Fjallkonan


Fjallkonan - 08.12.1900, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 08.12.1900, Blaðsíða 1
Kemur utoiuu sinni i viku. Verð árg. 4 kr. (erlendis ó kr. eðs ll/» doll.) borgist fyrir 1. júlí (erlendis fyrir- íram). u BÆNDABLA Ð Uppsögn (Bkriflog)bund- in við áramðt, ögild nema komin sé til út- gefanda fyrir 1. oktð- ber, eoda iiafi huin pá borgnð blaðið. AtgreiðsJa: í>ing holtsstrœti 18. VERZLUNARBLAD XVII. árg. Reykjavík, 8. desember 1900 Nr. 48. Landsbankinn er opinn hvernvirkandagkl.il—2.Banka- stjórnin við kl. 12—1. Landsbókasafnið er opið hvern virkan dag kl. 12—2 og einni Btundu lengur til kl. 3 md., ravd. og ld. til útlána. Forngripasafnið er í Landsbankahúsnu, opið á mið- vikudögum og langardogum kl. 11—12 f. m. Náttúrugripasafnið er í Doktorshusinu, opið á sunnu- dögum kl. 2—3 e. m. Ókegpis lœkning á spítaianum á þriðjudögum og föíta dögum kl. 11—1. Ókeypis tannlœkning í Hafnarstræti 16, 1. og 3. mánu- dag hvers mán., kl. 11—1. ^*y* 'yf 'y' 'sl-" *\U*__tvKV_!>^* Lestur. Eftir Georg Brandes. Það er all-títt í útlendurn blöðuro, að meun eru beðnir að leysa úr þ Irri spumingu, hver- jar kandrað bækur séu beztar og hentastar í gott bókasafn. Og svörin koma: Biblían og Róbínson, Hóuier og Hóraz, Dante og Shake- apere, Holberg og Oehlenschláger, Goethe og Mickiewitz, Racine og Pascal, Arsny og Petöfl, Cervantes og Caideron, Björnsoii og Ibsen, Tegnér og Runeberg, á ýiuaa vagu alt eftir því, hvar spurt var uin þetta og hverir svör- uðu. En einfeldni er það af báðum, bæði þeim sem spyrja og svara, aö ímynda sér, að völ sé á hundrað bókum, seai öllum væru beztar. Því ekki þarf mikla reynslu til að samfær- ast um. að jafnvel ágætustu rit hrifa suma alls ekki, en hafa mikil áhrif á aðr«, og að rit, sem mönnum finst mikið um í ungdæmi sínu, eru einskisverð fyrir þá hina sömu, þegar þeir eru orðnir fullorðnir. Það er nálega ekkert til, sem öllum og ávalt er gott að lesa. En þessu veita menn ekki mjög eftirtekt af því, að iiú eru svo fáir sem yfirleitt geta lesið, nenna að lesa og hafa gagn af lestii eínuœ. Lesturinn er að kalla íþrótt, sem smádeyr út frá því er hver hefir lært hana. Af hundraði manna, sem kanu að lesa, lesa 90 ekki annað en blöðin. Það er lestur, sem ekki er þreytandi; menn hlaupa yflr þá kafia, sem þarfnast íhugunar. Þeir sem lesa anuað og meira en biöðin, le3a venjulega svo, að þeir gætu eins vel Iátið það ógert. Það er venju- legt viðkvæði margra: „Það er ekki til neina að tala við mig um þá bók; eg hafi víst reyndar lesið hana — að eg held — fyrir uokkurum árum — en eg hefi þann ágalla, að eg gleymi undir eins öllu sem eg les". Flestir lesa, áu þess þeir veiti því mikia eft- irtekt, sem þeir eru að lesa. Svo mikið er víst að þeir gleyroa því sem þeir Iesa. Margur er þar að auki ekki yfirleitt vanur við að skilja fullkomlega. — Svo er t. d, um marga, sem lesa bækur á útlendu máli; þeir flstta venju- lega ekki upp þeim orðum i orðbókinni, sem þeir skilja ekki; þeir geta sér til hver mein- ingin muni vera — segja þeir — þeir skilja helminginn og það er þeim Hóg. Þeir eru ekki vanir við að skilja nokkurntíma meira. Því ætti enginn höfutidur að kippa sér upp við það, þó h.-un sæi misþýðingar og misprentanir í rit- um sínam á útlendum tungutrs; enginn tekur ef't- ir þeim. Þegar það sem haft er yfir á ekki að skilja með skynseminni, eins og á sér t. d. stað um Biöjiö ætíö um: OTTO MONSTEDS danska smjörliki, sem er alveg eins notadrjúgt og bragðgott og smjör. Verksmiðjan er hin elzta og stærsta í Danmörku, og býr til óefað hina beztu vöru og ódýrustu í samanburði við gæðin. Fæst hjá kaupmönnunum. „lýrisk" kvæði, afsalar lesarinn sér fyrirfram rétti til að skiija, hvað höfundurinn fer. Kunn- ingi mian reyndi það einu sinni, »ð lesa upp kvæði Goethes „Guðinn og bajaderan" í kvenna- hóp á þarm hátt, að hann byrjaði hverja visu á síðustu línunni og las upp eftir. Alt féll í hondingar, og öllum eem heyrðu, þótti kvæðið áhrifamikið*. Áheyrendnrnir fecgu einhverja hugsun út úr þvi, og meira en einhveija hugsun býat ekki á- heyrandinn við að fá úr kvæði, eiukum þegar það er á útlendu máli, og dömnrnar, sem þarna voru samankomnar, voiu ekki vanar að skilja meira eu |>ær skildu í þetta sinn. En ekki er að búast viö miklu gagni af þess kon- ar skilningi. Enþegarbetur er íhuguðþessitegu dskiluings- ins og annað sem þessu er skylt, geta þessar spurningar orðið fyrir: Af hverju eigum við að lesa? Hvað eigum við að lesa? Hvernig eigum við að lesa? Þ.