Máni - 18.09.1880, Blaðsíða 1

//í/V';í/Z
MÁNL
13.—14. (1.—2.) Reykjavík, 18. sept. 1880.
Til kaupeuda „Mána“.
pegar „Máui“ á ný byrjar göngu sína
til yðar, finnur hann sér skylt að færa yð-
ur öllum, sem veitt hafið honum vinsam-
lega gistingu á heimilum yðrum, alúðarfullt
þakklæti fyrir göða meðferð á sér; og án
þess hann ímyndi sér að það verði yður til
nokkurrar gleði, eða ánægju, labbar hann
enn á stað með prikið sitt til að ræða við
yður um landsins gagn og nauðsynjar, og
segja yður ýmislegt, það sem við ber í höf-
uöstaðnum ; honum er það sönn ánægja að
vera í hylli hjá yður, og óskar að sú tryggð
af sinni hálfu geti haldist því lengur, sem
hann þekkir yður betur. Og þétt sumum
hafi fundist sem hann væri lítilsigldur og
vesallegur, þá sjá allir, sem gæta réttrar
skynsemi, að eigi getur allt verið fullkomið
hjá svo litlu greyi. Engin getur heldur
ætlast til, að hann að andlegum þroska sé
eins góðum hæíileikum búinn sem hin eldri
og stærri systkyn hans, er frá fyrstu hafa
leigt í víngarði menntagyðjunnar og þótt
bræður hans hafi eigi neinir orðið til að
amast viö honum, þessum litla bróður sín-
um, þá hefir hann þó skilið andann hjá
systrunum, og fundið að þær eru eptir eðli
sínu örvari en bræðurnir. pað skal enginn
taka þetta svo, sem ,,Máni“ litli sé reiður
við systur sínar, það er öðru nær, hann er
þakklátur þoim fyrir það, að þær hafa hamp-
að honum á kjöltunni þegar hann var barn,
og komið honum til að glettast við sig þó
hann hafi stundum hljóðað, þegar þær hafa
verið að vanda um við hann.
1
Hvað leysir þjóðlifið úr læðingi?
I.
Er oss að fara aptur eða fram, eÖa
stöndum vér í stað ?
pað er menntunin, er glæðir þjóð-
lffið og gefur þvi vöxt og viðgang; hún leið-
ir gáfnaflug æskumannsins út í huliðsgeym
náttúrunnar og sýnir honum þar allskonar
unaðsmyndir, er hinn ómenntaði maður eigi
fær séð og enginn sjónauki nema sjónauki
menntunarinnar fær flutt nær; hún leiðir
málfræðinginn að uppruna málanna, talfræð-
inginn að óþekktum himinhnöttum og kenn-
ir honnm að mæla stærð þeirra; jarðfræð-
ingnum kennir hún að þekkja iður jarðar-
innar og framleiða þaðan ýmisleg efni; efna-
fræðingnum kennir hún að þekkja frumefni
náttúrunnar, skipting þeirra, samsetning og
nytsemi. pannig kennir hún hverjum fræði-
manni, að þekkja hið verklega af hinu vís-
indalega í hverri fræðigrein sem er. pað er
menntunin, er auðgar þjóðirnar og gjörir
þær ódauðlegar í sögunni, það var menntunin
er í fornöld hóf Grikki og Rómverja í önd-
vegi þjóðanna; Aþena og Róm voru hásæti,
er svo að segja allur heimurinn hneigði sig
fyrir: pannig hefir það verið um allar aldir
að mentunin hefir leitt þjóðirnar til frægðar,
frama, auðs og virðingar; þannig hefir það
og um allar aldir verið, að þar sem menntun
og þékking hefir dofnað, hvert heldur það
hefir verið af vanrækt, eða drepsóttir, stríð
eða annað hefir valdið því að henni hafi
hnignað, þar hefir og öll menning og frægð
dvínað, en þjóðirnar smátt og smátt kom-
ist á vonarvöí, eða svo að segja, «fallið í
gleymsku og dá», en aðrar þjóðir, er mennt-
un og frægð hinnar hnignandi þjóðar hefir
streymt til, hafa þá risið upp á hnettinum
og orðið mjög frægar.
í>annig er ástatt í heiminum enn, ein
2