Lögberg - 30.01.1889, Blaðsíða 2

Lögberg - 30.01.1889, Blaðsíða 2
Jögberg. MIDVIKUD. 30. JANÚAR 1889. UTÖEFENDUII: Sigtr. Jónasson, Bergvin Jónsson, Árni Friðriksson, W.z::t TIj'"'-'<'ifsson Olafur Þórgeirsson, Sigurður J. Jóhanncsson. Allar upplýsingar viðvíkjandi verði á auglýsingum í ,',Lögbergi" geta meun fengið á skrifstofu blaðsins. Ilve nær sem kaupendur Lögbergs skipta um bnstað, eru >eir vinsamlegast beðnir, að senda skriflegt skeyti am það til skrifstofu blaðsins. Utas á 611 brjef, sem útgefendum „Lög bergs" eru skrifuð víðvíkjandi blaðinu, *st.ti að skrifa : Thr Lögberg Printing Co. 35 Lombard Str, Winnipej. X „±x> $huxb áb blwSii ttpjr." Eptir Jón Bjurnason. Frá því fyrst er Islendingar hjer vestan At'anzhafs f<5rn nokk- uð uð láta opinberlega til .sín heyra, lieí'ur það verið fiist regla blaðanna heima á Islandi að leiða hjá sjer allar raddir, sem til þeirra hafa borizt úr þeirri átt, þegja ])ær alkr algerlega fram af sjer ganga fram hjá út tíuttum lönd- um sínum hjer í Vesturhehni með þcgjandi fyrirlitning. Blöðin ís lenzku hafa í þessari grein furðu nákvsemlega fetað í fótspor blaða frændþjdða vorra á norðurlöndum Evrópu, eins og þau voru leng frarn þvl þaö var siður þeirra langa-lcngi cptir að burt- ílutningur fólks hófst úr þeim löndum inn í heimsálfu þcssa, að varast eins og heitan eld, að geta þessa burt fiutta fólks að nokkru, nema þegar svo bar að, að þau gátu fiutt einhverjar verulega illar og fráfælandi frjettir frá þessu fólki, sagt einliverjar vandræða °S slysasögur af því, þá að ndt era allt slíkt niður hjíl sjer og útmála það með sem svörtustum litum. það eru ekki ýkjamörg ár síðan, að ef maður í norskum, dönskum eða sœnskum blöðuin, út gefnum þar í heimalöndunum, fór að leita að upplýsingum um hagi norðurlandaþjóða víðsvegar um byggðarlög þeirra í Atueríku, þá fann maður alvcg ekki neitt ncma einstöku sundurlaus brot af frjettum um dhöpp, hrakfarir eða háðungar, sem tleiri eða færri Skandínavar hjer vestra hefðu lent í. Blöð bæði hægri manna og vinstri manna fylgdu í upp haf! þessari reglu, hvortveggja augsýnilega í sama tilganginum, fxim, að draga hugi almennings þar heima hjá sjer sein mest frá bessari heimsálfu, er svo mikill fjöldi af þjóðum norðurlanda þyrpt- íst til á ári hverju. það hefur lapgi í heiminum verið trúað á liina alþekktu meginreglu: „Til- gangurínn helgar meðalið", og hin- ir pólitisku leiðendur þjdðanna, blöðin, vinnandi í ákefð fyrir „frelsi og framforum" síns fólks, hafa BannarJega ekki yfir höfuð stntt að því, að þessi setning væri látin deyja út í mannfje- laginu. Á seinni árum liefur nú s \mt sem áður talsvert breytzt til batnaðar með tilliti til þessarar etefnu hjíí biöðuin norðurlanda- þjóðanna. Blðð hægri manna hafa reyndar að niiklu leyti haldið upp teknum hætti, að svo niiklu -leyti sem þeim hefur verið unnt. En blöð vinstri manna í þessum löndum hafa smásaman sjeð, að þessi þegjandi fyrirlitning á fdlki síns þjóðflokks, er setzt var að í Ameríku, og sem í mörgum greinum á fáeinum áratugum var komið langt á undan fdlkinu þar heima, dugði ekki, og að það var einmitt til stdrmikillar eflingar þeirri framsókn, er þesssi hin sömu blöð börðust fyrir, að gefa nákvæmar gætur að stdrstigum hins út flutta brcts af þjóð sinni á fram og upp á við, og láta sögu þess