Fjallkonan


Fjallkonan - 12.12.1900, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 12.12.1900, Blaðsíða 1
Kemur úteinu sinni í viku. Verð árg. 4 kr. (erlendis 5 kr. eða 1'/» doll.) borgist fyrir 1. júlí (erlendis fyrir- fram). h X u BÆNDABLAÐ Uppsögn (skrifleg)bund- in við áramót, ógild nema komin sé til út- gefanda fyrir 1. októ- ber, enda hati hann þá borgað blaðið. Afgreiðsla: Þing- holtsstrœti 18. VERZLUNARBLAÐ XVII. árg. Reykjavík, 12. desember 1900. tfr. 49. Landsbankinn er opinn hvern virkan dag kl. 11—2.Banka- stjórnin við kl. 12—1. Landsbókasafnið er opið hvern virkan dag kl. 12—2 og einni stundu lengur til kl. 3 md., mvd. og Id. til útlána. Forngripasafnið et I Landsbankahúsnu, opið á mið- vikudögum og laugardögum kl. 11—12 f. m. Náttúrugripasafnið er í Doktorshusinu, opið á Bunnu- dögum kl. 2—3 e. m. (lokað i des. og jan.) Ókegpis lœkning á Bpítalanum á þriðjudögum og töstu dögum kl. 11—1. Ókegpis tannlœkning í Hafnarstrætí 16, 1. og 3. mánu- dag hvers mán., kl. 11—1. Fjallkonan kemur út tvisvar í viku til jóla. mu&mvmuuu&GÆ WM Lestur, Eftir Georg Brandes. (Framh.) Miðlungsmönnunum er venjulega illa við allar nýjar hugsanir og nýja háttu. Meiri hluti manna stendur jafnan öndverður snildarmönnunum meðan þeir eru á lífi ~ nema þeir verði mjög gamlir. Menn skyldu ekki undrast það, að þeir lifa og deyja án þess þeir sé viðurkendir; hitt gegnir meiri furðu, að menn viðurkenna þá stundum. — Þetta kemur af þeim sigurkrafti, sem fólginn er í þvi sem ber af öðru. Hið góða ryður sér ætíð til rúms í miðlungsmúgnum. Mest er þó undir því komáð, að fáeinir menn, sem þekkingu hafa eða listasmekk, kveði hástöfum lof góðra bóka og listaverka, svo að odd- borgaraskapurinn fælist fyrst og verði hræddur við, að honum verði brugðið um heimsku, ef hann heldur áfram háði sínu eða fyrirlitningu, og siðan dáleiði brautryðjend- urnir þorrann, sem loks fer að halda, að það sem gott er sé gott, venjast við það og þykja það að lokum i raun og veru gott. Það er auðvitað rétt, að menn reyni að velja sér sameiginlegan og fasten mentunar- grundvöll, að menn fái börnunum í hendur ævintýri, Eóbínson, Odysseifskviðu, láti drengi eða stúlkur lesa "Walter Scott, láti unglinga lesa Falstaff og Don Quijot (kíkott), unga, menn kynna sér það sem það sem þeim er aðgengilegt af Shakespeare og Goethe. Það væri líka óeðlilegt, að ala svo upp ungling- ana, að þeir þektu ekki beztu rithöfunda á móðurmáli sínu. Danskur unglingur, sem ekki þekkir „Jeppe paa Bjerget" og „Eras- mus Montanus", verður utan við menningar- svið landsmanna sinna. En það er mark um^ ósérleik, að svo fáir hafa eftirlæti á einstökum höfundum eða bókum, sem þeim þykir sérstaklega vænt um og ekki eru á hinni beinu alfaraleið bók- mentanna. Þó kemur það stundum fyrir. Nú er t. d. ekki lengur lesið neitt eftirenska höfundinn Gibbon. Þó þekki ég þýzkt skáld Biöjiö ætíö um: OTTO MONSTEDS danska smjörlíki, sem er alveg eins notadrjúgt og bragðgott og smjó'r. Verksmiðjan er hin elzta og stærsta í Danmörku, og býr til óefað hina beztu vöru og ódýrustu í samanburöi við gæðin. Fæst hjá kaupmönnunum. og málara, sem sifelt les rit hans um hrun Rómaveldis með unaði. Víðsýni Gibbons, frjáls- leiki í hugsuninni og óvenjuleg leikni i frá- sögninni veitir ritum hans ævaranda gildi, og þessi lesandi hans hefir þar fundið þann sögumeistara, sem kennir honam me3t, sem bonum geðjast að öllu leyti bezt að. í Danmörku hefir Kristján Zahrtmann mál- ari lesið bók Leónóru Kristínar [dóttur Krist- jáns fjórða], „Jammersminde", svo innilega, hvað eftir annað og mörgum árum saman, að bókin er orðin lifandi í honam og hefir getið af sér langa runu af góðuin og frumlegum málverkum. Vér eigum að lesa afbragðsbæk- ur eins og hann hefir lesið þá bók. Því er miður, að frum'.e'ki og