Heimskringla - 23.12.1953, Page 1

LXVIII, ÁRGANGUR
WINNIPEG, MIÐVIKUDAGINN 23. DES. 1953
NÚMER 12.
frettayfirlit og umsagnir
enginn friður
í koreu
^að virðist sem öllum tilraun-
unt til friðar í Koreu sé lokið.
í*að eru svo margar ástæður
færðar á móti því af hálfu kom-
niúnista, að með þann frið á sjá-
anlega að fara eins og með frið-
inn í Evrópu milli Rússa og vest
laegu þjóðanna 1945. Kínverjar (
þykjast ekki hafa náð í nógu
niikið af Koreu ennþá. En hug-
mynd þeirra var altaf, að ná
henni allri. Úr því Stalin gat
fengið öll EystrasaltslöndinJ
Balkanlöndin, Pólland og Tékkó(
slóvakíu fyrir að gagna ekki að
friði, hugsa Kínverjar sér að
halda áfram þar til þeir hafa að
núnsta kosti náð allri Koreu.
Þeir sem nú hafa staðið í því
frá vestlægu þjóðunum aðí
semja frið í Koreu, segja kom-
niúnista afar reiða hinum 27,000
Koreuföngum, 'sem ekki vilja
heim í land sitt (Norður-Korue) J
fara. Þeir óttast að það verði sá
skellur á kommúnisma, sem I
þeir megi ekki við.
Það er ekki neitt sagt um hve-
nær vopnahléinu sé lokið. Vest-
lægu þjóðirnar bera ekki á móti
því, að af þeirra hálfu geti kom-
ið til mála ef kommúnistar
æskja, að halda friðartilraunun-
um áfram.
Ein fjarstæða sem kommúnist
ar krefjast í Panmunjon fyrir
friði, er að þeir fái inngöngu í
félag Sameinuðu þjóðanna.
Hvað biður glæpamaðurinn um
uieira, en að hann fái sjálfur að
dæma í sinni eigin sök.
BERMUDA
Það getur verið að af fjór-
velda fundinum verði í Berlín,
sem allir aðilar .samþyktu og
Rússar jafnvel einnig. En það
skyggir margt samt á, eins og
óvissan um hvort Frakkar vilji,
að Atlanzhafs herinn sé efldur.
Vestur-þýzkaland segist sjá, að
Rússar muni nota eflingu hers-
ins sem afsökun fyrir að stíga
nokkurt spor í friðar áttina á
hinum komandi Berlínarfundi.
Bermuda-fundurinn kom ekki
miklu til leiðar af því sem hann
ætlaði.
En það er samt eitt, sem vest-
lægu þjóðirnar hefir styrkt í trú
sinni á frið og öryggi. Það cr
ræða Eisenhowers forseta r.m
afvopnun eða notkun atóms-
sprengja í hernaði. Að slíkt
kemur frá þeim manni, sem
fremstan foringja lýðræðis-
þjóða heimsins má kalla, er gott
til að vita og mun mörgum til
huggunnar.
ÁRNI S. MÝRDAL
RECOLLECTIONS
ER EKKI HÆGT
Þjónar fylkisstjórnar Mani-
toba fara fram á kauphækkun er
nemur 20%. Mun eiga að veita
hana 1. ágúst 1954. Á ári nemur
kostnaður af þessu nærri 3 milj-
ónum. TJm 7000 manns njóta
góðs af.
★
í lok síðustu viku nam fé sem
lagt hefir verið í húsabyggingar
á árinu 1953 rúmlega 2^ milj-
ón dala. Er það sagt meira en
á nokkru einu ári í 41 ár. Mest
eru þetta stórhýsi, en meira þó
af til íbúðar en viðskifta.
HLJÓMHRIF?
Ort eftir að hafa hlustað á píanó hljómleika
Thoru Ásgeirsson Du Bois, 20. nóv. 1953
Úr hyldjúpi þagnar heimur rís,
heimur, sem geymir oss paradís,
alsettur kóralls og kristalla tindum
er kastast um tómið í ótal myndum
með þúsundföld afbrigði ljóss og lita
og leiftrandi rafgneista flug,
er háspennu lífg^isla gylla og glita
við glampandi hugmyndaflug.
