Suðri - 19.01.1884, Blaðsíða 1

Suðri - 19.01.1884, Blaðsíða 1
Af Suðra koma 3 blöð út á mánuði. Uppsögn með 3 mán. fyrirvara. uðri. Árgangurinn 34 blöð kostar 3 kr. (erlendis 4 kr.l. sem borgist fyrir ágústlok. 2. árg. Reykjavík 19. janúar 1884. 2. blað. Ýms landsinál. I. Amtmannaembættin (eptir ritstjórann). ]n síðari árin hefur mikið verið talað um afnám amtmannaembættanna og sumir hafa gert svo mikið úr pessu máli, að stundum lítur svo út, sem gæfa og framtíð pessa lands væri undir pví komin, að amtmenn legðust niður, og menn hafa jafnvel látið í veðri vaka, að enginn sá þingmaður gæti pjóð- hollur kallast, sem legði móti slíkri pjóðarnauðsyn. í fjárlögin 1879 setti pingið þá at- hugasemd, að ef amtmannaembættin losnuðu, pá skyldu pau eigi veittföst- um embættismönnum, enda hefur eng- inn verið skipaður fastur amtmaður hér á landi síðan. Á alpingi 1881 var samþykkt þmgsályktun í neðri deild- inni um að amtmannaembættin skyldu af numin. Á seinasta pingi 1883 voru samþykkt «lög um afnám amtmanna- embættanna og landritaraembættisins sem og um stofnun fjórðungsráða». pessi lög eru prentuð í 17. bl. 1. árg. «Suðra», 8. sept. f. á. og þykir oss því óþarfi að setja þau hér á ný, í heíld sinni, en skulum að eins geta þess, að aðalefni þeirra er, að amt- mannaembættin, landritaraembættið og amtsráðin leggist niður, 1 skrifstofu- stjóri verði skipaður undir landshöfð- ingja (með 4000 kr. Iaunum og skrif- stofufé landshöföingja aukið um 1000 kr.), störfum amtmannanna skipt milli landshöfðingja og sýslumanna og 4 fjórðungsráð stofnuð, sitt fyrir hvern landsfjórðung, sem haíi inn sama starfa á hendi sem amtsráðin hafa haft. |>að eru reyndar engin líkindi til, að konungur staðfesti þessi lög, þar sem landshöfðinginn í umboði stjórn- arinnar lýsti því yfir í báðum deild- um þingsins, að stjórnin héldi fast við pær skoðanir sínar í þessu máli, sem fram væru teknar í ráðherrabréfinu 10. des. 1878. En allt um það teljum ver nauðsyn bera til, að athuga þetta mál nokkuð nákvæmara en hingað til hefur verið gert í blöðunum, einkum þar sem full ástæða er til að ætla, að skoðanir margra í þessu efni hafi eigi •að styðjast við nægilega þekkingu á störfum og verksviði amtmannanna, enda kom það svo augljóslega fram á seinasta þingi, að mestu furðu gegndi- Vér skulum nú fyrst líta á in áð- urnefndu nýju lög, sem pingið samdi, «um afnám amtmannaembættanna o. sv. frv.». Og er pá sjálfsagt réttast og eðlilegast að ganga út frá tilgangi pessara laga. Framsögumaðurinn í neðri deildinni, Friðrik Stefánsson, 1. pingmaður Skagfirðinga, tók skýlaust fram, að hann væri 1. að við hafa meiri fjársparnað fyrir landið, 2. að auka og efla ina umboðslegu stjórn, svo hún verði fijótari og liðugri til framkvæmda og 3. að auka héraðafrelsi'». Næðist pessi prefaldi tilgangur með pessum lögum, pá skulum vér fúslega játa, að á pað væri allt kapp leggj- andi, að fá slík lög staðfest og eigi væri hættandi fyr en sigurinn væri unninn, amtmannaembættin felld og ið nýja fyrirkomulag sett á laggirnar. En er þá vissa fyrir, eða líkindi til, að pessi margfaldi tilgangur náist með þessum lögum ? Vér skulum strax taka pað fram, að oss getur enganveg- in skilizt, að svo