Heimskringla - 05.10.1905, Blaðsíða 2

Heimskringla - 05.10.1905, Blaðsíða 2
HEIMSXRINGLA 5. OKTOBER 1905 nMWWMMWWVWMW^IMWVMMMA^AMAA^ Heimskringla PUBLISHED BY The Heimskringla News 4 Publish- iag Compaoy Ver6 blaRsins 1 Canada og Bandar. $2.00 um ériB (fyrir fram borgaB). Senttil Islands (fyrir fram borga6 af kaupendnm bla&sins hér) $1.50. Peningar sendist! P. O. Money Or- der, Eeeistered Letter eBa Express Honey Order. Bankaávfsanir á aðra banka en 1 Winnipeg aO eins teknar með affcllnm. B. L. BALDWINSON, Editor A Manager Office: 727 Sherbrooke Street, Winnipeg P.O.BOXU6. 'Phone3512, og þj'óðflofksins 1 heild sinni og heilbrigt manneðli þeirra, sem hlut eiga að máli. Þessi ðrfun f giftingum hinna yngri landa vorra hér, ber og þess gleðilegan vott, að sú Jausungar- hj'ónabandslðgin, að tfmabilsgift- ingar yrðu lögleiddar, þá gæti þetta komið fyrir: Maður tæki sér konuna A og byggi með henni um 5 ára tíma; atieiðing 3 börn. Sfðan fær hann kenning, sem & sfðari tfmum hefir ser konuna B og Þau eru saman f flutt verið löndum vorum hér vestra 3 ár; afleiðing 2 bðrn. Svo tekur í þeim auðsæilega tilgangi að vekja | hann að sér konuna 0 og býr með ikringla Kyrsett. Eftir að Heimskringla nr. 51, dags. 28, september, var send á hjá þeim óbeit á hjónabandslögum landsins og á hjónabandsfyrir- komulaginu yfirleitt, hefir enn ekki náð að festa djupar rætur í hugum þeirra. Því að aldrei f sögu Vest- ur-fslendinga hafa giftingar meðal þeirra verið eins tfðar og einmitt sfðan slfk lausungarkenning fór að gera vart við sig f þvf eina kvenna- blaði, sem Vestur-íslendingum hef- ir enn þá verið boðið. Hversvegna þessi fáránlega lausungarkenning og andmæli gegn núverandi hjóna- ! bandslagafyrirkomulagi skuli hafa '• verið gerð að einu aðal-málefni I s ! þessa sérstaka blaðs — kvenna- blaðsins — er ekki auðskilið, og I vart mun það að undirlagi kaup- enda og styrktarkvenna blaðsins, þvf að í heild sinni eru konur vorar svo siðferðisgóðar að þær hafa enn pósthúsið, kom su tilkynning hér á i enga ynr]ý8Íngu gert umþað,að þær skrifstofuna, að póstmáladeildin hefði neitað að senda blaðið út til kaupendanna með sögunni, sem blaðinu fylgdi. Þeir herrar hafa á einhvern undarlegan hátt komist að Þeirri niðurstöðu, að sagan megi alls ekki fylgja með blaðinu, nema þvf aðeins að svo mikið auka póst- gjald sé borgað, að nemi á fimta hundrað dollara á ári. Ekki er þetta þó n/tt lagaákvæði og helzt var að heyra & pðstmeistaranum að það væri nýr og réttari skilning- ur á lðgunum en áður hefði verið uppgötvaður. Það var því sá einn kostur fyrir hendi, að taka sðguna út úr blað- inu og að senda blaðið úi án henn- ar. En þetta kostaði svo mikla vinnu, að sfðasta vikublað er látið fylgja Þessu og ætti það þvf að koma j'afnsnemma til kaupendanna og þetta blað. Póstmeistarinn í Winnipeg hefir lofað, að skrifa til Ottawa og fá þaðan ákveðinn úrskurð um Það, hvort sagan megi framvegis fylgja með Heimskringlu. Þangað til Það svar er fengið, verður blaðið að sendast sögulaust. -------#—^------- Hjónabönd. Það er hvorttveggja, að fólki voru hefir & sfðari árum f jölgað allmikið hér vestra og hagur þess, efnalega skoðað, tekið svo miklum þroska, að nálega hver piltur á tvftugsaldri finnur