sérleiki er svo fátíður hjá oss. Menn munu spyrja, hvernig ég fari að því að finna þær bækur, sem mér líka. Það er æfinlega vandi. Ég veit ekkert örugt ráð til þess fremur en til þess, að finna þá menn, sem vér höfum gleði og ánægju af aðþekkja. En hægt er að vara við þeim leiðum, sem ekki stefna að takmarkinu, eða fara í kringum það. Sumir menn halda, að þeir þurfi ekki sjálfir að lesa bækurnar, þeim só nóg að vita á ann- an hátt það sem í þeim stendur. Menn vilja helzt hafa yfirsýn yfir alt, og halda að þeir verði fróðastir, ef þeir geta ginið yfir sem mestu; þeir fá sér því bækur, sem byrja á sköpun heimsins, og enda á vorum dögum, heimsbókmentasögur, sem kallaðar eru. Menn ættu að lesa þess konar bækur var- lega. Enginn einstakur maður er fær um að skrifa þær, og eins og þær eru skrifaðar er hættara við að þær heimski menn en fræði. Höfundur slíkrar bókar talar um bækur á fim- tíu tungum, og þekkir þó að eins fáar af þeim. Þó hann hefði byrjað að lesa í móðurlífi, og aldrei lifað eins og maður, aldrei sofið, aldrei etið eða drukkið, en að eins lesið þangað til hann gaf út bókina, hefði hann ekki fengið tíma til að lesa meira en lítinn hluta af þeim bókum, sem hann talar um og dæmir um. Hann þekkir það því sjálfur mjög ófullkom- lega, sem hann vill kenna öðrum að þekkja, og fræðslan hlýtur að fara eftir því. Bók sem á að leiðbeina, verður annaðhvort að hljóða um eitt einstakt land, eða ákveðið, stutt tímabil. Því styttra sem tímabilið er, því betri er hún venjulega. Þó efnið sé lít- ið fyrirferðar, þarf ekki bókin að vera litils- virði fyrir því. Það sem er mikils vert, og við- tækt k9mur ekki fram með því að menn gíni yfir afarmiklu efni, heldur er það komið und- ir því að meistaralega sé farið með efnið, und- ir víðsýni rithöfundarins. Hið óendanlega er ekki ógurlega mikið, en það kemur fram við Hkiagalega meðferð hins einstaka. Náttúru- fæðingurinn getur farið svo með skordýrið, að það gefi mönnum skilning á alheiminum. A þann hátt fer afbragðsrithöfundur ætíð lík- ingalega með efni sitt. Þótt hann riti um stutt tímabil, eða einstakan mann, lætur hann koma í ljós þau lög, sem ráða allri framleiðslu og andlegu starfi, með því, hvernig hann sýn- ir efnið, skýrir efnið og dæmir efnið. Varist því hið mikla útsýni eða yfirlit! Fá- ið yður í staðinn „Viðtalsbók" (Konversations- leksikon). Leksikonin eru ekki persónuleg. Þau eiga ekki að hafa að geyma annað en fróðleik, áreiðanlegar upplýsingar um menn og verk þeirra. Nú á dögum hafa menn einskonar hjátrú á almennri mentun — og hún er orð sem eg er hræddur við. Menn lesa til þess að fá al- menna mentun. Hún verður þá oft. svo al- menn, að hún verður engin mentun í sjálfu sér. Menn lesa um hvali, um Kongórikið, um sjónleikalist, um tennur, um sósíalistana í Baiern, um þjóðvísur í Serbíu og um stjórn- arbyltinguna 1830, alt saman til þess að verða að mentaðri. En allir menn, sem kunna eitthvað, knnna eitthvað sérstakt. Frá þe3su sérstaka eru leið- ir til hins almenna. En miklu færri leiðir liggja út af almenningnum til sérþekkingar- innar. Ef því er spurt að því, hvað menn eigi að lesa, svara eg: „Lesið heldur tíu bækur um einn hlut eða einn mann, en hundrað bækur um hundrað hluti. G-erum, að einhver vildi reyna að kynna sér parlamentatíðindin ensku. Væri þá nokk- urt vit i þvi, að hann tæki „Hansard", þ. e. safn af hinum hraðrituðu parlamentstíðindum, og reyndi að lesa þau frá nokkurum áratug- um? Hann yrði vist enn vitlausari eftir en áður. Eg fór einu sinni að hugsa af alvöru um hinn enska stjórnmálamann Beaconsfíeld, sem líka var skáld. Eg hugsaði eingöngu um hann í fyrstu, og fór að lesa skaldsögur hans; þar næst fór eg að kynna mér stjórnarstörf hans. Þá kom eg að ræðum hans í parlamentinu.

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.