Fjallkonan


Fjallkonan - 28.04.1887, Blaðsíða 2

Fjallkonan - 28.04.1887, Blaðsíða 2
46 FJALLKONAN. Nátthagar. Eftir Hermann Jiínas.soii. í 11. tbl. Fjallkonunnar heflr hr. Sveinn búfræðingr leitazt við að hrekja grein mina um nátthaga í 8. tbl. sama blaðs. Nokkuð af grein hr. Sveins á að sanna eða skýra það sem é g hefi aldrei talað; enda get ég ekki sannfærzt af grein hans að öðru leyti. Hr. Sveinn segir, að jarðvegr á árbökkum sé „einatt leir- blandinn og haldi vel áburði og sé frjór af náttúrunni". Að þetta sé algild regla er alls eigi rétt, heldr er hann þvert á móti, eins og ég sagði í ritgerð minni, „ott sendinn og grunur og liefir því lítið bindingarafl". Að til færa utlenda ræktunar- aðferð á hér ekki við. Hér á landi heflr jarðvegr hvergi jafn- mikið bindingarafl sem víða erlendis. Enn fremr ber þess að gæta, að það er algengt. að áburðr sé þar plægðr niðr í jörð- ina, og er þá of't meira eða minua af honum lítt fúið eða ófúið, t. a. iii. hálmr og þvil. Það er því hvorttveggja, að jarðvegr- inn tiefir mikið bindingarafl og áburðrinn er að smáleysast upp, unz jarðvegrinn er af'tr plægðr og borið á hann. Þar sem jarðvegrinn er hins vegar mjög sendinn eða grunnr, eru ekki dæmi til að áburðr, sem leysist Hjótt upp, sé borinn á í einu fyrir nokkur ár í senn. Enn f'remr segir hr. Sveinu: „Það er auðvitað að maðr þarf að hafa tvo náttliaga til þess að geta nýst ærnar hvert sumar og þó haft einn til sláttar, enn hafi maðr þrjá, getr maðr sleg- ið tvo árlega, því maðr getr rekið lambfé i þá á vorin, hýst(!) í þeim ærnar á sumrin, haft einatt í þeim brœs og fjareöfn á haustin". Það hagar á sumum stiiðum svo til, að hægt sé að láta lambfé liggja í nátthögum á vorin, enn víða hagar því svo, að lambfé verðr að rera út uiu liagann langt f'rá bæ. Væri því „óðs íiiivnns a\ði", að reka lambfé til uátthagauna á kveldin, til að bæla það þar á nóttuin; því að langr rekstr og óf'relsi fer mjiig illa uteð lömh og lambf'é yfir höfuð. Að segja því undaiitekniugarlaust, að hægt sé að hafa lamhfé í nátthögum á vorin er fráleitt. Það gegnir og engri átt. að ætíð sé hægt, að hafa hross og fjársöfn i nátthöguiu á haustin; það er að eius & siiniuni stöðum, aem hiegt er að komn því við. Enn væri svo, nð hicgi virri að slá nátthugana annaðhvort snmar, þá he.fi ég ekki á niót.i ræktiiiiaraðf'erðiuni; því að éger með því. að þar sem jarðvegr er góðr. þá se réttaraað bera vel a annaðlivort ar, heldr enn að bera litið á árlega. Enn nú segir hr. Sv. í skývsl- um búnaðarfélags suðranitsins fyrir árin 1884—'86, að „séjiirð- in góð, svo komi hún mjög fljótt til og verði of't a þriðja ári eins góðr töðuvöllr og ti'uiið". Setjuni nú svo, að einhver koini sér upp nátthaga, og eftir þrjú ar sé liann kominn í fulla rækt. t>á verðr að koina upp iiðvum nátthaga og eftir þrjú ár ætti hanii eiuuig að vera kominn í tulla rækt. Ef svo hagar til, aö ekki hetir verið hægt að lialda fyrri nátthaganum við rækt þessi þrjú suniur, þá er að búast við, að jarðvegr lians sé alveg úttæmdr og þurtí því jafnmörg ár aftr til að ná sér, og svoua gangi það koll af kolli. Áburðv undan ám á sumvin leysist fljótt upp, og ef jarðvegrinn hetír eigi því meira bind- ingaratí, þá mun ljóst, hvort það sé hentugt, að áburðrinn eigi að verka á öðru, tjórða og sjotta suiuri í'rá því hauu er bor- inii ;i. Hr. Svcinn Sagir um nátrhagana, að þeir seu „eÍHiingis eudr- bætt útgál'ii aí t'ii'i'ikviunuiH, sem hart svo ott verið brúkaðar fyrir sjalfheldu lianda ánuni á uóttuimr'. Þótt þetta sé rétt hermt, þá er það lítil tryggiug fyrir ágæti nátthaganna; því að það var til tjóns og hneisu að láta ær liggja i færikvíum á nöttum ; enn sem betr fór var það ekki almeut; því að táir vðru svo grunnhyguir og liarðlyndir, að láta hálfberar ær liggja hneptar í t'a'iikviuni. hvernlg sem veðr var. — Eun fremr vill hr. Sveinn leitast við að hrekja það, sem ég sagði, að ekki gæti verið fengin reynsla að norðan fyrir kostum nátthaga. Ég er enn sömu skoðunar; þvi að