hjcr í landi verða lexíur fyrir líf almennings í mann- fjclaginu þar heima hjá sjer. Leið- andi menn í hvorum tveggja póli- tiska flokknum á norðurlöndum töldu ,í upphafi alveg sjálfsagt, að ekkert gæti orðið úr burt flutt- um löndum sínum í Ameríku; þeir hyrfu hjer eins og dropi í sjóinn, öldungis eins og þorvaldur Thdroddscn segir að hlidti að vcrða óhjákvæmilcg örlög Islendinga í þessu landi. En nú eru allir hin- ir stilltari og frjálslyndari vitmenn á norðurlöndum fyrir æði-löngum tíma farnir að sjá, að vesturfar- arnir norsku, diinsku og sænsku liafa alls eigi horfið í þjdðlítí álfu þcssarar eins og dropi í sjóinn, heldnr <að þeir þvert á móti eru dðum að verða, og eru í raun- inni þegar orðnir að býsna miklu stdrveldi í mannlífinu ameríkanska. Og annar eins maður eins og Top- 8Öe, sem þó var cinn leiðandi blaða- maður í flokki hægri manna í Danmiírk, sa þetta fyrir mörgum árum, eins og ferðasaga hans um Amcríku ber vott um. Og au vitað cru fleiri málsmetandi rnenn í saina eða tilsvaranda sjórnartíokki á norðurlöndum, sem sjá hið sama, geta ekki lengur byrgt fyrir aug un, dirfast ekki lengur að neita því, að hinn út flutta hluta þjdð- flokks síns dugir ekki annað cn taka til greina. Svo mótspyrnan í þessum löndum gegn vcsturfarar hreifingunni hverfur meir og meir, og hin þegjandi fyrirlitning pdli- tisku mannanna á löndum sínum hjer í Ameríku, lffi þeirra, fram- kvæmdum og framsókn í hinu nýja föðurlandi þeirra, heyrir nú bráð- um að eins til liðna tímanum, og í rauninni nú þegar að öllu leyti meðal þeirra, cr vinstri tíokkana fylla í þeim löndum. En pólitisku mcnnirnir 0£r blöðin á íslandi hafa að undanförnu haldið upp tekn- um hætti, að því er það snertir, að ganga fram hjá íslendingum í Ameríku með þegjandi fyrirlitn- ino-. þcira hefur sýnzt, að þögn sín myndi í lengstu lög duga til þess að leiða huga alþyðu heima frá „dláns Ameríkunni þeirri' arna", að ef svar kœmi frá þcim upp á raddir þær, sem íslendingar hjer senda þjoð sinni heim yfir hafið, þa yrði það að cins til þess að frcista alþýðu til þess að hugsa enn þá mcira um land þetta, svo langhollast myndi að anza engu, drcpa vesturfararumbrotin rneð þögn. Um svona lagaða þögn and- spænis málum vesturfara, starfi þeirra og stríði hjer, og bending- um þeirra hjeðan til landa sinna heima á Islandi, hefur verið þegj- andi sainkomulag milli leiðandi manna og blaða þar heima, hvort scm þessir menn og þessi blöð hafa fylgt hinum svo kall- aða þjóðernislega flokki í stjórn- málum cllegar hinum konunglegu merkisberum Danastjdrnar, mcð ná- lcga þoirri einu undantekning, að meðan Jón Olafsson var íslenzk- ur blaðstjdri, einkum meðan hann gaf út blaðið „Skuld", þá tók hann allt af nokkurt tillit til landa sinna hjer og gaf lesenduiii sínum to'kifæri til þess að fylgja frnmbýhngsakapar- baráttu þeirra með eptirtekt. Enda er það, eera kunnugt er, ]>essi sami maður, sem í fyrra reis upp til að bera blak af hinum vcstur farna hópi Is- lcndinga, þegar hatrið gegn hinum út flutta og út flytjanda íslenzka lýð frá báðum pólitisku flokkun- um á íslandi, flokki hinna „rauðu" og hinna „hvftu" manna, logaði upp úr í hinum alræmd^ ritlingi eptir Benedikt Gröndal. Til allrar hamingju virðist nú sem íslenzku blöðin heima ætli ekki lcngur að þegja „hið út flutta ísland" fram