Heimskringla - 22.06.1905, Blaðsíða 2

Heimskringla - 22.06.1905, Blaðsíða 2
HEIMSKRINGLA 22. JÚNÍ 1905. Heimskringla PCBLISHED BY The HeimskrÍÐgla News & Publish- ing Compaoy Verö bla&sins 1 Canada og Bandar. $2.00 um árið (fyrir fram borírao). Sent til Islands (fyrir fram borgao af kaupendum biaðsin3 hór) $1.50. PenÍBgar sendist í P.O. MoneyOr- der, Registered Lotter eða Express Money Order. Bankaávfsanir á aöra banka en f Winnipeg aö eins teknar meo arTöIlum. B. L. BALDWINSON, Editor & Manager Office: 727 Sherbrooke Street, Winnipeg P. O.BOXH8. 'Phone3512, Blæjunni lyft. Einar Hjörleifsson flytur f Fjall- konunni tveggja dálka langa grein um að héraðslæknirinn í Ólafsvlk hafi neitað sóknarpresti sfnum um læknishjálp. Presturinn séra Helgi Árnason, hafði f fyrra mist 2 börn sfn ar barnaveiki af þvf að læknir- inn hafði þá ekki til blóðvatn pað (serum), sem notað er við slfk til- felli, og er óyggj'andi læknislyf sé pað notað í byrjun sýkinnar. Barna- veiki hafði og komið í læknishérað þetta einu eða tveimur missirum áður en prestsbðrnin veiktust, og höfðu mörg börn fengið veikina, en öll dáið. En læknirinn pantaði ekki blóðvatn frá Reykjavík, þótt lyfsalinn þar hefði tilkynt honum, að pað væri fáanlegt hjá sér og það kostaði aðeins 30 aura hver skamt- ur (8 cents til að frelsa hvertbams líf!), og að 10 skamtar væru taldir nægarbyrgðir handa hverjum lækni & landinu. En læknirinn horfði aðgerðalaus á börnin kveljast og hrynja niður, og laug pví til sér til málsbótar, að blóðvatnið væri svo voðalega d/rt, að ekki væri til f>ess hugsandi, að kaupa það. Læknir- inn hafði og tilkynt prestinum, að hann fengi framvegis enga læknis- hjálp fyrir sig eða sitt fólk fyr en hann hefði borgað að fullu lækn- isreikninginn frá fyrra ftri. Sömu- leiðis hefir hann látið festa upp auglýsingar pess efnis, að þeir sj<5 menn, sem færi burtu a skipum á vorin til fiskjar án pess að hafa borgað læknisskuld sfna að fullu, fái enga læknishj4lp fyrir fjöl- skyldur slnar meðan þeir eru f burtu, eða ekki fyr en skuldirnar séu borgaðar að fullu. Séra Helgi Árnason, eftir að hafa mist 5 börn, varð að takast ferð á hendur suður til Reykjavíkur með sfðasta lifandi barnið sitt, 15 ára gamlan pilt, sem hefir sjokdóm í hálsinum, en sem héraðslæknirinn, Halldór Steinsson, neitaði að veita nokkra læknis- hjálp. Prestur kærði þessa breytni læknisins fyrir landlækni í Reykja- vfk, sem kvað það rangt af héraðs- lækninum,að neita um læknishjálp, en neitaði pó, að gefa presti það skriflegt, svo að hann gæti sýnt héraðslækni pað svart a hvftu. — Kærði pá prestur alt petta háttalag fyrir stjórnarráðinu, og bað um bráðabyrgða úrskurð á þvf, hvort héraðslæknir sinn mætti neita um læknishjálp f sjúkdómstilfellum; en stjórnarráðið neitaði að fella nokk- urn bráðabyrgðar úrskurð. Og við það sat, er sfðast frettist. Við þessa sö'gu bætir svoritstj. Fjallk. þessum orðum: "Ostikanlegt er hyldýpi eymdar- innar.