Norðanfari


Norðanfari - 30.11.1880, Blaðsíða 3

Norðanfari - 30.11.1880, Blaðsíða 3
— 7 öðru, þarfur maður í sveit; hann var liagur á trje og góður smiður á járn og æfði það meira, hann var talinn með beztu fjármönn- um (í orðsins vanalegu merlungu), og fór mæta vel með liverja skepnu er liann liafði hönd yfir; í hvívetna var hann hagsýnn, fram- sýnn, gætinn og vandaður. J>ó bústofii hans væri upphaflega fremur lítill og hann lengst af byggi á dyrt leigðri jörð, er honum var raunar ofvasið að gjalda af, — en þessloiðis kríngumstæður eru sá straumur er mörgum ofnalitium fjölskyldumanni hefur orðið erfitt að kljúfa, sjeríiagi nú um næstliðna tvo ára- tugi, — og þó börn hans væru mörg í senn á ómaga aldri, var hann jafnan meira veit- andi en þurfandi, annaðist foreldra sína á meðan pau lifðu, vandaði uppeldi barna sinna, og kom ávalt íram sem skilvís og orðheld- inn sómamaður, enda varði hann viti og kröptum trúlega í pjónustu dyggðar og skyldu- ræktar, var einnig hófs- og reglumaður. Sem hreppstjóri rækti hann köliun sína með dugn- aði samfara þeim lipurleika er honum var svo eiginlegur, og ljet opt eigin hagsmuui og næði rýma fyrir gagni sveitarfjelagsins. Vinir og ástmenn hans, er sakna hanS sárt, misstu með honum bæði athvarf og yndi, og allir sem pekktu hann rjett munu lengi geta hans að góðu. T. J. Skólamcistararöð í Skálholti, eptir Odd hiskup Einarsson 1626, síðan auk- in og viðbætt skýringargreinum. (Framhald). XXXI. pórður j>orkclsson prests Arngrimssonar frá Görðum 2 ár. þórður þorkelsson bróðir biskups mag. J. Vidalíns var fæddur 1662, á unga aldri tók hann mikla lramför í bóklegum mennt- um, að hann fáa sem enga átti sína jafn- ingja, eptir 3 ár í Skálholtsskóla, var hann útskrífaður á 17. aldursári, iðkaði sig síðan í lærdómi tveggja ára tíma lijer á landi, bæði hjá föður síiium og prófastinum sjera Oddi Eyúlfssyni í . . . . sem átti móð- ursystur haus Hildi porsteinsdóttur, síðan stúderaði hann í 3 ár við Kmh. háskóla og lagði sig auk guðí'ræði, eptir Chym. Medic. og Anatomia, kom svo híngað að afloknu exameni theol. með góðum iofstir, dvaldi þar eptír á Bessastöðum, hjá landfógeta assessor Heiðemann 2 ár, par eptir ár 1686 var hann af biskupinum mag. f>órði kallað- ur til að vera heyrari við Skálholtáskóla en eptir það sjera Ólafur fjekk veitingu fyrir Hítárdal, var hann af biskupi og amtmanni jústitsráð Múller kjörinn til að vera skólam. hverju embætti hann pjónaði, frá 1687 í 3 ár, en þar hann var nafntogaður fyrir lærdóma fjekk hann ei stundir eða næðitil að gegna sínu embætti, svo sem þörf krafði vegna þeirra sjúku, sem til hans leituðu gaf hann því sig sjálfviljugur frá embætti 1690 og liiði síðan embættislaus, ástundaði að likna nauðstöddum og veikum, sem vitjuðu hans; hann var haldinn einn sá lærðasti maður innanlands, einkum í lieimspeki og í læknisdómsþekkingu, er sagt að um þá tima liafi hann engann átt sinn lika. I daglegri umgengni var hann hinu þ^egilegasti og trú- fastur vinur vina sinna^ hann dó nóttina milli þess 13. og 14. jan. 1742 80 ára. Eptir hann er tíl skrifuð útfararminning eða iikræða, sem jeg ekki veit hvort prent- uð hefir verið, líka mun vera til eptir hann, lækníngabók skrifuð, (í sárfárra hönd- um). XXXII. Páll Jónsson, porlákssonar Pálssonar Guðbrandssonar biskups og Hildar Arngrimsdóttur prests lærða Jónssonar á Melsstað, skólameistara 1694, var 7 eða 8 ár, varð síðan lögmaður. (Híngað nær röðin, áframhald af sömu hendi til 1746). Páll lögmaður Vídalín dó 1727, 18. júlí 60 ára gamall, setti hann alþing en tók brátt eptir banasótt sína og dó 10 dögum seiima. var lik hans flutt norður að Víði- dalstungu og þar jarðsett; hann var hinn lærðasti og lögvitrasti maður, en þótt und- arlegur í athöfn og átti í stríði við marga, hefir eptir sig látið margar merkilegar rit- gjörðir, var lika skáld gott, hann hefir orkt „Jesúminning" og fleiri sálma. .