verði. Hvað fjársparnaðinn snertir, pá munu laun amtmannanna, landritar- ans og skrifstofufé amtmannanna nú vera um 16000 kr. • J>essi nýju lög vilja skipa einn skrifstofustjóra undir landshöfðingjanum með 4000 kr. laun- um og auka skrifstofufé landshöfðingj- ans um 1000 kr. En pess má geta, að neðri deild þingsins vildi hafa skrif- stofustjórana 2 og sparnaðarnefndin réð þeirri pingdeild til, að sampykkja lögin eins og efri deildin hefði breytt peim, «með pví svo mjög er orðið á- liðið pingtímans, pó nefndin sé enn peirrar skoðunar, að hagfeldara hefði verið, að skrifstofustjórar hefðu verið 2 o. s. frv.»5. £að er pví enginn efi. á, að pingið mundi brátt skipa pá 2, og ef peir fengju 4000 kr. í laun hvor og skrifstofufé landshöfðingjans yrði aukið um 1000 kr. fyrir hvorn peirra, þá yrði það samtals 10000 kr.; þá eru 6000 kr. eptir. |>að mun óhætt að fullyrða, að pær nægðu ekki til inna fyrirhuguðu fjórðungsráða, til ferða- kostnaðar og dagpeninga fyrir 1 fjórð- 1) Alp.tíð. 1883 B, 381. a) Alptið. 1883 C. 400. ungsráðsmann úr hverju sýslufélagi. Að pví má ganga vísu, að fjórðungs- ráðsfundirnir yrðu alveg að sama sJcapi lengri og ef til vill fieiri, sem fíeiri sætu í fjórðungsráðunum en nú sitjaí amtsráðunum. J>annig er auðsætt að^é sparast ekU með inu nýja fyrirkomu- lagi. Hvað ið annað atriði snertir, að efla umboðsstjórnina og gera hana fljót- ari og liðugri til framkvæmda, pá mun hægt að sýna fram á, að slíkt fæst ekki með pessum lögum. Mun pað «auka og erla umboðsstjórnina» að kippa burtu sjálfstæðum embættum og setja í peirra stað alveg ósjálfstæða skrifstofustjóra undir landshöfðingjanum, sem aldrei verða annað en pað sem landritarinn nú er', pótt launin verði hærri og nöfnin dönsk (skrifstofustjóri = Contoir- chef)? Mun umboðsstjórnin verða «fljótari og liðugri» til framkvæmda, ef störfum amtmannanna er skipt milli landshöfðingjans og sýslumannanna? J>að er almennt viðurkennt, að pað eigi að vera mark og mið pings og pjóð- ar að reyna af fremsta megni að auka valdsvið landshöfðingjans, svo vald hans komizt smátt og smátt sem næstvaldi pví er ráðherrann hefur nú. Er það viturlegt þegar svo stendur á, að leggja landshöfðingjanum ýms umboðsleg störf á herðar frá embættismönnunum undir honum'2? Er það til að auka álit hans og veg í augum þjóðarinnar, þingsins eða stjórnarinnar? Og er að endingu ekki hætt við, að slík mál }nrðu opt og mörgum sinnum að sitja á hakan- um fyrir öðrum pýðingarmeiri málum, þegar miklar annir væru á skrifstofu landshöfðingjans ? Hvað sýslumennina snertir, þá er það því miður fremur almenrit álit alpýðu manna hér á landi, að afgreiðsla málanna sé ekki eins «fljót og liðug» hjá mörgum sýslumönnum og æskilegt væri. Ætli afgreíðslan yrði «fljótari og liðugri* fyrir pað að mál- in yrðu fleiri, störfin umfangsmeiri en launin in sömu? Hvað ið priðja atriði snertir, að pessi lög «auki héraðafrelsi», pá hefur það sjálfsagt verið meining framsögu- 1) sbr. ræðu landshófðingjans Alþ tíð. 1883 A 384. 2) sbr. ræðu Arnljóts Ólafssonar Alp t. 1883 B 382—83.

x

Suðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðri
https://timarit.is/publication/118

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.