Heimskringla - 18.06.1941, Page 2

2. SÍÐA
HEIMSKRINGLA
WINNIPEG, 18. JÚNÍ 1941
Gunnar Gunnarsson:
HEIÐAHARMUR
Saga
Menningar- og fræð-
slusamband Alþýðu.—
Reykjavík, 1940. 251
bls.
Ný skáldsaga eftir Gunnar
Gunnarsson hefir löngum þótt
til tíðinda teljast, ekki aðeins
á Islandi, heldur kannske fyrst
og fremst á Norðurlöndum og
í Þýzkalandi. Venjulega kom
nýja sagan árlega, ef ekki
tvisvar á ári, fyrst á dönsku
og síðan þýdd á önnur mál.
Eina bókin sem fyrst kom í
þýzkum búningi var Adventa,
sem nú er lesin og rædd víðs-
vegar um Ameriku af meðlim-
um Book of the Month Club
undir nafninu: The Good Shep-
herd.
Það sem gerir útkomu þess-
arar nýju sögu að viðburði í ís-
lenzkri bókmentasögu a. m. k.,
ef ekki í annálum norrænna
bókmenta yfirleitt, er sú stað-
reynd að hún er birt á íslenzku.
móðurmáli höfundarins. í
hartnær þrjátíu ár bjó Gunnar
í Danmörk og reit bækur sin-
ar á dönsku, þar sem hann
hafði hvorki tíma né tækifæri
til að skrifa þær á íslenzku. —
Samt sem áður var hugur hans
altaf óskiftur við íslenzka
náttúru, islenzkt fólk, islenzka
sögu og íslenzk efni yfirleitt.
Af öllum þeim íslendingum,
sem fengist hafa við bókmenta-
gerð á erlendum málum, hefir
enginn verið eins þrauttrygg-
ur ættjörðinni í hugsun og efn-
isvali og Gunnar Gunnarsson.
1 stað þess að þverra og hverfa
óx heimþráin með árunum, uns
hún varð svo sterk að ekki
tjáði áð spyrna móti henni. —
Þannig atvikaðist það að
Gunnar flutti heim, fór alfar-
inn af hinu frjósama sjálandi
heim í Fljótsdal þar sem hann
var borinn og barnfæddur. Þar
settist hann að í skriðuklaustri,
skamt frá efri enda Lagarfljóts
undir skjólgóðum hlíðum
Fljótsdalsheiðar. Hér hljómaði
aftur mál það sem hann hafði
numið af móður sinni í æsku.
Vinir hans munu hafa beðið
með óþreyju fyrstu sögunnar,
sem hann mundi skrifa eftir
heimkomuna. Mundi landið í
návígi tapa æfintýraljómanum,
sem hann hafði fyrst uppgötv-
að í útlegðinni í Danmörku.
Þess voru dæmi. Og hvernig
myndi honum takast að skrifa
islenzkt mál eftir þrjátíu ára
útlegð? Mundi danskur vani
ekki vilja stýra pennanum?
Það er ekki ólíklegt, að Gunnar
sjálfur hafi á stundum spurt
sjálfan sig svipaðra spurninga.
Fæstir menn skifta hömum á
fimtugsaldri eins auðveldlega
og tvítugir unglingar. En það
hefir Gunnar Gunnarsson gert.
Ritgerð hans um Jóhann Sig-
urjónsson bar þess ótvíræðan
vott. Og þessi nýja bók færir
mönnum heim sanninn um það,
að Gunnar er allur kominn
heim. Hún er skrifuð á góðri,
kröftugri og hreinni íslenzku,
alveg vetlingatakalaust, og ó-
snortin af öllum dönskum
vana. Þó er hún skrifuð í hin-
um venjulega, einkennilega stíl
Gunnars, stíl sem oft minnir
mig á list Óðins, þá er hann
lýsir í Hóvamálum 137:
orð mér af orði
orðs leitaði.