Æfisaga hans er til. XXXIII. porlákur pórðarson, biskups í Skálholti poiiákssonar. eptir privilegio regio skólameistari 1698 nokkra mánuði, þá hann fjell í þungan veikleika og dó í Skálholti. porlákur pórðarson eldri, son jpórðar biskups og frú Guðríðar Gísladóttur frá Hiíðarenda, var fæddur i Skálholti 1675 2. maí; lærði fyrst undirstöðu latneskrar tungu hjá síra Bjarna Hallgrímssyni til sins 9. árs, þar eptir var hann 2x/2 ár hjá prófasti síra Oddi Eyjúlfasyní í Holti, út- skrifaðist úr Skálholtsskóla 1689 14ára, og þar eptir var hann 2 vetur hjá síra Oddi og 1 ár hjá foreldrum sinum undir kennslu kirkjuprests Jóns porkelssonar Vídalíns, sigldi 1692 til Kmhafnar háskóla, eptír tveggja ára þar veru veik hann til lands- ins aptur og var orðinn pilosophie baccal., 1695 sigldi hann aptur til háskólans og . tók attestats og fjekk skólameístaraembætt- ið í Skálholti með privilegio regio hverju hann þjónaði frá veturnóttum 1696, en í nóvemher uppáfallin veikindi hans, með til- fallandi verkí hægri mjöðminni, og þjáðist mjög einkum frá jólum bar sinn kross með stakri þolinmæði þar til dó 1697 4. iióv. á sínu 23. aldurs ári. Likræða er til eptir hann skrifuð af prófasti síra Árna porvarðssyni í Görðum, orti eptir hann Jón Einarsson skólameist- ari, og á latínu Eírikur porsteinsson og Benedikt Magnússon. XXXIV. Jón Einarsson prests í Garði í pingeyjarsýslu, mesti gáfu- maður og hinn farsælasti i hvorrítveggju málsnilldinni. Hann varð konrektor á Hól- um og dó þar pá er hann skyldi verða skólameistarí, úr bólunní 1707. 1 hans sjúkdómsforföllum og þar ept- ir þjónaði skólameistaraembætti Jón Ein- arsson prestur frá Garði, Skúlason prests- ins gamla frá Goðdölum, varð 1707 skóla- meistari á Hólum, en er hann reið norður með mag. Birni biskupí til að taka algjðr- lega móti embættinu, og var kominn til Möðruvalla, lagðist hann í bólunni og dó þar fyrstur á bæ; gjörði Björn biskup sjálfur likræðu yfir honum. J6n var skáld gott, hefir ort Krossskólasálma og marga fleiri. XXX\. pórður Jónsson (1699) biskups á Hóium Vigfússonar, varð rektor þá biskup Vidalín kom til stólsins, síðan prestur að Staðastað og prófastur í Snæfellsuessýslu. var , elegans & doctus smekkmaður og lærður. Honum fylgdi in Rectoratu bróðir hans. Síra pórður á Staðastað sigldi 16 vetra til Kaupmannahafnar, stúderaði 5 ár og framaðist vel, kom inn til landsins til að birta Commissarius Qg meðdómsmönnum í málum föður sins Jóns biskups Vigfússon- ar, sem þá var andaður hæstarjettarstefn- una, vann hann málið fyrir hæstarjetti, „Handa prinsessu". svaraði kardinalinn, „hann er enda ofgóður handa keisaranum, barnið mitt. Hann er fullgóður meðal myndasafusins míns, og þar skal hann vera, Og þar hangir hann enn þann dag í dag. Stuttu eptir þetta giptist Beatrice ung- um málara, er hún kynntist við í útlegð sínni, og sem elskaði hana vegna kvenn- kosta hennar, en eigi fyrir hinn furstalega heimanmund, er kardinalinn gaf henni. I suðurhluta myndasafnsins, sjá menn í dýrindis umgjörð, sem sett er gullí og gimsteinum , mynd kardinalsins, er var spekingur að viti 0g fríður maður sýnum og hinn höfðínglegasti. í horninu að neð- anverðu vinstra megin, par sem menn opt- ast finna nafn uiálarans, stendur með mjög smáum bókstbíum: „A brúðarsilkisokk pinx" < o : petta hefir málað. petta er Beatrices seinasta mynd, eða málverk, Miskunnarlausi maðurinn og meinlausi hundurinn. Jarðeplahallærið á írlandi varð hvergi jafn tilfinnanlegt, sem í sveít þeim og bæ er saga þessi gjörðist, I litlum sveitabæ á Vestur Irlandi bjó fátæk ekkja. Allar eig- ur hennar eptir manninn voru 2 stúlku- börn, annað á 3. árí og hitt á 5. ári. Með mestu örbyrgð barðíst hún 2 ár í ekkju- standi sínu. Hín vesala og óholla fæða og svo hinn mikli þrældómur er hún varð að leggja á sig lagði hana að lokum á bana- sængina, og að nokkrum dögum liðnum frelsaði dauðinn hana frá hinum jarðnesku þrautum. Örbyrgðin í allri sókninni var svo mikil, að enginn treysti sjer til að skjóta skjóli yfir börnin. Allir nágrann- arnir, þrátt fyrir það þótt þeir fegnir vildu hjálpa, voru þá svo fátækir og hlutu sjálfir að láta börn sín gráta af sulti, án þess að geta gefið þeim einn bita brauðs. Hjer eru engin úrræði önnur en að koma börn- unum til Kilburn , sem er nokkra mílna leið hjeðan, sagði einn af nágrönnunum, þá móðir barnanna var jörðuð, þvi að þar býr föðurbróðir þeirra, og líkindi til að hann ekki færist undan að taka börnin. En einhver annar segir þá, að ástandið þar sje engu betra en hjer, og jeg óttast fyrir að þau eigí ekki þar betra en hjer hjá okkur. En þá segir sá þriðji: það getur pó ómögulega verið verra en hjerna, hvar hungrið mænir í augu þeirra. Sendum við þau tíl ættingja þeirra, þá höfum við gjört skyldu okkar, og þessi ályktun var þegar framkvæmd. (Framhald).

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.