Lögberg - 17.06.1889, Blaðsíða 2

Lögberg - 17.06.1889, Blaðsíða 2
Eogberg. MID VIKUD. 17. JÚNÍ 1889. ----- Útgefendur: Sigtr. Jónasson, Bergvin Jónsson, Arni í'riðriksson, Einar Hjörleifsson, Ölafur pórgeirsson, SigurSur J. Jóhanncsson. All^r upplýsingar viSvikjandi vcrSi í aug ýsínjum 1 LöoBERr.i gcta menn fengiS i skrifstofu blaSsins. Bvc nacr sem kaupendur Lögbergs skipta um bústaS, eru þeír vinsamlagast beSnir aS senda s k r i f 1 e g t skeyti um þaS til skrifi stofu blaffsins. "Ctan á 611 brjef, sem útgefendum LöG BERGS eru skrifuð viðvíkjandi blaSinu, tett aS skrifa : T/ie Ligherg Printing Co. 35 Lomjiard Str., Wlnt\ipag. 1 1 § k0htmalii). Af málum þeim sem vjer gálum um í síðasta blaði, að koma mundu til umræðu á kirkjuþinginu, er að minnsta kosti eitt, sem öllura Is- lendingum hjer í landinu ætti að vera annt um. Og það er að lík- indum óhætt að fullyrða, að öllum hugsandi mönnum meðal þjóðar vorrar muni vera um það annt. t>að er hugmyndin — þvi enn er það þrí miður ekki annað en hug- mynd — um stofnun æðri íslenzks skóla hjer á meðal ror. Oss vitan- leo-a hefur aldrei verið minnzt svo á J>etta mál opinberlega, að þvl hafi verið lagt annað til en gott eitt. Margir hafa auðvitað verið vondaufir utn að lifa það, að nokk- uð yrði íir þvi; því að Orðugleik- arnir hafa ekki getað dulizt mönn- utn. En ilestir menn með viti munu kannast við, að með því að aeðri skóli kæmist íi fót meðal vor, væri grundvOllurinn lagður til mikilla andlegra framfara hjá þjöð vorri; þar stæði jafnframt áþreifanlegur vottur utn það gagnvart hjerlend- um mönnum, að íslendingar sjeu í raun og veru menntaþjóð. Svo að vjer minnumst fyrst t þetta siðarnefnda atriði, þá er það sannarlega ekki lítilsvert. t>(5 að vjer ekki ætlum að fara að slá þjóð vorri neina gullhamra fyrir astand hennar i menntunarlegu til- liti nu á tímum, þi leikur þ<5 enginn vafi á því að fróðleikur hennar er að mun meiri en hjer- lendir menn halda. t>eir hafa þeg- ar lært að kannast við iðjusemi, sparsemi og raðvendni íslendinga, en þeir halda að menntalíf allt sje Islendingum í raun og vern hulinn leyndardómur — J>angað til þeir koma til Ameríku. I>annig höfum vjer heyrt hjerlenda menn furða sig fi. því, hve margir Islendingar sjeu læsir, þar sem þú engin prent.Mniðja sje til á íslandi (!) Einstöku fróð- ir menn hafa að sönnu hugmynd um, að íslendingar hafi eirthvern tima i fornOldinni skrifað einhverj- ar sögur, og þær sögur sjeu furðu vel skrifaðar. Og þeir vita að það er ósköp langt siðan að þessar sugur hafa verið færðar i letur; að nokkur íslendingur hafi siðan skrifað nokkuð, sem ex nokkurs nýtt, er þeim alsendis dkunnugt um. JÁæmist það i raun og veru inn í hjerlenda menn, að íslendingar eigi bókmenntir, sem heyri þessum tíma til, að sú andlega fæða, sem íslendingar hafa orðið aðnjótandi iiðiir en þeir komu til þessa lands, sje ef til vill að sumu leyti ekki svo mikið meira ljettmeti en þeir hafa sjálfir að bjrtða, þá stæðum vjer Oðruvísi gagnvart hjerlendum mönnum, en vjer enn gerum. t>eir mundu þa fremur skoða oss sem jafningja sina, að þvi er andans at- gerfi snertir, en þeir níi gera. t>eir mundu þá t. d. ekki leika sjer að því, að troða upp á oss öðrum eins „kennimOnnum", eins og pres- bytoríanarnir hafa boðið oss. Truar- boð Dr. Bryces er einna ljós&stur votturinn um það álit, sem hjer- lendir menn hafa á oss, að þvi er menntamálum við kemur. Cg það álit, eða rjettara sagt sú fyrirlitn- ing, sem þar kemur fram, hverfur aldrei að fullu, fyrr en vjer höf- um sýnt það svart á hvítu, yfir hverri menntan þj'óð vor býr, með því að stofna æðri skóla og mennta sjálfir vor gáfuðu ungmenni. En tækist oss það, þa er líka óhætt um að slíkri vanvirðu væri með öllu lokið. I>að ætti Ollum að vera Ijóst, hve mikið er við þetta unnið. t>að er síður en ekki litilsvert fyrir oss, að vera