Þessi stíll Gunnars hefir fyll-
ingu, sem stundum bregður til
höfga; hann virðist vera full-
jkomið tæki til þess að birta
hugblæ höfundar, hið góðlát-
lega gaman hans, og hinn
þunga undirstraum ættjarðar-
ástar hans, ást á landi og lýð.
Þeir sem kynst hafa Gunnari
af þeim bókum hans, er komið
hafa út á ensku á Ships in the
Sky. The night ,and the Dream
og The Good Shepherd munu
varla verða fyrir vonbrigðum
er þeir lesa þessa nýju bók
hans, því hún er mjög gædd
hinum sömu kostum, enda
sprottin úr sama umhverfi: lífi
íslenzkra bænda og kotunga á
síðasta fjórðungi 19. aldar. —
Heiðaharmur er, að nokkru
leyti, sagan af hörmum heið-
arbúa á Jökulsdalsheiði og
Möðrudalsöræfum, sagan af
baráttu þeirra við óblíðu nátt-
úrunnar, sagan af beljandi ám
sem brjóta haglendi og tún,
sagan af sandfoki og stormum,
sem fletta jarðveginum af ber-
um grundvellinum, eins og
torfskurðarmaður torfi úr flagi,
og rjúfa jafnvel hús á kotung-
unum, hversu vel sem þau eru
hlaðin í öndverðu. Harðærið,
sem rak fólk til Ameríku á ár-
unum 1870—80, legst með tvö-
földum þunga á fátæklingana
í heiðinni. Og þó þrauka þeir
meðan þeir halda fjöri og kröft-
um, fjötraðir við kotin sín af
töfrum fjallanna og trygð við
torfuna.
En persónugerfingur þessar-
ar búand-trygðar við torfuna,
maður sem lifir ættjarðarást
sína í verki, er bóndinn Brand-
ur á Bjargi. Honum er í sveit
komið uppi við fjöllin; heiða-
búar gista hann haust og vor á
kaupstaðarferðum sinum. —
Hann ann þeim og heiðinni og
vakir yfir þeim og hlutskifti
þeirra. Þegar einhver heiðar-
búi flosnar upp þá er Brandi
FEDERRL GRRIR LlffllTED
MANNA
BRÝN ÞÖRF
/
i
Canada kappa lid
Nú tjáir ekki að líka ... Þú ert hérmeð skoraður til skyldu
. . . Frelsi Canada er í voða . . . Nú þarf þín með
Konungur þinn og land þití þurfa þín við!
Nú ertu krafinn um skyldu þína hátt og
snjalt, og þeir sem elska Canada og alt sem
þessi mikla Dominion geymir og táknar
munu ekki þurfa neinnar frekari brýningar
við. Nú er kominn tími til að hefjast
handa og beita allri orku! Framtíð vor,
heimili vor, vor trú, vort frelsi eru í voða!
Hlédrægum orða eða froðu köppum gefst
ekki rúm framar. Nú er ÞtN stund komin,
nú er BARDAGA MANNA stund komin!
Nú þarf þín við
til hildarleika
Kaup óbreyttra liósmanna
_____ J$1.30 á dag með húsnœði, föt-
fæði, aðgerðum lœkna og
ytannsmíði. Meðlag skuldaliða í
Æ / peningum: $35 til eiginkonu,
$12 dali mán. fyrir hvert barn,
2 en ekki íleiri. Soldáti með konu og 2 börnum
fær í borgun alls $99.30 á mánuði. AUKA-
GJALD: frá 25<t til 75i á dag til æfðra iðnaðar
manna, meðan vinnu þeirra þarf með.
Canada’s mikli, hvatfæri her, búinn öllum
skæðustu megin tólum nútíma hernaðar —
bryndrekum og öðrum stáli vörðum hjóla
hertólum og byssum bíður nú búinn. Komdu
í hann STRAX! Komdu og vertu kvikur
köggull í þeirri skjótvirku, harðvirku BAR-
DAGA vél. Svaraðu kalli Canada lands og
komdu í hann strax! Komdu í Canada
her að mölbrjóta haun Húna!