sér fært að taka á sig kvon- fangs ábyrgð, enda eru nú gifting- ar meðal landa vorra óðum að f jölga. Það er hoom f ástalffi fólksins engu síður en f iðnaðarlífi þess. Það er sannreynt, að eftir þvf sem iðnaðar og atvinnidff er fjörugra og kaup- gjald vinnendanna hærra meðal einnar þj'óðar, eftir þvf fer efnalegt sjálfstæði einstaklinganna vaxandi og framtfðarhorfur allar verða þar nl leiðandi bjartari og öruggari. Á þessu byggist fjðr f ástalffi og aukning giftinga. Flestir hygnir menn með nokk- urnveginn þolanlegri sjálfsvirðingu leyfa sér ekki að kvongast fyr en þeii|eru biinir að búa svo um sig efnalega, að þeir sjái sér sæmilega borgið, þótt þeir takist á hendar f>arm aukita lffstilkostnað, sem ó- hjákvæmilega fylgir þeirri stöðu- breytingu. Það m& því ganga að því sem gefnu, að þegar hver nrigur maður keppíst við annan f pvf að kvong- ast, þ* er það Ijós vottur jafnt um óskuðu breytingar áþvi fyrirkomu- lagi sem nu er, þótt & hinn bóginn ýmsar þeirra hafi munnlega getið þess, að þeim væri ljúft að vita enn betur strengt á hjónabandinu þann- ig, að hægt yrði að knýja lagalega hvern föður, sem eftir fárra &ra sambúð við konu sfna reyndist s& ódrengur, að yfirgefa hana, — til þess að annast um uppeldi barna þeirra, f stað þess að varpa þvf á herðar góðgjarnra mannvina og almennings. Sú kenning, sem þegar hefir ból- að & hj'á lausungardýrkendum, að heppilegast mundi að takmarka hj'ónabandssamningana við vissan áraf jðlda, hetír enD ekki verið svo rðkstudd, að almenningur hafi átt þess kost,.að gera sér nokkra Jjósa | hugmynd um, hverj'ar afleiðingarj mundu verða af slfkum tímabils-1 giftingum. Það er að vfsu satt, að sum lffs- ábyrgðarfélög hafa á sfðari &rum viðhaft það bragð, að bjóða fólki Iffsábyrgðir um vissan árafjölda, til 10, 5 og j'afnvel aðeins til 2. ára. En Það er hætt við, að sú hagfræði gæfist ekki vel, ef henni væri beitt við hj'ónabandsmálin. Þær yrðu sj&lfsagt fáar, íslenzku konurnar, sem gengju að þvf boði, að giftast mönnum til tveggja eða fimm eða j'afnvel tfu ára, og standa svo uppi einmana með börn þau, sem vænt- anlega fengju tilveru við þá sam- búð. Því að ennþá hafa ekki iaus- ungardýrkendur frætt almenning á þvf, með hverj'um ráðum hægt yrði j að þvinga feðurna til þess að sjá I um uppeldi barna sinna. Þvf verður nú máske svarað, að um leið og hjónabandið yrði bund- ið við vissan árafjölda, yrði nauð- synlegt að gera lagalegar ráðstaf- anir til þess að Þv'nga feðurna til þess að annast uppeldi barna BÍnna og að gera Þeim alla undankomu frá þeirri skyldu ómögulega. henni árlangt; afleiðingin tvfburar. Og að sfðustu giftist hann ennáný konunni D.; paxx búa saman f 5 ítr og eignast 4 bðrn. Eftir 14 ára hjónaband væri mað- urinn þannig búinn að eignast 11 börn með 4 tfmabilskonum. Konumar að sfnum parti mundu gera sitt ýtrasta til þess að n4 sér í maka, j'afnskjótt og sá fyrri yfir- gæfi þær, og sumum kynni að hepn- ast það en ððrum ekki. Það gæti orðið nokkuð ðrðugt, að hafa laga- legt eftirlit með slfku mannfélags- stóði og sji um, að hver maður gegni að fnllu föðurskyldu sinni gagnvart hverju barni sfnu, sem hann eignast með þessum tfmabils konum. Væri nu giftingartíma bilin tvöfalt eða þrefalt fleiri, Þ^ yrðu