*Mann hryllir við að hugsa um það, að til skuli vera enn á 20. öldinni þeir staðir hér & landi, par sem unt er að bjóða alp/ðu manna annað eins og þetta." I "Kuldahrollur andstygðarinn- og fyrra það dauða, sé þvf meðali ar hlýtur að fara um hvern frj&ls-1 rettilega beitt. Aegar þessi læknir er svo kæru- an og ærlegan mann, sem hugsar um það, að embættismenn hér á landi ár eftir ár í auglýsingum, uppfestum á almannafæri, lýsi yfir því, að peir láti konur og börn fátæklinganna liggja hj'íilparlaus fyrir dauðanum, ef húsfeðurnir eru í skuldum." laus,að láta sér standa alveg á sama um lff eða dauða héraðsböa sinna og hugsar eingöngu um eigin hags- muni og tekj'ur sínar, þá má ganga að pvf vfsu, að sá tnaður er óhæfur i til að gegna embætti. Það er bæði mannúðarverk og ] Það er pvf bein skylda lands- þjóðþarfa af Einari Hjörleifssyni, stjórnarinnar, að sýna röggserhi í að hafa vakið máls á þessu atriði í í máli pessu og hegna pessum ná- blaði sfnu, pvf að sé saga hans um | unga, öðrum læknum til viðvörunar, héraðslækni Halldör Steinsson | svo að landsmönnum sé með pvf sönn, þá er par að ræða um mann, sem er blátt áfram morðingi í hjarta sfnu, með engan snefil af gefin nokkurn vegin tryg^ing fyrir því, að þeir verði ekki framvegis beittir peim rangindum, sem þessi mannúðartilfinningueðasamvizku- ; Halldór læknir Steinsson hefirbeitt samlegri skyldurækni gagnvart em- ¦ héraðsbúa sfna. bætti sfnu um sínum. eða lfðandi meðbræðr- f slfku tilfelli, sem Fj'allkonan Ef á hinn bóginn lögin um skyld- ur lækna eru svo óljós eða tvfræð, að nokkur efi sreti á pví verið, hvað skýrir frá, virðist það bein skylda s pau heimti í pessu efni, þá er það landlæknis, pegar um slfka glæp-j skylda þings og stj'órnar, að gera á samlega embættis vanrækslu er að ræða, að krefjast þess af landstjórn- inni, að hún láti tafarlaust hefja ranusókn f málinu. Oglandstjórn- ÍB ætti tafarlaust að senda mann gagn^ert frá Reykj'avfk með fult umboð til þess að stefna vitnum og afla ser fullra upplýsinga í mál- inu. Og ef kæran reynist sönn — og Fj'allkonan staðhæfir, að kærur pessar séu margsannaðar. — pá er það bein skylda d<5msvaldsins, að varpa pilti þessum í fangelsi um tveggja til 5 ára tfma. Oss skilst svo, að fslenzku lækn- arnir séu embsettismenn landsins — fslenzku pj'óðarinnar — og að peir hafi ákveðin árleg laun úr landssjóði, sem borgun fyrir em- bættisstarfsemi sfna. Eða í hverj'u öðru skyni eru þeim veitt laun? Er það ekki algerlega áreiðanlegt, að launin séu veitt til þess á parti, að bæta peim upp þann tekjumissi, sem j'afnan má búast við að peir verði fyrir vegna vanskila frá fá- tæklingum? Vitanlega eru mörg, ef ekki flest, læknahéruð landsins svo fátæk, að "praktiserandi" lækn- ar mundu ekki geta haft svo sæmi- leg laun frá sjúklingum sfnum, er stöðu þeirra hæfir, nema með pvf að landssj'óður leggi peim svo mik- inn styrk í viðbót við það,sem peir með starfsemi sinni geta unnið sér inn, að peir megi vel við una. Það er þvf deginum lj'ósara, að pessi landssj'óðslaun binda læknana einhyerj'um skyldum gagnvart landsstj'örn og þj'óð, og serstaklega gagnvart héraðsbúum þeim, sem þeir eiga að þjóna. Það munu vera lög á íslandi, að læknaembættið bindur læknana þeirri skyldu, að fara til sjúklinga, þegar peir eru sóttur, svo framarlega, að veður og vegir séu færir. Og það mun óhætt mega telja bæði veður og vegi færa fyrir læknana, þegar öðrum mönn- um er fært að sækj'a, svo framar- lega, sem læknirinn er heill heilsu. Og sé læknirinn við sfna vanalegu heilsu, en þ<5 ekki fær um að ferð- ast á peim vegum eða f pvf veðri, sem