eggerts Laxdals. Jeg hefði leitt þetta hjá mjer, eí' ^msir Gránufjelagsmenn hefðu ekki skorað á mig, að sitja eigi þegjandi hjá. Ritstjóra Norðl. hefir auðsjáanlega gengið gott til með sinni grein, og jeg er viss um, að vinir Gránufjelags eru honum þakklátir fyrir, að hann hefir nú sem optar tekið svari þess, þó sumir kunni að álíta að hann hafi verið nokkuð harðleikinn við mótstöðumann sinn. Jeg vil ekki dæma um, hvort herra E. L, vantar skilning eða vilja, til að fara rjett með það, sem hann talar um; en varasamt er fyrir hvern mann, sem vantar annaðhvort, eða hvorttveggja, að hætta sjer mjög langt út í, að telja um fyr- ir almenningi. í>að lítur svo út, sem herra E. L. sje gramur yfir samanburði þeim, er kom fram á fundi Gránufjelags um verð á vörum við verzlan hans og fjelagsins. fetta hefði eigi þurft að vera svo, ef hann hefði strax leið- rjett ef rangt var, þegar honum stóð slíkt til boða á fundinum, og aptur áður en skýrsl- an var prentuð, eða hefði hann í sínum löngu greinum í Nf. skýrt frá, á hvaða hlut- um skakt verð vartilfært; almenningur hefði ekki rengt það og því hefði jeg fúslega tek- ið, því jeg vil engan veginn gjöra verzlan hans eða öðrum rangt til; sá framgangsmáti heíði verið verzlan hans miklu hagfeldari heldur en láta almenning standa, eptir hans sögn, í rangri skoðun um verzluu hans, þar til jeg, éða ritst. Norðl., væri búinn að sanna, eða ekki sanna, framburð minn. J>að er sjálfsagt að jeg mun ekki skorast undan, ef á þarf að halda, að leiða votta að því, að hlutir hafa verið seldir í hans búð á þessu sumri með því verði, er jeg hef tilfært. Vöruskrána með «Ingeborg» hef jeg eigi í höndum og get því ekki lagt hana íram, en vegna þess að jeg álít hr. E. L. svo vandað- an mann, að hann ekki selji, sjer til hags- muna, dýrara en húsbóndi hans reiknar hon- um vörurnar, þá hlaut jeg að álykta svo: að þetta verð hefði verið í nefndri vöruskrá; jeg slíýrði að eins frá því, hvaða verð var «á Akureyri þegar Ingeborg komþar», enhvaða verð var á vörum með «Manna», eða er nú í verzlunarbókum hans, hef jeg ekki talað um, og þarf því eigi að leiða rök að því. Mjer sýnist að hr. E. L. sje næstum of duglegur eða of brjóstgóður við hr. stór- kaupmann E. Holme, þegar hann er að amstr- ast í því, hvort bæjarfógetinn á Akureyri «haíi gleymt að opinbera samninginn* við fjelagið, eða hvort hann «hafi brotið embætt- isskyldu sína, með því ekki að þinglesa hann». Með leyfi að spyrja: hvað kemur honum þetta við ? er það ekki hr. F. Holmes sjálfs, að sjá um, að fulltryggilega sje um samninginn búið? Meðan hann gjörir sig á- nægðan með það veð og þá trygging sem hann hefir hjá íjelaginu, og ekki leitarauka ábyrgðar hjá hr. E. L. eða leiðbeiningar hans, þá virðist mjer allra rjettast væri fyr- ir hann, að láta þetta mál alveg afskiptalaust; nóg verður samt til að gjöra, þegar hann er búinn að kenna öllum Gránufjelagsmönnum, að skilja samninginn eins og hann vill vera láta, enda þó hann prenti í annað sinn með helmingi stærra letri, heldur en enn þá er komið, allt það í samningnum, sem hann á- lítur að geti hrætt eða vakið tortryggni hjá óverzlunarfróðum og ólöglærðum almenningi. Herra E. L. má ómögulega vera svo skamm- sýnn, að ímynda sjer, að menn, sem lesa út- drátt hans í Nf. nr. 45—46 með samanburði við samninginn og allan stóra stílinn í nr. 49—50, sjái ekki að hjer er hallað rjettu máli, og að hjer vantar þá óhlutdrægni og þá samvizkusemi, sem hver maður ætti að temja sjer. Jeg varð forviða þegar jeg sá samninginn prentaðann í Nf. til sönnunar því, að útdrátturinn væri rjettur; hitt hefði verið miklu líklegra, að annar hefði látið prenta samninginn sem sönnun fyrir því, að útdrátturinn væri ekki rjettur; eða skilur herra E. L. það ekki: að dómur og rjettar- gangur mundi falla allt öðruvísi ef dæmt væri eptir útdrætti hans í Nf., heldur en ef dæmt væri eptir samningnum sjálfum. Jeg hirði ekki um að tilnefna pá staði, þar sem hallað er rjettu máli, með því að fella úr áríðandi pósta og slíta efni úr saman- hengi; það er flest tekið fram í Norðl. áður, og nú liggur samningurinn fyrir allramanna sjónum, svo þeir, sem lesa hann með athygli geta sjeð, hvar fiskur liggur undir