b'Jrnin væntanlega nokkuð fleiri en að framan er gert ráð fyr- ir, og mæðurnar einnig fleiri. En eftir þvf, sem bðrnunum og mæðr- unum fj'ðlgaði, eftir því yrði ðrð- ugra fyrir fððurinn að fullnægja uppeldisskyldunni. Lausungardýrkendur halda fram þvf, að föðurnum beri að sjá um afkvæmi sfn aðeins að sfnum parti. En Þeir hafa gleymt að segja, hver er mannsins rétti partur f því sam- bandi. Konur, að minsta kosti, ættu að vita, að þegar einhver þeirra hefir verið stjóruð niðnr með 5—7 barna ömegð, þá hefir hun nóg að gera, að sj'á um að hirða bðrn sfn öll og hefir engann tíma aflögu til þess að afla þeim klæða eða skseða, fæðu, ljóss, hús og hita. Mannsins partur yrði Því 8&i a^ veita alt það, er konan ekki gæti veitt, — og þetta fyrir öll Þau heim ili, sem hann hefir hjálpað til að stofnsetja. Vér sjáum því ekki betur, en að tímabils giftinga hugmyndin sé í all-lausu lofti bygð og mundi í framkvæmdinni reynast óhæfileg, eins og það mundi reynast ómögu- legt að tryggja það, að hver maður gengdi föðurskyldu sinni einsog að framan er bent á. Enn hafa aðrir lausungardýrk endur hafið p& stefnu á fána sinn, að þjóðfélagið í heild sinni, stjörn- in, ætti að réttu lagi að annast um uppeldi allra borgaranna, alt frft fæðingu, svo að fólk þyrfti ekki annað en leika lausum hala og leika sér alt hvað kraftarnir end- ast. En su kenning hefir enn ekki náð þeirri festu f hugum þeirra, sem flytja hana, að nokkuð fast form eoa skipulag se enn komið á vafalaust frá þvf fyrsta óeinlægir í ftstaj'átningu sinni, og ætla sér ald- rei að standa í hj'úskaparstöðunni með nokkrum sóma, eða að sýna konum sfnum nokkra trumensku. Konur þar á móti eru alt of auð- trúa, beita engri frams/ni eða dómgreind í ástamálum, nema þeirri dómgreind, að koma sér í þá stððu, að þær Þurfi ekki sjálfar að bera áhyggjur fyrir lffsuppeldi sfnu og svo er altoE oft sá tekinn, sem fyrst gefur sig fram, án þess að til- lit sé tekið til Þess, hvort hann er þeim mannkostum gæddur, er gefi sanngj'arna von um heiðarlega breytni hans í framtfðinni. Nú til þess að hjónabandið geti verið ástúðlegt, eins og það á og p&ii að vera til þess samkomulag hj'ónanna geti verið gott, þi þaxf elskan sem þau bera hvort til annars að vera hrein, heit og innileg. Þegar hún erþannig, þá verður hun varanleg; og bera þá hj'ónin ekki aðeins þá elsku hvort til annars, sem þau eiga að bera, heldur einnig virð- ingu hvort fyrir öðru og fyrir ser sj'&lfu. Þá er lffið sætt og sambúð- in unaðsrík. Þá laga hjónin sig hvort að annars vilja og skoðun- um, umbera hvort öðru allar þær misfellur, sem fyrir kunna að koma og gera það að æðsta marki lffs síns, að vera hvort öðru til yndis, ánægj'u og uppbyggingar, um leið og þau verða ósj'álfrátt samtaka í þvf, að annast sem bezt að vit þeirra og kraftar leyfa um uppeldi barna sinna, með Þv' fasta augna- miði, að gera p& sem uppbyggileg- asta og heiðarlegasta Ix>rgara í sfnu þjóðfélagi. Slfk hjón heyr- ast aldrei kvarta um andstreymi hj'ónabandsins og aldrei óska eftir þc irri b r e y t i n g u & nugildandi hj'ónabandslogum að tímabilsgift- ingar verði viðteknar, og aldrei heldur fárast yfir þvf, að hjóna- skilnaðir séu ekki nægilega auð- fengnir. Þau era hj'artanlega ásátt með