af sjcr, ætli að fara að virða oss hjer viðtals, sinna oss að minnsta kosti að því leyti, að mótmæla því, sem vjer höfum að segja. Og má segja, að þetta sjeu ákaflega mikil fram- för í blaðamennskunni á Islandi. Jeg hef aldrei sjeð grcinileg merki upp á þetta fyrr en með seinasta pdsti frá íslandi, þcgar jeg fæ öll hin þrjú hlöð, sem út eru gefin í Reykjavík, hvert fyr- ir sig' með æði-löngum ritgjörð- um út af fyrirlestri mínum „Is- land að blása upp", sem eins og menn vita var prentaður í haust í Reykjavík. Ritgjörðir þessar eru auðvitað allar mcira eða minna mótmæli á móti aðalefninu í þess- um fyrirlestri, tilraunú til að sanna, að jeg hafi þar herfilega rangt fyrir mjer, tilraunir til að sanna, að Island sé e k k i að blása upp. En jeg þakka samt virðingarfyllst fyrir þessi svör, þakka fyrir það, að sjálf Reykjavíkur-blöðin vilja nú við oss tala, álíta ekki leng- ur við eiga að ganga franv hjá oss með þegjandi fyrirlitning. það er reyndar satt, að ekkert þcss- ara heiðvirðu blaða hefur bein- línis sjálft anzað þvf, er jcg hef að segja í fyrirlestri mínum, held ur hafa þau að eins tekið upp í sig ritgerðir út af fyrirlcstrinum frá öðrum mönnum, og eitt þeirra, ncfnilega „þjóðiilfur", lætur í grein þcirri, er hann hefur a^ fœra um þetta mál, ritlings mfns hvergi beinlínis við getið, varast að nefna hann á nafn nieð cinu orði ; en cngu að síður er það þó þakkarvert af þcssum blöðum, [að koina með ritgerðir, þar sem það mál, er fyr- irlesturinn gengur iit á, er gert að umræðuefni. það er hátíð hjá því, sem áður hefur verið. ]>að er gleðilegur vottur þess, að upp- lýsingin og pólitíkin á íslandi ætlar að fara að virða oss hjcr í Anieríku viðtals. Svo sem við mátti búast er lang-inest vit og lang-mest sann- girni í því, scm Jón Ólafsson hefur borið fram í andmælum sínum gegn fyrirlestri mínum. Hann ritar í „Fjallkonuna". Hann gefur býsna- greinilegt ágrip af efninu í ritliiigi inínum. Hann segir það sjeu engar ofsögur, sem jeg hef sagt um eyðinguna í náttúrinni á Islandi. Hann vitn- ar hátíðlega, að allt það, sem jeg segi um viðburði og ástand, að þvi er til „uppblásturs" íslands í bókstaflegum skilningi kemur, sjo satt og rjctt. Og hann segir um fyrirlesturinn í heild sinni, þ<5 að hann mdtmæli að all-miklu leyti ályktunum mínum út af þeim dœmum, er jeg hef tilfœrt, að hann sje merkilcgt rit. þorvaldur Thdr- oddsen ritar í „Isafold" út af fyr- irlestri þessum, en af ritgerð hans getur sá, sem ekki hefur sjálfur lesið fyrirlesturinn, enga Ijdsa hug- mynd fengið um það, hvað jeg hef sagt þar, því hann er þar að mdtmæla mörgu, sem ýmist alls ekki sncrtir efni fyrírlestursins eða þá að eins mjög dbeinb'nis stend- ur í sambandi við hann- Ritgerð hans er eins mikið stýluð & mdti burtflutningi fólks frá Islandi til Ameríku cins og fí mdti því, sem jeg hef talað um í fyrirlestrinum, eða öllu meira. Svo Jdn Ólafs- son hefur spáð rjett í sinni rit- gerð, þar scm hann getur þess til, að Vcsturheiinsdvinir heima & Is- landi muni líta svo á, sem jeg haíi samið og gefið þennan ritl- ing út í því skyni, að ginna fdlk frá íslandi yfir um til Ameríku. Jeg get- nú hátíðlega vitnað, að jeg hafði engan slíkan tilgang með riti þessu, enda getur hver sá, er les það með alopnum aug- um, sjálfur sjeð, að það er ekki neins staðar í því