Suðri - 26.01.1884, Blaðsíða 3

Suðri - 26.01.1884, Blaðsíða 3
11 aðslækni Dr. med. J Jónassen, rit- stjóra „Suðra" og í Isafoldarprent- smiðju, Ritstj. Ný úí líomin Snllaveikin og varúðarreglur gegn henni eptir Dr. med. J. Jónassen. (Gefið út á kostnað landssjóðs)- Kvík 1884. þessi litli pési. sem er 13 blaðsíð- ur að stærð, á að sendast ókeypis iim allt land. Upplagið er 7000 exem- plör, svo flest heimili á íslandi fá pannig pésann. þess væri sannarlega óskandi, að enginn húsbóndi á Islandi léti hjá líða, að lesa pennan pésa, ekki einu sinni, heldur hvað eptir ann- að, og ekki með sjálfum sér, heldur fyrir ölln sín'u heimafólki. það er hraparleert til pess að vita, aðum 1300 manns hér á landi skuli pjást að stað- aldri af inu hræðilega meini, sulla- veikinni. Og enn sorglegra til pess að hugsa, að pað skuli vera pekkingar- skorti vorum, athugaleysi eða hirðu- leysi voru að kenna, að petta voða- mein er svo algengt hér á landi. þessi litli pési tekur ljóslega og greinilega fram upptök og orsakir sjúkdómsins, svo að hverjum alpýðumanni, sem það les, hlýtur að verða pað Ijóst. Og að endingu tekur pésinn fram „nokkrar varúðarreglur, sem menn verða ná- \væmlega að gæta, efmenn vilja éklá hafa það á sinni samvizku, að hafa bakað sér sjálfum eða sínum ástvin- um hættulegan og kvalafuilan sjíik- dóm, sem opt dregur til dauða." þessar varúðarreglur eru flestar svo einfaldar, að húsbændum er hægt að halda pær og ganga ríkt eptir, að peim sé framfylgt á heimilunum ., fs- lendingum er innanhandar að vt- rgina eða draga ur sullaveikinni" segír höfundurinn á síðustu blaðsíð- unni. pað er vonandi, að menn gefi gaum að peirri setningu, og láti nú ásannast, að peir geri pað, sem í peirra valdi stendur, til pess' að fá pví til leiðar komið, að sullaveikinni verði útrýmt. Höfundurinn, Dr. med. J. Jónassen, sem efalaust er langfærastur allra lækna hér á landi að rita um sulla- veikina, á miklar pakkir skyldar fyrir pennan stuttorða, en ljósa og greini- lega pésa. En sjálfsagt verður honum bezt pakkað, ef hann sér að alúð sín í pessu efni ber ávöxt og menn láta sér varúðarreglur hans að kenningu verða og fara eptir peim. Landsstjórnin á og pakkir skyldar fyrir að láta prenta pésann á kostnað landssjóðs og senda hann gefins um allt land, pví einungis á pann hátt er full vissa fyrir, að hann fái pá út- breiðslu, sem nauðsynleg er, ei' til- ganginum á að verða framgengt. Ritstjórinn. Ritdómar eptir Gesi Pálsson. I. Jökalrós, tvær skáldsögur ptir '' Hjaltason. Akureyri 1883. (Niðiirlsg). Sumum alpýðumönnum, ba^ði her á landi og annarstaðar, bættir við, að skoða skáldin, einkum ómenntuð al- pýðuskáld, eins og algerða undanteku- íngu frá öllum öðrum mönnum. þeir eru nú einu sinni skáld og sú gáfa á svo sem ekki að geta tekið neinum menntum, bótum eða breytingum; pað er jafnvel álitið víst, að peir , W'/'ekk- ert af bókum lært. Og pví er ver, að pað er margreyndur sannleikur, að pví kjánalegra sem pessi svo kölluðu «skáld» láta, pví meiri trú festa suni- ir menn á gáfur peirra og pví meiri virðingu bera peir í raun og veru fyr- ir pessum «skáldum» eða «ofvitum,» pví bæði orðin eru opt brúkuð alveg jöfnum höndum, pó «ofviti» í sumum heröðum landsins sé einnig haft um svona menn, pó peir ekki yrki. Bi eg ætti með einu orði að einkenna slíka menn, eptir pví sem menn hugsa sér pá off eptir pvi sern þeir konia fram, ætla eg að lægi naíst að kalla pá umskiptinga, pví peir hafa í lát- bragði sínu og allri framgöngu flest pað, sem pjóðtrúin eignar umskipting- unum'. Og peir verða ætíð margir, sem telja