taldir miklir menn. En þ<5 er hitt miklu meira vert, að vera það. Og það er að vorri hvggj'u ómótmælanlegt, að svo fram- arlega sem vegurmn til að verða að miklum mönnum hjer i landinn er sá, að standa á vorum eigin merg i andlegu tilliti, þá er skól- inn óhjákværailegur. Ef vjer vilj- um sætta oss við að koma með alsendis ekkert nýtt og gott, sem er vort eigið, inn i þjóðlíf þessa lands, ef vj'er viljum una því, að þetta land geti yfir höfuð ekki notað oss ti' annars en bylta um sljettunum og bera murgrjót, ef vjer kunnum því vol, að verða hjer ekki annað en andlegar undirtyll- ur — þá þurfuin vjer auðvitað ekki á neinum skóla að halda. t>eir sár- fáu, sem mundi langa til að afla sjer meiri fróðleiks, en alj>ýðuskólarnir veita, geta vaíalaust af náð fengið að skriða inn undir J>akið á Mani- toba College, og notið þar föður- legrar leiðbeiningar hjá Dr. Bryce. En um Istenzka menntun er þar svo sem af sjálfsOgðu ekki að ræða, enga þá menntun, sem verndi það frumlegasta, sem til er í sjálfurn oss. Erviðleikarnir dyljast oss auðvit- að ekki. I>eir dyljast víst engum manni. Fyrst er fátæktin og mann- fæðin; 6vo er skorturinn vor á meðal á menntuðum mönnum; svo er áhuga- leysið hjá svo allt of mörgum — og það er vafalaust örðugast viðureignar. Vjer ætlum ekki í þetta sinn að tala um, hver ráð rnuni vera til að koma fyrirtækinu á fót. KirkjuJ>ingið hefur þetta mál til meðferðar fyrir kirkjufjelagsins hönd, og það er oðlilegast að það hug- leiði mOgulegleikana áður en aðrir fara að leggja þar orð í belg. En J>að er innileg von vor og ósk að kirkjuþingið mætti bera gæfu til að hrinda þessu máli verulega á- leiðis í þetta sinn. I>að er að lík- indum ekki eptir svo miklu að slægjast með biðinni. Vor á með- al er þegar komin reynd k J>að, að ómögulegt er að safna fje til fyrirtækja áður en byrjað er á þeim sjálfum fyrir alvöru. S>annlcikan0 utbnrlicnning. t>að er dálítið einkennilegt, að það er nú loksins „komið upp úr dúrnutn", að J>að hafi verið hall-j æri & íslandi fyrirfarandi ar. t>að er hjer um bil officielt viðurkennt, °r> Þa^ aldrei nema þó hr. t>or- valdi Thoroddsen þyki það koma undarlega saman við ketflutninginn úr landinu. Eins og þeim er kunnugt, setn islenzku blöðin lesa, hafa sumir heima, að minnsta kosti blaðamennirnir sumir, hneykslazt eini>taklega mikið á þvi, að Z,ögberg skuli hafa hald- ið þvi fram að nokkuð væri þar verulegu hart í ári. Og J>egar á það hefur verið minnzt, að hjálpa einhverjum, sem menn hjer hafa haldið að ættu bágast, þá hefur það verið kallað alsendis óviður- kvæmilegar og í mesta máta ill- gjarnar vesturfara-æsingar. Ntj er svo komið að tengdafaðir hr. Thoroddsens, Pjetur biskup Pjet- ursson gefur í skyn i Isafold, að svo hart hafi verið í ári undanfarið, að hann hafi ekki einu sinni sjeð sjer til neins að fara frarn á það við presta landsins, að halda áfram tillögum til prestaekknasjóðsins. Gangi menn nú ekki út frá því, að prestarnir sj'eu allra-verst farnir af öllum ibúum landsins, af því að hallærið hafi sneitt hjá öllum bænda- býlum, en krsekt aptur íí móti heim á hvert einasta prestsetur á land- inu —¦ sem oss virðist sannast að segj'a fremur ólíklegt — þá virðist J>essi grein biskupsins heldur benda i þa áttina, sem Lik/berg hafi ekki haft svo sjerlega mikið rangt fyrir sjer í þessu efni. Og nú er svo komið, að Isafold sjiilf, sjálfur ritstjóri hennar Björn Jónsson, kennir það „harðæri" í landinu, að munaðarvörukaup hafa farið svo nærri þvi óskiljanlega minnkandi í landinu á síðastliðnum árum. Úr }>ví svo er komið, er víst óhætt að „slá því föstu", að aðal- atriðið í því sem Lögberg hefur um þetta mál sagt, hafi verið sann- leikur. En mikillar gleði fær það oss, hve drjúgum sannleikans viðurkenn- ing miðar áfram A ættjörð vorri. TYÖ NY MERKISMAL eru nú á prjónunum á íslandi. Vjer óskum JOndum