öðrum er fært til að sækj'a þá, þá er það sðnnun fyrir þvf, að slfk- ir læknar eru alls óhæfir til að gegna embættunum, og ætti pá tafarlaust að losa þá við þau. En af s'Jgusðgn Fjallkonunnar verður ekki annað séð, en að pess- um Halldóri læknir Steinssyni hafi ekkert annað gengið til að horfa aðgerðalaus upp á bcirn deyja í hrönnum í héraði sínu, en eintóm fúlmenska og kæruleysi, — þar sem það er vitanlegt, að þetta blóðvatn, sem Fjallkonan getur um, kostaði aðeins 30 aura skamturinn, og að einn til tveir skamtar eru taldir nægilegt og áreiðanlegt meðal til að lækna barnaveiki f hverju barni peim þær breytingar og skýringar sem nauðsynlegar eru, svo þau verði ekki misskilin. Slfk lög ættu og að birtast í bloðum landins, svo að öll pj'óðin viti, hvern rétt hún hefir gagnvart embættismönnum sfnum. Skiljanlegt er að vfsu, að læknar eins og aðrir menn eigi heimtingu á, að fá skuldir sfnar borgaðar, pví ef nokkrar skuldir eru bæði sið- ferðislega og lagalega réttmætar, þá eru það þær, sem menn komast í við læknana fyrir starfsemi peirra til viðhalds heilsu og lffi héraðsbúa sinna. En hversu réttmætar, sem þessar skuldir eru, pá gengur pað einatt svo, að sjúklingarnir eru ekki svo efnum bún'r, að þeir geti borgað þær í ákveðinn gjalddaga, og ætti það engin afsökun að vera fyrir nokkurn lækni, að neita að bj'arga fólki frá þjáningum,eymd og dauða af (»eirri ástæðu. Þetta verða lögin að taka fram svo sk/rt, að allir skilji pað. Blöðin íslenzku eru svo illa sett undir prentófrelsis lö'gum íslands, að þau mega ekki rita um mál þetta eins skorinort eins og vera þarf, svo þj'óðin vakni til meðvitundar um, hvað hér er í húfi. "Afréttin. Heimir, II. ár, 5, blað, sem nú er n/útkomið, flytur ferðasögu-brot eftir séra Rfignv. Pétursson, sem meðal annars hefir inni að halda l^singu á landinu meðfram C. P.R. brautinni austur frá Winnipeg, alt austurað Ottawadal. Eins og hinir aðrir kaflar grein- arinnar, er þessi 1/singarkafli grein- arinnar lipurlega saminn, en p<5 hefði án efa verið viðkunnanlegra, að "stryka par yfir stóru orðin". Kafli þessi hljóðar svo: "Fæst af pvf, sem fyrir augað ber framanaf leiðinni, er heill- andi eða seiðandi manni með nokkurn vegin sj'ón. Það er miklu heldur furðuvert, hversu guð getur átt mikið af óbygðu og óbyggilegu landi í Canada, eins og pó er látið af kostum þessa lands. Svo langt, sem augað eygir, eru hrjóstrugar eyðimerk- ur og skógar, brunnir, kræklóttir og illa vaxnir. Landið alt grýtt, öræfalegt og að heita má óbygt, svipaðast sem pað væri afréttar- land andskotans, par sem haldið væri til haga aflóga fé undir- heima, eiturormum, nöðrukyni auk fleiri kögurbarna, er heimzt hafa héðan í heldur rýrum hold- um. Grj'ótið er hvarvetna upp úr, og víða sér ekki í svartan svörð." Satt er það hjá höfundinum, að sfi spilda landsins, sem C. P. R. brautin liggur um austur, norðan stórvatnanna, er yfirleitt hrjóstrugt land, grýtt og skógi vaxið. En engri átt nær það, að landið sé óbyggilegt, jafnvel meðfram járn- brautinni, sem þó er talið lakara en er nokkuð dregur frá, til norðurs og suðurs, eins og sjá má af pví, að á sfðari firum er landið að byggj- ast, þ<5 seint fari, meðan nægilegt land fæst áhinum frj'ósö'mu, ómæli- legu sléttum vesturundan, alt til