steini; þó skal jeg tilnefna eitt, þar sem hr. E. L. er búinn að tvítaka í greinum sínum þá 14 °/0, sem hr. Holme eigi að taka af fjelaginu. — Jeg held sú reikningsvilla komi heldur til af viljaleysi en skilningsleysi, af því hann kann þó líklega að reikna dálítið betur en þetta, þegar hann vill. — Sannleikurinn er sá: að aí' því láni sem tekið er í apríl og aptur borgað í ágúst, eða eptir V3 árs, greiðir fjel. í rentur og umboðslaun fyrir að selja og kaupa vöruna 6V6 %> þar á hvílir þó sú á- byrgð, að herra F. Holme, verður að borga frá sjer að hálfuleyti skaða þann er af því leiðir, ef sá maður sem hefir keypt vöruna verður gjaldþrota áður en hann borgar. Af því láni sem stendur % árs greiðir fjel. 75/6 %, og af því láni sem stendur frá nýári til nýárs 9V2 %*. Fjelagið hefir því allt að % af öllu láni frá hr. F. Holme með nær því hálfu minni kostnaði en hr. E. L. vill fræða menn á, en hitt þriðjungi minna. Fyrr má kríta liðugt, en svona muni miklu. Efhann getur ekki skilið og trúað þessu eptir samn- ingnum, þá eru reikningar hr. F. Holmevel- komnir til trúarstyrkingar. Herra E. Laxdal segir, «að engin verzlun sje fastari í höndum danskra manna en ein- mitt Gránufjelagið. Og fær ekki skilið að rjett sje að kalla hana íslenzka og því síður að í henni iiggi nokkur framför. Skyldi aðr- ar verzlanir vera mikið danskari?» það erog, svona skoðar hann eignarrjettinn. — Ef Gránufjelagsverzlun er dönsk, þá er líklega meiningin, að herra E. Holme eigi hana; en svo er nú ástatt með þá eign: að hann get- ur ekki ráðið verði hjer á landi á einu ein- asta pundi, potti eðaalin, hvorki af innlendri eða útlendri vöru; kaupstjóri pess má kaupa og selja vöruna í útlöndum, hvar og hvenær sem hann vill, eða getur þvíviðkomið — trúi herra E. L. þessu ekki, eða þykji það gagn- stætt samningnum, þá er og mun verða margra ára reynzla fyrir þessu. — Fjelagið getur selt verzlunarstaði, lagt þá niður, og keypt nýja, án þess að fá leyfi herra Holme. Skyldi herra Höepfnerlíka vel, ef svona væri farið að við verzlanir þær, sem hann á, þó hann ef til vill eigi ekki alla þá peninga, sem hann verzlar með?. Erekki sitt hvað eignog veð? á ekki maður eignarrjett á jörð sinni, þó hann sje í skuld fyrir nokkuð af henni, eða setji hana í veð? höfðu fátæklingarnir ekki ábyrgð og eignarrjett á ánum veðsettu framundir fardagana, þangað til herra E. L. tók við þeim og gjörði þær að sinni eign?. Jeg held að sá sje rjettur eigandi að skipinu, skepnunni, hlutnum , fjelaginu , sem tekur skaða og ágóða þann, er árlega fellur, hvort sem herra E. L. «fær skilið pað» eður eigi. |>að er máske hvað mest sönnunin fyrir suma, að Gránufjel. sje fullkomlega ísl. eign, að hann er að hnjáta í það, pví jeg hef ekki sjeð hann amasfc við þeim verzlunum, sem hann glögglega skilur, að sjeu alveg útlend- ar. «Að nokkur framför liggi» í Gránufjel. er svo líklegt eptir öðru, að hr. E. L. eigi bágt með að skilja. Mörg ár var þó hinn • ríki húsbóndi hans og aðrir útlendir búnir að verzla hjer við Eyjaíjörð án þess að koma á saltfisksverkun, eða láta sjer nægja minna en 6 til 8 kr. fyrir tunnuna af salti, fyrri en Gránufjelag byrjaði á því, mörgum til mikils hags ; heldur er þó korntunnan orðin þyngri nú og aðrar vörur betri en áður, síð- an Gránufjelag byrjaði, og ekki hafa þeir, blessaðir, lagt mikið í sölurnar fyrir útflutn- ing á lifandi sauðfje og h'estum, eða til að koma á vöruvöndun og hagfeldari verzlunar- máta. Um vöruverð er nóg talað áður. Skeð getur það, þó hr. E. L. þyki Gránufjel. ekki líklegt til framfara, að því sje hægra að segja við sjálft sig, að það skuli styðja að síldarveið- um, niðursuðu og fl., er til bóta horfir, held- ur en að skipa hr. Höepfner að gjöra þetta, og fá hann til að hlýða því, ef hann vill það ekki sjálfur; en herra E. L. telur þetta má- ske ekki með bótum, og eigi annað til veru- legra framfara en það eitt, að tala á fram- farafundum. *) þessa 9x/2 af hundrað.i greiðir fjelag- ið þó aldrei að fullu, því hr. F. Holme gefur ætíð talsvert eptir, með því að reikna ekki umboðslaun af allri upphæð- inni. V2 % fyrir að sjá-um „Assurance" er ekki reiknað hjer með.

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.