innt í þá átt, að það sje dsk mín og vilji, að landar minir yfirgefi ísland, hversu „uppblásið" sem það er í augum mínum, og flytji sig hingað yfir um. Jeg hef ekki hreift við þvf máli hið minnsta grand í þessum fyrirlestri. Og hefði þorvaldur Thoroddsen nokkuð tekið eptir ýmsu, sem jeg hef ritað fyrir ut- an þcnnan fyrirlestur niinn, t. a. m. í „Sameiningunni", bæði áður en og eptir að fyrirlesturinn varð til, þá hefði hann getað gengið úr skugga um það, að jeg er ekki og hef aldrei verið neinn vesturfarapostuli, að jeg hef ein- att með sterkum orðum bent lönd- um mfnum á voðalegar hættur, sem liggi fyrir fdlki voru, þegar það er komið inn í þjdðlíf þessa lands, og að af því að jeg hef sýnt fram á verulega svarta hlið á mannlífinu hjer, þá hef jeg mœtt mdtspyrnum og hnútukasti frá sumum ameríkönskum Islending. um, sem hefur fundizt, að jeg með slíkum bendingum dvirti þetta land með öllu dmaklega. það er annars ekkert nýtt þetta fyrir mjer, að verða fyrir álasi úr tveimur alvea: fragnstœðum áttum. Mjer er að einu leytinu borið á bryn, að jeg líti of svörtum aug- um á þjdðlífið ameríkanska og fæli svo með ]>ví segja frá, hvað jeg sje hjer ljdtt, fdlk vort frá því að flytja hingað inn. Og að hinu leyti er jeg víttur fyrir það, að jeg Ifti svo svörtum augum á Island, eins og kemur fram í fyr irlcstrinum, og svo verði sú sjdn mín, þegar hún kemur fram op inberlega, til þess að kvcikja í mönnum þar heima ástríðu eptir að komast hingað til Ameriku. Eins hefur mjer áður ýmist ver- ið borið það á brýn, að jeg væri svo breiður í trúarskoðunum, að jeg gæti dmögulega með rjettu staðið í lútcrsku kirkjunni, ekki nema með því móti aS sigla und- ir fölsku flaggi, ellegar hið gagn- stæða, að jeg væri svo fastheld- inn við fornar lúterskar „kredd- ur", svo dfrjálslyndur í kirkju- legu tilliti, að slíkt væri dþolandi á þessari há-upplýstu tíð. Krist- ofer Janson, skáldið og Únítara- prestinum norska, þykir jegdtæk- ur fyrir mitt lúterska þröngsýni, og hann reynir til að mynda trú- arboð meðal landa minna hjer til þess að fdlk vort losni úr þeim kirkjulegu hlckkjum, er jeg og mínir líkar vilji á það leggja. Og dr. Bryce trúir því, að jeg sje svo „devangeliskur" i kenning minni, mcð öðrum orðum sje svo fjarri ekta-kirkjulegum og kristilegum rjctttrúnaði, að hann hafi guðlega köllun til að stofna sjerstakt trú arboð mitt uppi í söfnuSi íslend inga hjer í Winnipeg, sem jeg þjdna, til þess að fdlk vort hjer missi ekki alveg af því, sem hann kallar kristinddm. Ýmist á jeg að vera hreinn og beinn skyn- semistrúarmaður eða greinilega há- lúterskur oftrúarmaður. Ýmist d- þolandi Ameríku- óvinur eða i flokki verstu Amcríkupostula, sem, eins og í hinuin um rædda fyr. irlestri, ekkert vilji sjA nema tdman sorta á íslandi, af því jeg s]e fremur öllu öðru um það að hugsa að draga landa mína að heiman inn í þennan ameríkanska „sælunnar reit". Sannleikurinn með tilliti til þess, sem jeg hef sagt í fyrirlestrinum, er nú að eins sá, að jeg hef all-lengi sjeð og sje enn, að "vesalings ísland er greini- lega að blása upp bæði í eiginlcg- um og deiginlegum skilningi. Og af því jeg var viss um, að mjer missýndist ekki í þessu, þá skoð- aði jeg það skyldu mína að segja opinberlega frá þessum sannleika, hvort sem mjer yrði legið á hálsi fyrir það ellegar