Klettafjalla. En þrátt fyrir ó- frj'ósemi j'arðvegsins og klettana, pá eru þeir margir, sem álfta land- spildu þessa alla afarauðuga bæði að t'mbri og námum. Og hefir hvorttveggja við mikil rökað styðj- ast. Til dæmis mi nefna Rat Por- tage, sem fyrir 25 árum síðan var talið að lægi f svo ónýtu landi, að þar yrði aldrei iðnaður eða verzlun; en nú er vörumagn pað, sem braut- inni berst þaðan á firi hverj'u, talið að vera nær tveimur mill. dollara virði. Þetta bendir óneitanlega á, að landið sé byggilegt j'afnvel þar sem það virðist hrjóstrugast—úr glugg- um hraðlestanna að sj'á. Það mun vera algerlega áreiðan- legt, að alt landið milli Caliander að austan til Whitemouth að vest- an, er hvað frjósemi snertir full komlega fgildi lands þess, sem víða er f Ottawadalnum meðfram Grand Trunk brautinni,pó nú sé par land alt ræktað eftir 150 ára starfsemi. Og enn þann dag f dag á vegfar- andinn par óhægt að sjá, hvaðan íbúarnir, sem böa með fram braut þeirri, draga viðurværi sitt; pvf lítið er par um akra, en aldinarækt og timburhögg gefa íbaum héraðs- ins góðan vinnuarð. Sama mun mega segja um svæði það, sem Rögnvaldur prestur telur svipaðast þvf að það væri "afréttar- land andskotans", að þar verður einnig með tfmanum hver blettur notaður. Og þar verður, eftir níi- verandi útliti að dæma, meirináma- iðnaður en f nokkru öðru héraði ríkisins, að undanskildri máske vesturhlið klettafjallanna. Það eru nú þegar fyrir hendi skýrslur mælingamanna G.T.P. fó- lagsins um, að 80 mflur norður frá C. P.R. brautinni, norðan stórvatn- anna, séu landskostir miklu betri en meðfram C.P.R. brautinni. Þar sé enda gott haglendi víða, skógar d/rmætir og ðþrjótandi námaauð- legð, alt vestur undir eða fast að hvamminum, er Port Arthur og Fort William standa f. Þa,ð er pvf rangt af p^estinum, auk pess sem það er óprestlega að orði komist, að 1/sa landi þessu með þeim orðum, sem hann gerir, og verður aðeins afsakað með þvf að segja, að hann er enn þá ungur maðnr, sem ekki hefir öðlast þá þekkingu og lffsreynslu, sem gerir manni mögulegt að sjá f anda þá framför, sem land þetta er nú mót- tækilegt fyrir af áhrifum hinnar starfandi mannshandar. Vér hó'fum fyrir satt, að víða í Bandarfkjunum sé land engu betra en landið á svæði þvf, er séra R. P. talar um, og er þó alt það land nú að mestu fullbygt og vfðast f all- háu verði. Að vfsu veit enginn með vissu, hve dýrmætt land pað kann að verða með tímanum, sem prestur- inn gefur svo ófagra lýsingu, en gamlir menn og greindir, sem vfða háfa ferðast og margt söð og at- hugað, þekkj'a þær breytingar, sem jafnvel hrjóstrugustu lönd taka á vissum árafjölda við starfsemi kyn- slóðanna. Þessir menn hika ekki við að segja, að alt land umhverfis C. P. brautina og fit frá henni, norðan stórvatnanna, verði bygt og þakið auðlegð, er fram lfða stundir. Meðal þeirra, sem þannig tala, eru meðlimir Vfsindafélagsin3 enska, sem allir í einu skoðuðu það land sumarið 1886 og gáfu álit sitt um það pá. En hitt er vitanlegt, að ekki má vænta akuryrkju á svæði þessu eins og á sléttlendinu vestra. En iðn- aður verður þar áreiðanlega mikill, er ár lfða. Annars var aðaltilgangurinn með lfnum þessum sá, að láta ekki al- veg mótmælalaus jafnstór gffuryrði um land petta eins og prestinum hefir