Sjá, himnarnir opnast! Heyrið þið! —
Hörpunnar strengleikar kveða við!
Ó, hlustið á þessa töfrandi tóna. —
Tónverkum meistarans fingurnir þjóna,
Töfrandin líður um hálfrökkurs heima
°g hugborga rósmálar svið,
lyftist sem brimalda, brunar um geima
og blævakann hjalar við.
Hvað ertu titrandi tónahaf?
tignin og dýrðin sem stafar þér af?
Hvaðan sem 'komstu og hvert sem þú líður
og hvað sem þinn sjóndeildarhringur er víður
hillumst vér með þér á blæléttum bárum
um blásala órofsins kaf
í almætti tónanna á geislandi gárum
í gullofið draumanna haf.
Þeir túlka alhyggð sem aldrei þver,
ylríkan sólflekkja glampandi her,
töfra sem oftast með dísunum dafna,
dásemdir þær sem að guðirnir safna,
ódauðleg sólbros sem laða og leiða
um ljóshafsins óðríka sal
og sálrænar kendir sem góðlátar greiða
götuna um táranna dal.
Ó, túlkun í leikandi lyndi,
listræni og fegurð með hugþekku yndi
er guðsmynd er geislar frá sál til sálar,
sígild og draumfögur, töfrandin málar
á minningaspjöldin það blíðasta og bezta
sem blómgast á líðandi stund
og fjölæran gróðurreit, myndauðgi mesta
mótar í geislandi lund.
Davíð Björnsson
So many of my friends have
from time to time requested me
to set down in writing some of
my earliest as well as later re-
collections, that I have finally
decided to carry out their desire.
Since among my friends are
many Canadians and Americans,
I have decided to write in Eng-
lish, a language with wihich all
my friends now living are
familiar.
My first vivid recollectior.
dates back to a year or two be-
fore our going away from Ice-
land. The incident occurred at
the time of the sheep-gathering
in autumn. Among the onlook-
ers, standing on the outside of
the ford, was my mother with
her infant son. Mother had
placed me on top of the enclos-
ure, which was almost as broad
as a footcauseway across wet
ground. Other children were
there also. On my left, a few feet
away, sat a girl, somewhat older
than I. Resenting the way she
lowered at me, I crawled over to
where she sat, placed my hands
on her shoulders and bit her
like a rabid dog. The reason why
my mother or the girl’s mother
did not interfere, was that thev
thought I was going to kiss the
little girl and make friends with
her. After a deserved scolding
from mother, I was anything
but proud of what I had done.
Concerning our home in Ice->
land I remember absolutely
nothing. This would indicate
that nothing unusual had oc-
curred in or around the dwelling
from the time I could remember
things that excited my interest
to the never to be forgotten day
of our departure.
ous difficulties. Although the
capital of Iceland was only a
small town then (1876), it look-
ed big to me, for it was the first
town that I had seen. After a
stay of three weeks, we left
Reygjavík in the afternoon o£
a rainy but calm day. The ship
rode at anchor far out in the
harbour. On our way out to the
ship I was astounded to see one
horse after another suspended
in mid-air, and then lowered in-
to the hold of the ship. What
puzzled me most was how this
was affected. Once aboard, I got
the answer. How I longed to be
able to run that giant steam
winch is beyond expression. I
managed to sneak away from
father and mother and to get as
near to the machine and the man
who ran it as I dared. I watched
every move he made and strove
to memorize each succesive op-
eration, especially the move-
ments that caused the mighty
machine to start and stop, for
that was what I most desired to | VESTUR-ÍSLENZKUR
Er ekki hægt að hjálpa þessum lýð
sem hungraður um borgarstrætin gengur?
Er ekki hægt að stilla þeirra stríð
og stöðva tárin, bíða ekki lengur?
Er engin von að veita öllum brauðið
og vinnuna, svo þetta verði auðið?
Er ekki lækning öllum krankleik við,
sem alla sækir þá er verða að líða?
Er ekki hægt að færa öllum frið
sem fyrst, og láta enga tilraun bíða?
Er ekki hægt með líknarmjúkum lófa,
að leggja smyrsl á sár er verða að gróa?
Er ekki hægt að flétta bræðrabönd
sem binda saman fátæka og ríka?