ekki, og hvað sem yfir hofuð leiddi af því, að þessi sannleiki væri sagður. Ann- ars er það dálítið merkilegt, að þd að öll þrjú Reykjavíkurblöð- in hafi fundið við eiga að flytja ritgerðir gegn fyrirlestri mínum, sem jeg eins og áður er sagt þakka þeim fyrir, þá halda allar þessar ritgerðir því fram, að þessi upplýsing, sem jeg kem með um það að landið sje aS blása upp í bókstaflegum skilningi eða að grassvörður þess sje að eyð- ast, sjeu nú alls ekki nein ný tíðindi, þessa hafi opt áður verið minnzt og í rauninni sje það al- kunnugt þar heima. Hafi þessi tíðindi, er jeg kom með, ver- ið mönnum alkunnug áSur, hvers vegna þá að gera svo inikið veð- ur úr því, rjúka upp til handa og fdta og fylla hin litlu blöð með þessu máJi í einni svipan dð- ar en fyrirlesturinn hefur birzt á prenti? Og það sömu blöðin, sem allt af að undanförnu hafa þagað viS hverri rödd, sem til þeirra hefur borizt heim yfir haf- iS fra Islendingum hjer? þ a u hafa sannarlega gert of mikiS ,númer' úr ritlingi mínum, ef sá sannleikur, cr hann flytur, vakti virkilega eins ljdst fyrir mönnum þar í höfuSstað landsins aðnr en þeir lásu hann. því, sem sagt þess e* eigi vant, að blöðin heima flýti sjer svona að anza þvf orði, er til þeirra berst frá oss hjer aS vestan. (Meira). Enn frá íslendingafjelagsmanni. (Framh. frá 1. bl. 2. 'árg.) Landbúnaðurinn & íslandi er nú. hjer um bil á sama stigi, eins og hatin var nyr/.t á SkotlaiKll og i hinum norðiægari hjeruðum Noregs og Svípjóðar fyrir meira en öld síð- an, eða pó heldur 1 enn meira barnddmi. I>að er jafnrel vafamál, hvort íslendingar standa nú í nokkru verulega framar í búnaðarlegu til- liti en a landnámstíð. Mjer er enda nær að halda, að í sumu hafi mönnum á ýmsum stöðum farið apt- ur, t. d. í d u g n a ð i við allan búskap, svo sem jnrðyrkju, túngarða- hloðslu, hirðing a lifandi peningi, o. s. frv. Vörzlugarðarnir og göngu- garðarnir gömlu, sem enn má sj«1 merki til norðanlands, hafa verið eins mikil prekvirki og nýju pjdð- vegirnir, sem nú er verið að leggja. Eins og einn peirra segir, sem ritar andmasli gegn fyrirlestrinum „ísland að blása upp", vantar á Is- landi pessi miklu mannvirki, sem menn sjá 1 Oðrum löndum, og sem mikill hluti af auð annara pjdða liggur í. I>angað til pessi mann- virki eru komin, eru og verða menn eptirbátar annara pjdða. Það er bæði hlægilegt og með- aumkvunarvert, f>egar sum blöö á Islandi og ýmsir menn, sem Kall- aðir eru menntaðir, eru að auglýsa. fáfræði sína fyrir heiminum með þvl að tala um óbyggðirnar, ejðj- merkurnar og afskekkjuna, par sem Islendingar l)úi hjer í Amer- íku. Jeg vil veðja 10 á móti ein- am, a5 ef fenginn er dvilhallur maður, sero ferðazt hefur talsvert um heiminn, svo hann er orðinn laus við pessa heimeldis-forddma, sem hanga svo fast við menn, sem ekk- ert hafa sjeð, nema púfuna, sem peir sitja á, eöa hólmann, sem þeir búa á—og látinn meta mannvirkin og framfarirnar í íslenzku nýbyggð- unum hjer í norðvestur-Ameríku a mdts við mannvirkin og framfarirn- ar í sveitunum á íslandi, pá mundi hann komast að peirri niðurstöðu, að 1 vesælustu íslenzku byggðun- um hjer sjeu komin eins mikil mannvirki & 10—15 árum, eins og nú sjást í meðalsveitunum á íslandi eptir lOOOárabyggingu, ogaðíblóm-

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.