þóknast að viðhafa í pessari grein sinni f Heimir, en ekki að kveða upp neinn dóm um það, hvernig sé háttað á "afrétt and-1 skotans." Þeim einum ber að J þekkja pað, guðfræðingunum. Islendingadagurinn 1905. Hin nýkosna íslendingadags- nefnd hefir kosið sér fyrir formann B. L. Baldwinson, féhirðir Albert Goodman og skrifara Magnús Pét- ursson. Islenzkir Oddfellows hér f bænum skora á íslendinga yfir hö'fuð að þreyta við sig Base Ball kappleik á Islendingadeginum. Mun verða gerð gangskö'r að þvf, að æfa flokk manna til að mæta þeim, svo að sá kappleikur geti orðið svo fimlegur og skemtilegur, sem unt er. Þess m& og geta, að nefndin mun reyna að koma a myndarlegri afl- raun á kaðli ínilli kvæntra manna og ókvæntra; verður þar togast á samkvæmt hérlendum reglum (á riml,a-fótspyrnum). Marskálkar fyr- ir báða pessa flokka verða auglýstir sfðar. En þess væntir nefndin, að menn, sem leitað verður til, láti ekki undan dragast, að æfa sig og taka þátt f pessum tveimur atlög- um. Verðlaun verða auglýst sfðar, og mega menn eigaþað víst, að pau verða hverjum manni sæmileg. íslendingadagsnefndin f ár hefir sett sér það mark, að reyna, með að- stoð allra íslendinga,bæði í Winni- peg og nærliggj'andi héruðum, að gera pessa hátfð svo úr garði, að þar verði fj'ölbreyttari og betri skemtanir, en vandi heflr verið til, og yfir höfuð svo gott prógram, að enginn, sem ekki er annars kar- lægur, geti stilt sig um að koma þangað. Reynt verður að fá niðursett far með járnbrautum fyrir Islendinga- daginn, og takist það, verður ná- kvæmlega skýrt frá þvf í tæka tfð. Svo mun nefndin tala frekar við fólkið í næstu blöðum. A n d a t r ú. Mér hefir komið til hugar, að rita fáar lfnur viðvfkjandi ofangreindu efni, á hverj'u byrj'að var að tala f Sam. í apríl þ.á., undir fyrirs<">gn- inni "ískyggileg frétt frá íslandi" og tekið er úr Frækorni 28. febr., og hljóðar svo: "Nokkrir heldri menn hér f höf- uðstaðnum eru farnir að hafa fundi með sér f peim tilgangi að leita frétta frá öndum framliðinna. Sagt er lfka, að bréf n/komin flytji þetta sama og þar sé nákvæm- ar frá skýrt." Ritstj. Sam. þykir þessi frétt ó- mótmælanleg, og segir þetta sé einn ávíixturinn, sem mentalffið í Rvfk sé farið að bera nú f sfðustu tíð og hann sé alt annað en gleðilegur. Við þetta sé eg ekkert ógeðslegt, ekkert nema það löngu fyrirséða, að þetta se eitt það sanna tákn þessa tfma, eitt af þeim mörgu, sem nauð- synlega þurfa að koma í ljós og sem spretta upp af sama stofni og mörg önnur verri og ógeðslegn nú- tfmans tákn, okkur til lærdóms og betrunar, að gefa oss tækifæri til að sjá og viðurkenna greinarmun góðs og ills. Ritstj. segir enn fremur: 'Anda- trúin, sem pykist geta staðið f per- sónulegu sambandi við dána menn, haft af þeim tal og fengið frá peim opinberanir, er einhver hin ógeðs- legasta heimska, og andstyggileg- asta hjátrúartegund, sem hugsast má, og pó merkilega mikið útbreidd f mentalöndum heimsins á vorri öld, einkum þar sem fólk hefir svo að kalla 'lifað yfir sig', er búið að fá í sig llfsleiðindi af óeðlilegri jarð- neskri ofnautn." Við þessa grein málsins finst mér vera margt ögeðslegt, án pess mér detti í hug að lasta tilgang höfund- arins og álfta hann annað en góð- an. Hann nefnir hér "Andatra" sem kraft hafi í