*ð er ekki óþarft að spyrja svo. Einu siruii þegar eg var erlendis, hafði mér nokkur- ura sinnum verið boðið á heimiii auðugs manns og málsmetandi, sem átti nokkurn þátt í lista- lífi höfuðborgarinnar, en eg hafði aldrei eéð þar neinn bókaskáp eða hyllu. Eg komst þá að því, að þar var enginn bókaskápur og engar bæknr voru þar til á heimilinu, neroa tvær eða þrjár, sem lágu á dagsíofuborðinu. En þér les- ið þó eð.i hafið lesið talsvert?" segi eg. „0- já", sagði hann, „við erum svo oft i ferðalagi, eius og þér vitið, og þá kaupum við talsvert af bókum, en við skiljum það alt af eftir á ferðinni". Og svo bætti hann því við til skýr- ingar: „Menn lesa heldur ekki bók oftar en einu sinni". Sá sem átti tal við mig hefði víst furðað sig á því, ef eg hefði svarað honum, að í þessu til- liti er sú undantekning regla, að einu sinni er sama sem aldrei, og að sá sem lætur þsð ógert að lesa góða bók oftar en einu sinni, er einn af þeim sem efni hennar hefir engin áhrif á, því annars mundi hann lesa haDa aft- ur. Þær bækur, sem mér þykir nokkurs um vert, hefi eg oft lesið meira en tía sinnum; meira að segja er mér ekki hægt að segja, hversu oft eg hefi lesið sumar þeirrn. Það er ekki unt að þekkja bók nerca með því móti, að kunna hana spjaldaiana á mílli. Menn eiga því ekki að lesa svo, að bókin verði eftir á förnum vegi, eins og eg sagði dæmið um. Menn eiga Hka að eiga bækur, ef þeir eiga kost á því. Sumir eiga engar bækur, þó þeir hafi efni til þess. Eg var eitt sinn í út- iönduni í heimboði hjá ríkum listaverkasafn- anda, sem átti safn, sem var miklu meira en miljónar virði, og þegar eg hafði skoðað mál- verkiu hans, sagði eg: „Nú langar mig til að ijA bækurnar? Hvar eru þær?" Hann svaraði mér með dálitlum ðlundarsvip: „Eg safna eiiki bókum". — Hann átti enga bók. Sumir láta sér nægja þann bðkaforða, sem þeir geta fengið á lánsbókasötnum. — Það er ilt, ef kostur er á öðru betra. Það er áreiðan- legt mark menningarskorts og smekkleysis t. d. á Þýzkalandi, að þar vcrður ekki þveríötað fyrír heldri konum í dýriuöis kjólum í bað- veruuum, sem allar hafa grútskítna ró.uana í höndum úr lánsbókasöfnunum. Þeim mundi þykja minkun að lána fot eða ganga í fötuni annara, en þær spara bíkakaupin. Þær lesa hverja söguna eftir aðra, og sú seinast* rekur allar hinar úr minninu. Aldrei lesa þær neitt upp aftur. Heíðirkonur af æðstu stigum á Þýzkalandi fá bækur aðláni i Nicolai's lánsbóka- safninu í Berlín. Eins er um iíkisfólk, að þvi þykir sjaldan svo vænt um bók, að það farí vel með hana og láti binda hana inn í hæfilegt baud eða eftir smekk. Menn hata enga hugmynd um efnið og engan persónulegan smekk. Maðurinn, sem sagði mér að hann satnaði ekki bókum, sá enga þörf á því að lesa. Hann var af hinni efuuðu borgarastétt, og þess konar meuu lesa miög lítið annað eu blöðin. Þeir hafa sjaldnast tíraa eða rænu að til lesa. Sterkan áhuga og löngun til að lesa haía á þessum timum þeir eiuir af ólærðuro. raönnum, sem ekki hafa'tíma og ofni til þess, smælingjarnir, iðnaðarmenn og verkmenn. Með- al lærðra manna má auðvitað iíka. fir.na þenua áhuga til bókanssa. En hja þessum smælingjum er nú sá mentunajþorsti, sem gagntók hina efnuðu boigarastétt fýrír hundrhð árum, m nú er sloknaður. Áf hverju eigum við að lesa? er þá sú spurniag, sem fyrst þarf að svara. Eg vil ekki gera ofmikið úr þeirri þekkingu, sem lestur getur veitt. Margoft er hún óhjá- kvæmilega ekki «nn£ð en neyðarúrbót í staðinn fyrir beina þekkiugu á lífiuu og heiminum. Það er gagulegra að fara í víðtækar ferðir, heldur en að lesa yfirgripsmiklar ferð.isögur. Það er uægra að þekkja meiiriina í lifsatorfu.ro. þeirra

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.