kjánaskap slíkra manna „gáfnamerki,, (sbr. álitið á Jökli í æsku í «sögubrotinu af Jökli Auðunar- syni»),ætlaaðhann sé sprottinnafanda- gipt og skáldgáfu og peir verða sjald- an eins margir sem kalla pessa menn með réttu nafni „fábjána." það er svo sem auðvitað að «skáld- skapur» slíkra manna muni vera 1 kur pví, sem peir eru sjálflr; pað sem peir «yrkja,» er barið saman, hvort sem pað erí bundnu eða sundurlausu máli, nær pví hugsunar- og stefuu- laust; málið óvandað, dönskuborið og óíslenzkulegt og svo langt frá allri fegurð, sem nokkuð getur verið. pað parf engan að furða á pví, pó peir yrki ekki mikið um lifið eins og pað er eða getur verið. Nei, pað er ekki að vonast eptir pví; pví pað er eins og slík »skáld», pegar pau eru að «yrkja», séu niðri í undirdjúpunum, úti í hafsauga eða pá ríði fantareið á skýjunum einhversstaðar uppi í lopt- inu. Og allir slíkir menn pykjast hver um sig eitthvert mesta skáld lands- ins. pað má ekki minna vera. Ekki má skilja orð mín svo, sem 1) Hér er Símon Dalaskáld ið ljósaata dæmi. eg vilji gera lítið úr öllum alpýðu- skáldum vorum, eða lítilsvirða öll pau skáld, sem ekki hafa gengið skólaveg- inn. Nei, langt frá, vér eigum «óstú- deruð» skáld og höfum átt, sem taka langt frani mi'irguin latínulærðum skáldum og svo eg nefni eitt eða tvö dæmi, pá niá minna á snillinginn Bolu- II I •Kii eða af núlit'iudi mönnum á j>> , • ij Junn.'.v d Minna-Núpi, sem er piýðilega vel viti borinn og yrkir gátuh'ga En «skáldskapur» Guðmundar hjultusonar hnnst mér bera keim |»ess, að fyrir honum liafi alltaf vakað og vaki enn hugmynd sú um skáld og skáldskap, sem eg áðan var að lj'sa. þegar «Melablóm» komu eptir hann, pá hefði ekki \eitt af, að hann hefði ritað bók. prefalt stærri en «Melablóm», til pess að útlista pau, ef nokkur mað- ur hefði átt að fá vit úr peim. Get- ur hann imyudað sér, að pað sé skáld- skapur, að skapa slíkt kynjakver, sem engin maður botuar í'? Og svo seg- ist maðurinn hafa lesið Brandes og Taine «í fegurðarfræðislegu tiliti»! Ef hann hefði lesið eitt blað í öðrum hvorum peirra og skilið pað, pá hefði bann mátt vita, að nú á tímum eru geróai allt adrar kröfur til skáldanna en liann gerir til sín sjálfs. Nú gerir hann auðsjáanlegB pá kröfu til sjálfs sín, að krota upp í snatri, svo fljótt sem hö.din getur borið pennann um pappírinn, allt sem honum dettur í hug. Og Quðmundi getur dottið fjarska-maxgt í hug, alltof margt, «sem ekki er vert að sendast burt». Allt það, sem hann hefur látið prenta eptir sif;, ber ljósan vott um pað. pað stendur alveg á sama hvað hann segir, það ser hver maður, sem vit hefur á, að bann bef'ur enga skáld- menntun. Skáldgáfaa parf aðhlynn- ingar og menntunar við, eins og hver önnur gáfa mannsins; pað er hlægileg kerlingargrilla að hugsa annað. Og skáldin purfa að hugsa rétt; pað eru einungis glópar með skáldnafni, sem halda, að hvaða vitleysa sem peim kaim að detta í hug, geymi óumræði- lega vizku. I «sögubrotinu af Jökli» koma reyndar fyrir einstakar setningar, sem synast benda til pess að Guðmundur hafi einhverjar gáfur til að bera, eu hvort pað er brot úr einhvers konar skáldgáfu eða ekki, skal eg ekkert um segja í petta sinn. þessar setningar eru líka svo fáar, að pær eru alveg ofurliði bornar af hinum ósköpunum, og ber ekki meira á peim, en pó mað- ur dreifði fáeinum silfurkornum um leirana í stórum firði. Tíðarfar má heita ið versta hér syðra, einlægir

x

Suðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðri
https://timarit.is/publication/118

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.