Canada her þarf manna með í þessar deildir:
Stórskota lið, verkfrœði, merkja sendinga,
bryndreka, stálbyrða vagna, fótgönguliðs,
flutnings og vista, hjúkrunar og ýmsar aðrar
atverka deildir. Herinn er við því búinn að
kenar margar iðnaðar greinir og temja þig
við að beita vopnum sem duganlegast.
Farðu til nœstu skráningar stöðvar.
Fáðu að vita hvernig ofannefndar
starfadeildir vinna og hvar þér hentar
bezt að vera; aðgœttu hvar þínir hœfi-
leikar geta komið að mestu gagni.
Hertu þig svo til hildar leika.
Leitaðu til næstu nýliða
stöðva eða næstu herbúða
DEPARTMENT OF NATIONAL DEFENGE
CANADA
innan rifja svo sem hann hefði
mist nánasta ástvin. Hann
stenst ekki reiðari en ef ein-
hver hallmælir heiðunum,
nema ef vera kynni að honum
væri enn verr við að heyra lof-
gerð vesturfara-agentanna um
Ameríku og sjá á eftir góðu
fólki vestur um haf. Hvort-
tveggja veit til landauðnar í
huga Brandi. Og Brandur
sparar ekkert til að hjálpa heið-
arbúum og hlynna að kotum
þeirra. Samt lifir hann það að
sjá þá alla flytja úr heiðinni,
hvern á fætur öðrum, ár frá
ári. Þann straum getur hann
ekki stöðvað, en mörgum heið-
arbúanum býður hann heim til
sín, förnum og lúnum, svo að
hann geti borið beinin á hans
heimili. Þetta eru harmar
heiðarinnar.
En Brandur á dóttur, sem
hann vildi kalla Bjargföst, en
j var skírð Bergþóra eftir nöfnu
' sinni hinni frægu á Bergþórs-
i hvoli. Og þessi unga Berg-
jþóra kafnar vissulega ekki
undir nafni. Hún erfir skap-
ferli föður síns, eins og hún
mun eflaust erfa landið eftir
hann dauðan, og skila því eins
ósnortnu og mannlegur mátt-
ur megnar i hendur niðjunum.
i Þrátt fyrir ófarir og ósigra
j heiðar-búa hefir lesandinn það
á tilfinningunni, að öllu sé ó-
j hætt, meðan Bergþóra er við
! lýði og alt hennar ekki al-
i dauða.
j Með sögu þessari hefir Gunn-
ar Gunnarsson lagt sitt orð í
| belg i umræðum hinna ís-
lenzku skálda um kotbóndann
og framtíð hans. Laxness hóf
umræðurnar með Sjálfstœðu
j fólki. Bjartur í Sumarhúsum
jer ógleymanleg hetja, en höf-
I undurinn dæmir hann til eilífs
' ósigurs samkvæmt kenningu
j sameignarmanna. Sturla í
Vogum er hressilegur karl, sem
rífur sig upp úr eymdinni og
gerist kaupfélagsmaður. —
Brandur á Bjargi er ósnortinn
af öllum félagshreyfingum, —
hann kemst hvorki í færi við
kaupfélaga né sameignarmenn.
Hann er kannske ekki eftir
nýjustu tísku, en kjarninn í
honum er kjarni islenzku þjóð-
arinnar óheflaður og uppruna-
legur. Og meðan menn og kon-
ur eins og Brandur og Berg-
þóra alast upp í íslenzkum
jarðvegi þá er þjóðin ekki heill-
um horfin, hvaða hörmungar
sem yfir hana kunna að dynja.
(Dr.) Stefán Einarsson
enn í fersku minni, því þar
komust þau bæði í hann krapp-
an stórskipin, Heimskringla og'
Lögberg, en þótt illa liti út um
tíma þá draslaðist alt af sem
betur fór, síðan hefir verið
lygnara um landann, og þið nú-
verandi kapteinar haldið öllu í
góðu horfi.
Það er ósk mín að þér endist
aldur og heilsa að halda um
stjórnvöl “Heimskringlu” um
mörg ókomin ár.
Þinn einl.