Er engin von að leggja hönd í hönd
um heiminn allan, fyrir hugsjón slíka?
Er ekki hægt að enda stríð og þrautir?
Er ekki hægt að finna nýjar brautir?
Er ekki hægt að sameinast nú senn
um sígildandi lífs- og friðarkenning?
Er einskisvirði að verða kristnir menn,
og vitibornir stofna nýja mennng?
Er engin von—þó veðrin spái hörðu—
að við nú stofnum Guðríki á Jörðu?
---- Páll S. Pálsson
master and carry into effect, if
an opporunity should present it-
self, for this was the first mech-
anical contrivance that I had
seen. I had stood there but a
short while when father came
looking for me and led me away
from that wonderous sight.
Keeping my own counsel—
giving no hint of what was up-
permost in my mind, I decided
that very evening how to at-
tain my purpose: At mealtime
I would keep as close a watch
as possible on the deck which
the winch stood on, because I
FRÓÐLEIKSMAÐUR
Það væri ekki úr vegi með
birtingu greinarinnar “Recol-
lection” í þessu blaði, að minn-
ast höfundar hennar; í þetta
sinn verður þó aðeins stutt
greinargerð að nægja.
Er þess fyrst að geta, að Árni
Mýrdal er Vestur-Skaptfelling-
ur að ætt. Bjuggu foreldrar hans
Sigurður Mýrdal og Valgerður
Jónsdóttir að Giljum í Mýrdal.
Þar var Árni fæddur 8. október
1872. Kom hann með þeim til
Vesturheims 1876. Var sezt að
thought the ship s crew were, í Nýja-íslandi, en flutti til Pem-
most likely to be below at that Qg þvj næst vestur á
time. The weather was drizzlyj Kyrrahafsströnd — til Victoria
Our journey was started on;and the day far spent when we|(igg7) og 1894 til Point Roberts,
came aboard, and I as closely; þar sem Árni hefir átt heima til
watched—not that anyone had þessa dags. Hann er giftur; heit-
the slightest inkling of whatjjr hans Sigríður Sigurðar-
my intentions were, but as a dóttir Símonarssonar frá Dynj-
precautionary measure, a watch-|anda . Arnarfirði. Þau eiga ekk-
ful eye was kept on me, know- ert barn> en hafa tekig 3 börn {
ing from past experience hov/ £ðstur
horseback. My eldest sister and
I rode double. It must have been
my first experience on horse-
back, for it seemed so high up
where I sat that I could see far
and wide, resulting in extreme
satisfaction—I can still feel the
thrilling effect of that transi-
tory enjoyment. We forded
many rivers. One, a very broad
one, we crossed by a ferry. A
neighbor of ours, wjhom I knew
well, was taking a drove of
horses to Reykjavík, to be ship-
ped abroad; they swam the river
in the wake of the ferry. I beg-
ged the man, whose name was
Árni er víðlesin, sem greinar
impetuous I was. So, as far as
I was concerned, the first day
aboard proved fruitless. Next
day, I remember, was cloudy butl^ ^ tQ me tQ even try
calm. I managed to shp on decld ^ machine chiefly be.
several times, and each time 1 ,, ____
saw men around. That evening
I went to sleep entertaining but
little hope of success.
cause I felt it had hardly start
ed. Before I could decide on
what to do next I was seized by
the collar of my blouse and
heaved out of the encirling
The third day of our voyage
Stígur, to let me hold the halter | wa§ bright and dead calm Every | steam cloud int0 the air, then
°f t*16 foremost horse. Father ( Qne aboard seemed to be out on lowered to the deck again. The
adviced him to pay no attention l^ enjoying the balmy weath-]man might just as well have
to my persistent entireaties, but, J ^ As noonday drew near the saved his breath, or I didn’t
being kindhearted, he ^finaliy; passengers began to go below.1 understand a word of what he
Always in a hurry when eating,! said. Everybody came rushing
but this particular noonday | up on deck, among them my
meal I bolted in double-quick' father—and was I glad to see
time. Hurriedly I stole on deckjhim! The man was still holding
reconnoitre. Not a soul was me firmly when father came
not long after this, when we tbere_ Here was my hoped forjHaving acquired some know
were nearing the landing Place-! cbance. i still remembered ledge of the English language,
something along the bank of the clearly wbat tbe man bad done'father quickly learned what had
yielded to my request. Holding
the halter gave me the feeling
that I was leading and directing
the entire drove, giving me a
momentary thrill of delight. But
river attracted my attention. So,
without a word of warning, I
every time he started the winch
But instead of starting at full
let go of the halter and went to tilt> the macbine gushed forth
the fore part of the ferry to get j water and steam> and turned
a closer view. It was precisely slowly> yet made tremendous
this action of mine that father
had expected, knowing my in-
tense desire to see anything
new—and almost every object
along our way was just that. But
the horses, sensing that they
were nearly across the river,
kept on swimming in the right
direction.