ástand sitt af því þau hafa það innræti og þá elsku að geyma, sem þeir einir hafa til að bera, sem hafa nokkurn siðferðislegan rétt til að ganga í hjóiiaband. Katólskir alþýðuskólar Ekkert mál hefir vakið jafn öfl- uga flokkaskifting og bitrar um- ræður og harðúðlega sókn í kosn- ingum eins og skólamálið f Mani- toba, sem barist var um f tvennum kosningum, árin 1892 og 1896. Það var Joseph Martin, p& dóms- málastjðri Greenway stjórnarinnar, sem fyrstur manna setti Það á dag- skrá flokksins í fylkinu að afnema katólska skóla. Það var viðurkent þá strax, að katólskir menn í Manitoba hefðu fengið rett til sérstaSra skóla'með grundvallarlðgum fylkisins, er það hana. Þeir vita aðeins það, að þeir | gekk f rfkjasambandið. En Oreen- ið ganga fyrir alla dómstðla ríkisins og sfðast fyrir leyndarráðsdómstól Breta. Dómarnir gengu allir fylk- inu í vil, og æðsti dómstóll Breta úrskurðaði, að fylkið hefði haft rétt til þess að afnema skólana, en jafnframt gat dómurinn þess, að Dominion-stj'ðrnin hefði réit til þess að heimta, að fylkið drægi lög þessi til baka, eða að öðrum kosti gæti rfkisþingið samið lög, er þving- uðu Manitobafylki til þess að veita katólskum borgurum sínum þeirra sérstöku skóla samkvæmt grund- vallarlegum rétti þeirra. Þetta ráð tók Dominionstjórnin og um það mál vor háðar fylkis- kosningar árið 1896, og biðu Con- servativar þá mikinn ósigur, eins og að undanförnu f þvf máli. Sir Wilfrid var þá ekki kominn til valda í Ottawa, og hélt þvf fram þá, að vilj'i fylkisbúa ætti að ráða úrslitum i skólamálinu. Þessi af- staða hans, sem sj'Ufur er katólsk- ur maður, f>ótti nokkuð einkenni- leg, og var alment skilin svo, sem hann væri meðmæltur alþ/ðuskóla- fyrirkomulagi Greenwaystj'órnar- innar. Um leið lofaði hann að leiða málið til heppilegra lykta, þegar hann væri kominn til valda. Svo komst Laurier til valda þetta sama ár. Hans fyrstaverk f þessu máli, var að fá sendiherra fri Rómaborg sendan td Ottawa til þess að setjast þar að. Og var þá svo skilið, að maður þessi ætti að vera stjórninni til leiðbeinÍDgar í kirkj'umálum katólíka, — en sk,ðla- málið er kirkjumil þeirra eins og allir vita. Siðan hefir lftið spurst til manns þessa eða starfsemi hans hér, fyr en nýj'u fylkin voru mynduð og með grundvallarlðgum peirra stofn- settir sérstakir katólskir skólar í þessum nýj'u fylkj'um. Síðan hefir Keewatin héraðið verið sameinað Þeim landshluta, sem nú eru Norð- vesturhéruðin, og er það auðsjáan- lega gert til þess, að þar einniggeti katðlskir skólar orðið stofnsettir. Þvf að meðan Keewatinjvarjundir Manitoba og háð lögum þess, p& gátu slíkir skólar ekki veriðjþar, Það er því auðséð, að áhrif sendi- herra páfans, sfðan Jhann kom til Ottawa, hafa verið all-mikil [og öll náttúrlega í vil katólsku kirkjunni. Og þetta gefur grun um, aðjsá tfmi muni koma í þessu fylki, þegarhér einnig verða stofnsettir Jkatðlskir skólar á sama grundvelli og þeir voru áður en Greenwaystj'órnin af- tók þá eins og áður er sagt, Af núverandi fylkisstjórn verður það Þó aldrei gert, en eftir framkomu Þeirra blaða í málum hinna nýju fylkla og f Keewatin m&lunum, sem harðast börðust móti katólsk- um f Manitobaskólamálinu, þá er ekki annað sj'&anlegt, en að þeim vilj'a frlj'ast