H. E. Magnússon
Á C. C. F. FLOKKURINN,
UNDIR FORYSTU MAJOR
JOHN COLDWELL FRAM-
TIÐ FYRIR HÖNDUM
í CANADA
B R É F
8346—28 Ave. N. W.
Seattle, Wash.
8. júní 1941
Ritstj. Stefán Einarsson
Góði vin:
Eg sendi þér hér með and-
virði “Heimskringlu” sem fyrri
skyldi verið hafa; — með kæru
þakklæti fyrir blaðið árið sem
leið. Það er álit mitt og margra
landa hér á ströndinni, að und-
ir þinni leiðsögn hafi “Heims-
kringla” siglt hagstæðastan
byr, og orðið fyrir minstum á-
föllum síðan henni fyrst var
ýtt úr nausti, fyrir meira en 50
árum síðan. Margui* hefir þó
knár við stýrið staðið á þessu
tímabili, og oft orðið í úfin sjó
að leggja, svo lá við skipbroti,
og 'má hér aðeins til dæmis
nefna er “Heimskringlu” var
lagt í orustuna miklu, milli
Labbakúta og Spenmanna, fyr-
ir þjóðhátiðina 1930, Þetta er
Inngangsorð:
Það var dálítið einkennilegt
að lesa greinina í “Liberty”
timaritinu 31. marz s. 1. eftir
Leonard L. Knott, um foringja
C. C. F. flokksins, Major John
Coldwell og framtíðarvonir
hans hvað flokkinn snertir,
ekki sízt fyrir þá sök, að þó
“Liberty” megi skoðast fremur
frjálslynt, þá virðist það frekar
hneigjast að því að halda lýð-
ræðinu við í því formi sem það
nú er án nokkurra verulegra
breytinga, en “Liberty” hefir
oft birt góðar greinar um ýms
mannfélagsmál eftir merka
höfunda, og bendir greinin sem
hér ræðir um á, að engin auð-(
sæ dauðamerki séu enn yfir
C. C. F. flokknum.
Þetta er ekki síður merki-
legt vegna þess, að eins og
kunnugt er, hafa stjórnmála-
andstæðingar flokksins nú ný-
lega hringt líkaböng sinni yfir
moldum hans, þó að vinur vor
Mr. J. J. Swanson héldi uppi
drengilegri vörn fyrir hönd
flokksins og sýndi ótvírætt
fram á, að það væri með öllu
ótímabært fyrir andstæðinga
hans að setjast að erfisöli eftir
hann, þar eð alt benti til að
hann væri vel lifandi og hon-
um yxi fiskur uiji hrygg með
ári hverju og að margir ágætir
menn hyltu skoðanir hans og
stefnuskrá sem hina einu, ör-
uggu endurbót á ýmsum þjóð-
félagsmálum vorum.
Bendir grein Mr. L. L.
Knott, sem hér birtist á eftir
á, að Mr. Swanson hafi fylli-
lega vitað hvað hann var að
segja.
Mr. Knott farast orð á þessa
leið:
“Major John Coldwell er
einn af nýtustu þingmönnum
sambandsþingsins. Hvernig
mun honum og flokki hans
reiða af héðan í frá? Hann er
nú miðaldra maður, góðmann-
legur á svip og ágætum hæfi-
leikum búinn. Hann er fædd-
ur á Englandi og alinn þar upp
við íhalds stjórnmálastefnuna,
en er nú fornigi C. C. F. flokks-
ins á sambándsþingi Canada.
Nafnið Major er ættarnafn en
eigi hernaðarstaða.
Næsta ár verður C. C. F.
flokkurinn tíu ára gamall. Ná-
kvæmlega hvar hann var
fyrst stofnaður, er eigi með
öllu ljóst, en nokkrir flokks-
menn muna eftir fundarhöld-
um á litlu kaffihúsi yfir einni
af verzlunarbúðunum á Young
stræti í Toronto-borg. Það
sem varðar mestu er, að flokk-
urinn er umbótaflokkur, and-
stæður auðvaldinu og ákveð-
inn í að hnekkja valdi þess,