sér til að framleiða persónulegt samband lifandi og dauðra manna, hvar fyrii vér getum fengið opinberanir ogað sj'álfsðgðu orðið vitrari eftir en áður. Ef anda- truin hefir þennan kraft f sér fólg- inn, og að lfkindum miklu fleira, þá vaknar pað spursmál hjá mér: Fyrir hvers fulltingi fær hún penn- an sinn kraft? Getur húnekki eins vel fengið sinn kraft frá þvf góða eins og pvf illa? Þetta er aðal- spursmálið, sem ég vil fá að vita um, áður en ég fylgi ritstj'óranum í að segja og álykta, að hún (anda- tróin) sö hin ógeðslegasta heimska og andstyggilegasta hjátrúartegund sem hugsast getur. Höf. segir: "Þetta er natfðarinn- ar galdratrú, engu betri en so, er tfðkaðist á 17. öldinni", osfrv. Ég verð að biðja ritstj. Sam. um betri upplýsingar í málinu. Ég skil ekki orðið "galdur" fyrir að vera annað en frainleiðslu undraverka með til- hjálp þess djöfullega, og að sá sem vildi iðka galdur, mundi algerlega purfa að gefa sig djöflinum á vald, Og hver er sa nútíðar fslendingur, sem gerir það? Alls enginn, vona eg og vildi lfka óska. En ég viðurkenni, að skilja ekki orðið galdur eða galdratrú rétt, pvf ég er alveg ókunnugur þeirri tra- fræði og finst eg enga löngun hafa til að læra. Og p<5 nú að orðið "andatríi" megi heimfæra til tveggja vondra* og góðra anda, eftir kenningu ritn- ingarinnar, þá sé ég enga ástæðu að álykta, að landar í Reykjavfk mundu heldur vdja komast f kynni vondra en góðra anda, pvf vissu- lega hefir djöfullinn ekkert vald nema yfir sér likum, ef nokkurir væru. Og ég hefi pá von, að eng- inn okkar samlanda, sé fallinn svo djapt niður f fáfræði um þau eilffu sannindi, að taka scr fyrir hendur særingar og umgengni þess vonda valds. Min fyllileg sannfæring er, að hér sé eitthvað öðruvfsi að verið, en ritstj. Sam. og þeir sem honum skrifað hafa, álykta; og að dótnur sé þegar fallinn f þessu máli án alls nauðsynlegs prófs peirra, sem ekkert út f málefnið vita, en giska á alt pað gagnstæða því sem er. En að öðru leyti gleðst ég af peirri tilhugsun og von, ef pessi vfsdómsins uppfylling ætti sér stað & ættjörðinni og væri bygð á pví góða og guðlega, því kristilega. Þvf allir hljóta að sjá, að einhver tilbreyting frá þvf, sem er, þarf að eiga sér stað svo að vér getum náð þvf fyrirheiti, að verða guði líkir. Ef menn eru á réttri leið, þarf eng- in véfenging guðs orðs að eiga sér stað, pó menn í vissum skilningi aðhyllist andatra. Þvf hver er sá guðs og krists traar maður, er geti sagt: "Eg er ekki andatrúar", þar sem atrúnaðar persónurnar eru andi? Eg er höfundinum hjartanlega samdóma um, að prestastefnan í Reykjavík taki málið til íhugunar með allri sinni einlægni og guðlegri trúaralvöru, að þvf einu frábrugðnu, að þar sem höfundurinn sýnist á- lfta alla andatrú "sjúkdóm", þá filíti nefndin og hafi hugfasta pá bendingu mfna, p<5 ólærður sé, að þar geti átt sér stað nokkur undan- tekning, og að í ljósi þess standi ekki á sama, hvað liðið sé eða for- dæmt. Se þessi félagsskapur bygð- ur á rcttum grundvelli, duga held- ur engir óprófaðir fonlómar, en <;f hann er það ekki, þá fellur hann sfnum herra. Að öðru leyti vona 6g, að menn þessa Reykj'avfkur félagsskapar verði menn, sem svara fyrir sig sjfdfir. Hödd að vestan.

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.