við alla persðnulega á byrgð af uppeldi sinna eigin af- kvæma. Það er því að svo stöddu ekki hægt að athuga þessa kenn- ingu neitt nákvæmlega enda mun I Þess lítil Þörf. Það er hverju orði sannara, aö| Heimskringla telur að sú van- slfk þvingunarlaga ákvæði þyrftu! ^ 8em margt fólk verður fyrir ^ að verða lögleidd og að verða "in- ternational", svo að einu gilti til hvaða lands maðurinn flýði, að I hann skildi samt vera háður þeirri skyldu, að vinna fyrir b'Jrnum sfn- um og að rfkið gæti þvingað hann til vinnu og varið vinnulaununum I hj'ónabandi se engan veginn að kenna núgildandi hj'ónabandslög- um, heldur blátt áfram flj'ótfærni og athugunarleysi þeirra, sem hlut eiga að máli. Altof margir eru svo gerðir, að hið dýrslega eðli þeirra yfirgnæfir algerlega hyggju- til lúkningar skyldu skuld hans.. vitið. Monn og konur ana hug8. En slfk Iðg væru í raun réttri eng Imariítið, f einhverju dauðans of- in rýmkun hjðnabandsfyrirkomu- boði< út f hjdnabandið, af þvf það lagsins, heldur þvert a móti, 8er a8ra gera þa8) „g áll þesg að Hugsum oss nú, að lausungar- gera sér nokkra ljósa grein fyrir, dýrkendur fengju þá stefnu við- abyrgð þeirri, sem það bindor sér efnalegt sjálfstæði einstaklinganna tekna, að rýmkað yrði svo um' með þvf. Margir karlmenn eru waystjðrnin tðk að sér að útrýma þeim skólum úr fylkinu og viður- kenna hér aðeins eitt alment al- þyðuskólafyrirkomulag. Conserva- tfvar. sem þ& voru valdalausir hér, sögðu, að þó þeir væru ekki hlyntir tvfskiftu skólafyrirkomulagi, þá teldu þeir ranglátt að taka af kató- lfkum þá skóla þeirra, sem þeir hefðu grundvallarlegan rétt til að njðta. Þeir vildu því ekki afnema Þessa skóla, heldur una við það, sem grundvallarlög fylkisins höfðu ákveðið í þessu efni, sem eru þau sömu róttindi sem prótestantiski minnihlutinn f Quebec fylki fær að nj'ðta hjá katólska meirihlutanum, nefnilega sérstaka skóla fyrir sig sem fá tillag úr fylkissjóði. ('mþetta mál snöiust kosning- arnar 1902 og biðu Conservatfvar þar megnan ðsigur. M&lið var l&t- slmasamningurinnfyrirbýður þjóð- inni öll önnur hraðskeytasambönd, hverju nafni sem nefnast, og með hvaða kjörum sem væru. Þannig lagaðan samning hafa Þmgmenn þjóðarinnar staðfest, er leggur henni á herðar svo þunga f járkvöð sem er illbær eða ðkleyf, en hafna tilboðum loftskeytasambands, sem að ðllu leyti eru aðgengilegri, frá- skilin öllum öfrelsishöftum. Á þvf tvennu er svo mikill munur, að engum manni með óbrjálaðri skyn- semi getur blandast hugur um, að alþing hefði átt að hafna ritsfman- um, en aðhyllast loftskeytasam- bandið. Ritslmafarganið heimilar sér 4 m&naða frest til að gera við bilun á sfmanum. En ef hann bilar Þrisvar & &ri, hvað þ&? Ja, Isl. borga en félagið tekur ágóðann, — það er mergurinn málsins. En bili loftskeytastöð eyast aðeins fá- einar klukkustundir til viðgerðar- innar. R&ðgj'afi íslands og skósveinar hans segja, að ekki sé hægt að senda loftskeyti nema að nóttu til! Mundu heimsins mestu framfara þjóðir Bandamenn, Bretar og Can- aðamenn nota slfk fréttasambðnd, sem eigi væru brúkleg jafnt & degi sem nóttu? Það var loftskeytasambandið, sem leyndi hinum heimsfræga Togo með flotanum í eyja sundinu, þess vegna gátu nj'ðsnarsnekkj'ur hans verið & sveimi