caused all the commotion. He
was sternly commanded to chair.
me to a post, if he wanted me to
continue in life. For the re-
mainder of the day, father never
noise, and entirely enveloped it- let me out of his sight.
self and me in a cloud of steam.
I didn’t dare move, sensing that
I might get caught in the clash-
ing gears, which were bare.
That beautiful day was just
the lull before the storm. The
following night we were over-
taken by a terrific gale—one of
What had I forgotten or over- tbe worst in the Captain s
looked? It was this question1 experience; it stayed with us al-
that troubled me more than any-! most all the way to Leith. When
thing else, because, even at thatjthe gale struck us, all hatches
We finally reached Reykjavik age> j bad a Very retentive mem-.had to be battened down. No one
without encountering any seri-i ory> and relied on it so much. It Framh. á 4. bls.
hans bæði í Heimskringlu og
Eimreiðinni bera vitni um, ásamt
ýmsu er hann hefir á ensku máli
skrifað. Þeir er þær hafa lesið,
verða þess skjótt varir, að þær
eru með miklu vísindalegra sniði
skrifaðar, en blaðagreinar al-
ment eru.
Það hefir verið sagt að góðar
endurminningar og sjálfsæfisög
ur, ef trútt eru skrifaðar, sén
eitt hið bezta bókmentainnlegg.
Vér styrktumst í þessari trú, er
vér lásum “Endurminningar”
Árna. Þær verða vissulega tald-
ar með því betra, er eftir íslend-
inga hér er að finna í þvi efni.
Það er sagt að Árni hafi mjög
lítið á skóla gengið. Hann reyndi
í þess stað bólusýkina í Nýja-ís-
landi og að byrja snemma að sjá
fyrir sér sjálfur með vinnu. En
hann gat af alveg einstakri fróð-
leikslöngun samt sem áður kynt
sér margt af fræðibókum er hann
viðaði að sér og komist svo langt
í sumum þeim greinum, er hann
hafði áhuga fyrir að kynast, að
við sérfræðinga eina verður
jafnað. Til dæmis sendi hann
Eimreiðinni grein um stærðfræði
fyrir nokkrum árum, er sérfræð-
inga einna var meðfæri að skrifa.
f véla og raforkufræði er þekk-
ing hans sú, að hann er umsjón-
armaður í vélfræðilegum efnum
hjá stóru félagi. Hefir hann
haft slíka ábyrgðarstöðu að at-
vinnu. En gerhygli hans nær
víðar en til stærðfræðinnar og
vélafræðinnar. Á því sem hann
hefir í Heimskringlu skrifað á-
hrærandi stjörnufræði og hvað
sem er, er ávalt sami vísinda-
legi bragurinn. Um tímatal og
önnur flokin efni minnir oss
hann hafa skrifað. Nei, þau efni
er Árni lætur sig skifta að skrifa
um, getum við reitt okkur á, að
eru þaul-hugsuð.
Það er ennfremur aðdáunar-
vert, að um þessar greinar i
stæðfræðinni skrifar hann á ís-
lenzku, á góðu máli og förlast
sjaldan að finna réttu orðin, þó
um þetta hafi hann alt lesið á
ensku og enskan hafi verið það
málið, sem hann hefir notað við
störf sín.
Mynd sem mig langaði til að
fylgdi þessu, reyndist ekki hægt
að fullgera, enda úr riti tekin.
Því miður verður hluti af
grein hans, Endurminningar að
bíða næsta blaðs.