þótt ég viti, að þeir séu á örfáuin (6—10) bæjuin i Húnavatussýslu, þá er næsta lítil reyusla fengin fyrir því, hvernig þeir gefast; því að þeir muuu ný- bygðir að undauteknum 1—3. Strandasýslu hefi égekki heyrt talda með norðrlandi fyr enn ég las grein hr. Sveins. I grein ininni vðru tvö atriði, er ég benti möunum á að at- liuga; annað var það, hvort betra væri fyrir ærnar að láta þær liggja i nátthögum eða hýsa þær. Hitt atriðið var, livort betra væri að láta ærnar sjálf'krafa rækta jörðina, eða ínenn gæt.u hagnýtt áburðiun eftir vild sinni: drýgt hann eftir vild og föngum, og geymt liann og borið hann á eftir því sem bezt liagaði. Ég þóttist sýna f'ram á þetta atriði til hlítar. enn hr. Sveini hefir sýnst annað. Hér er þvi að eins að ræða um þessi tvö atriði, og að þeim hefði hr. Sveinn átt að snfia sér, til þess að sanna hið gagnstæða, enn ekki að eins að segja, „að hann vonaði að fíestir yrðu á því", sem var gagnstætt við það, sem ég sagði. Nú verðr því að athuga þessi tvö atriði betr. Ánum er eðlilegt að hafa hreint og holt loft, þurt og gott bæli og vörn fyrir stormi og bleytu, svo að mismunr hita og kulda verði sem minstr. Ef húsin eru bygð og hirt eins og ég benti á í grein minni að nauðsynlegt væri, þá liafa þau alla þessa kosti. Þá er að athuga uátthagana. Þeir svifta ærnar frjáls- ræði og næringu engu síðr enn liúsin; þeir veita ánum hreint og holt loft (og það gera góð hús líka), enn litla eða enga vörn móti stormi, bleytu eða miklnm mismun á hita og kulda. Þetta er þó alls ekki lítill kosta munr. Ær eru vanalega meir eða minna berar f'yrri hluta sumars; þær haf'a verið sviftar þeirri vörn móti kulda og vosi, sem þær hafa af náttúrunni. Flestum mun ljóst, hvort það muni eigi há ánum, að vera hneptar í nátthögunum, þar sem óveðr lemr oft um þær hálf- berar, og þær geta þannig ekki leitað sér skjóls. Hr. Sveinn segir að sönnu, að „þegar mjög slæmt er veðr að kveldi, hýsi menn venjulega ærnar í húsi, hvort sem nátthagi er til eða ekki'. Það mun ofætlun fyrir smalamann, að hann geti ætíð séð f'yrir nætrveðr að kveldi. Og ef stöðugt heíði átt að hýsa ær á norðrlandi síðast liðið suinar, þegar veðr leit ðtryggilega út að kvehli. þá heíðu þær ekki verið margar nætr í náttliög- iiin. Þó ær seu hýstar þegar útlit er ilt, þá má þó ætið bn- ast við, að þær f'ái stundum óveðr á sig í nátthögununi, og þá verðr þeim það niiklu tilfiniianlegra, enn ef þær hefðu aldrei verið hýstar. Ef hentug hús eru til, svo að hægt se að iiysa ær í þeim endrum og sinnuui, þá virðist óþarfr kostnaðr að hafa nátthaga. Þá er að athuga síðara atriðið. Alment má segja að túuin seu eigi i fullri rækt. Setjum svo, að tún sé 10 dagsláttur að stærð, og getí at ser 100 hesta af töðu. Hvort er þá betra nð auka túuið með nátthaga um 81/, dagsláttu, og fásvo 119hesta af töðu af þes.sum I8V9 dagsl., eða verja þeim áburði, sem var- ið var til að rækta nátthagann, til þess að rækta túnið svo, að af' þessum 10 dagsl. hefðu feugizt 119 hestar af tiiðu? Og hvort er ódýrra, að girða eiuhvern dagslátiufjolda í eiuu lagi, eða þá í tvennu eða tleiru lagi? Þessu þarf ekki að svara; því að „tíestir munu líka hafa nægilega heilbrigða skynsemi til að finna það út sjáltír"1. Útbreiðsla germanska þjóðkynsins, í Evrójiu eru, sem kuimugt er, þrjú þjóðakyn í gagnatððu livert viil annai"), }úi) römanska, germanslca og slafneska, og haí'a menn oft hreyft þeirri spurn- ingu, hvernig; þjóðkyn þessi standi af sér sín í milli og íyrir hverju vænlegast muni áhorfast síðarmeir. Ekkert af þessum þjóðkynjum hetir getað myndað fullkomna pólitiska einingar heild, miklu fremr klolna þau öll sundr í ýmiskonar ríki. Þetta eitt fyrir sig 1) Fleiri ritg. um þetta efni verða ei að siuni teknar í Fjallk. Þetta mál mun nú nokkurnveginn fullskýrt á allar hliðar, enda er það þess vert, þar sem búnaðarfélagið sunn- lenzka hefir nú sniiið mestmn framkvæmdum sinum að nátt- hagabyggiuguui. Ritstj.

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.