án þess að vekja grun. Hvernig getur & því staðið, að meiri hluti þings gerði slíkt glap- ræði, sem að samþykkj'a ritsfma- samninginn? í þeim flokki eru þó mörg svo kölluð mikilmenni, skáld, er ort hafa eldheit ættj'arðarkvæði; lög- menn, doktorar, prófessorar, guð- fræðingar og bændur. Höfum við ekki gildar ástæður til að ímynda okkur, að sllkt lið mundi ekki vinna þjððinni stórskaða, að það mundi verj'a rétt og frelsi þj'óðar- innar, að það niuni ekki olla þj'óð- inni slfkrar svfvirðingar, er allur hinn mentaði heimur standi hðgg- dofa af að hugsa um? En þó feldu þeir atkvæði sfn til háðungar landi og lýð! Hver er orsökin ? Orsðk- in er sú, eins og einn af nafnkend- ustu rithðfundum þj'óðarinnar se;- ir, að þjóðina skortir sj'álfstæði, að embættismenn, sem með völdin fara, hafa flestir aldrei lært að stjórna. Sú er ein orsök til þess, hve leiðitamir þingmenn hafa ver- ið Hannesi r&ðgjafa, sem auðsæ- lega er keyptur af ritsfmafélaginu til þess að smella þessu óstjórnar- fargi & þjóðina; svo hefir hann aftur mútað þessum ðsj'álfstæðu þingmönnum, sumpart með em- bættaveitingum og öðrum bitling- um. En hverj'ar munu afleiðingar verða af gerðum þingsins? Mun þjóðin sitja og þola okið? Eða mun hún flýja land sitt og flytj'a vestur um haf? Máske Canada- stjðrn þurfi ekki að austraka flt fé sína & næsta ári tii að smala fólki á Islandi, að það komi ötilkvatt. Maður getur vel fmyndað sér, að næsta spor Hannesar og flokks hans verði það, að leggja farbann sé n6 svo snúinn hugur, að þau.á Þjöðina af landi burt. En er mundu láta sór vel lynda að^fá aft- ur sérstöku skólana innleidda hér í fylkinu. Opið bréf til B. L. Baldwinssonar frá 8. M. S. Askdal, Þá er nú alþing íslendinga um garð gengið að þessu sinni, en þetta alþing er h&ð var nú í ár muii minnisstætt svo lengi sem saga Isl. verður til. Hvergi f sðgu hinnar fslenzku þjððar finst jafn rigaður Þr8ðsgerningur, sem þessi ritsímasamningur hins nýafstaðna þings, — nema ef vera skyldi samn- ingur Gizzurar um að drepa Snorra og að svíkja landið undir konung; ------- þessi samningur, sem bindur Þjððina í jámviðjar þrældóms í 20 ár og þess utan heimilar framleng- ingu að þeim tfma liðnum; — enn- fremur ðheimilar þjóðinni umráð & loftinu, er hön andar að sér. Rit- enginn vegur til að hamla almenn- um burtfiutningi? Jú, og hann er s&, að þjððin geri nú þegar al- menna uppreist; ekki með vopn- um og manndrápum, heldur með almennum fundahöldum yfir land^ alt steypi núverandi stjórn, eða geri henni óvært í völdum (lfkt og Skagfirðingar gerðu við Grfm amt- mann), og geri þá áskorunarkröfu til Danasfcjðrnar að samþykkja ekki ritsfmasamninginn, eða að öðrum | kosti að íslenzka þj'óðin segi sig úr sambandslðgum við Dani og leiti á náðir Breta eða Bandamanna. Þaö er þotta skref og ekkert ann- að, crnú getur bjargað tilveru hinnar íslenzku þjððar. Að öðrum kosti flytur hún af landi burtu, tvístrast og hverfur. Þá verða ðnnur ðrlðg þjóðar Snorra en vér óskum. Þa3 virðist svo, sem þjóðin hafi rumskast við gerðir þingsins; það sýna mðtmæla undirskriftir Hún- vetninga og svo bænda, presta og þjððvarnarliðsfundurinn 1 Reykja- vfk. En það eiít skorti þar á, að

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.