vorum til ham- ingju með þau bæði, óskum af heilum hug, að úr þeim verði meira cn tómt nasaveður, og J>oim þann- ig reiði betur af en svo mörgum af þeim framfaraniálum, sem þj6ð vor hefur áður farið að fást við, en svo allt of fljótt þreytzt & og misst trúna á. Annað þessara mála er skilnaður íslands og JDanmerkur, sem Jón alþingismaður ólafsson nft er far- inn að berjast fyrir. Viðvikjandi því máli hefur nú verið sent út um land allt til undirskripta svo hljóðandi ávarp: ,,7't'í Alþingii 1889. Vjer sem ritum nöfn vor hjer nndir, viljum lýsa yfir (,eirri sanufœring vorri, að eptir )>vi sem sambúð vorri við liina dönsku stjórn liagar, sje Jijóðinni ekkert œskilegrn, en að iilltt stjórnars^mbandi íálands við Danmörku gæti sem uráð- ast orðið lokið á löglegan hátt, þar eð samband )>etta nú er að eins til riður- dreps þjóðfjelagi voru i öllu tilliti. Þetta álítuni vjer skyldu vora &ð láta í ljósi, til að gera vort til, að þingið sje eigi i vafa um skoðun þjóðarinnar; en jafnframt feluin vjer öruggir >>inginu, hvert tillit það vill taka til t>essarar skoðunar við meðferð stjórnarskrár- málsins". Deilur hafa þegar risið út af þessu iniili. Isafold gerir allt, sem hún getur, til að gera málið hlægi- legt, og sýna fram á að það sje fásinna. Sterkasta ástæða hennar er sú, að losnaði ísland frá Dan- mörku, J>á stæði það óverndað gegn Oðrum þjöðum, vernd sje algerlega ómissanda, en ekki auðvelt að fá hana, ef til vill ómögulegt. Eptir því verður það svo loksins lífsspurs- mál fyrir Island, að „dependera af þeim dönsku". t>essu er haldið fram af því blaði, sem hefur verið talið einna fremst í flokki í þjóðernis- og sjálfstæðisbaráttu Islands. Jón Ólafs- son heldur sinni sannfæring fram i Fjallkonunni skýrt og skorinort, eins oe nærri má geta. — Hitt málið, sem vakið hefur, að því er sjeð verður, allmikinn á- huga sumstaðar á Suðurlandi, er stofnun hlutafjelags til að koma á og halda uppi gvfuskipsferðumfram með vesturströnd Ixlands. Sjera Jens Pálsson er forvígismaður þessa máls, og hefur þar sýnt mikinn ötulleik. Hinn árlegi kostnaður við fyrirtæk- ið er ætlazt til að verðt 30,000 krónur. Til skýringar þessu merk- ismáli setj'um vjer hjer tilganq fyr- irtækisins, ferðasvœði skip«iins og áœtlað verkefni fjelagsins, eins og frá því er skýrt I ísafold. t>að blað virðist styrkja malið af alefli. 7. Tilgangnr. 1. Að greiða þeim meginstraum verzl- unarinnar, sem frá mörkuðunum i út- löndum streymir til Reykjavikur, eðli- legt og frjálst rennsli frá höfuðstað og hjarta landsins út um hjeröð og sveit- ir, og jafnframt greiða innlendri sveita- og sjávarvöru hagfelda ieið til aðal- markaða suður- og vesturlands, Keykja- víkur og ísafjarðar. 2. Að tengja saman hin ýmsu hjeröð og sveitir með )>ví að greiða fyrir mann- ferðum og verzlun með innlendar af- urðir; og 3. i öllum greinum að bscta hið ómet- anlega og líttbærilega böl, sem sam- gönguleysið eða mikill skortur sam. gangna veldur í verzlun, búnaði og 611- um atvinnugreinum. II. Ferðastceíi. Hið fyrirhugaða ferðasvæði gufuskips- ins er vesturströnd íslands, sunnan frá Reykjanesi og vestur að Rit norðan ísafjarðardjúps. Kostir þessa ferðasvæðis eru þcssir: 1. Hafis tálmar eigi ferðum skipsins. 2. Hafnir erti naegar og góðar og strönd- in mjög vogskorin. 3. Reykjavik, ísafjörðnr og 7 sýglur landsins hafa bein afnot af skipinu; en á svæði þessu öllu eru samtals um 27,000 íbúar, eða % hlutar allra ís- lendinga. 4. í mannfjúldanum og verzlunar-magn- ínu, (einkum Roykjavíkur og Isafjarð- ar), og mismun búnaðar og afurða í hjeruðum þeim, er skipið geta notað, er fólgin trygging fyrir þvi, að mjög miklir og margbreyttir flutningar hljóti að bjóðast skipinu á þessari strönd, fremur en á nokkurri aiinari jufnlangri strönd á Islandi. III. Awtlað verkefni. 1. Vöruflutningar útlendrar og innlendr- ar veizlunarvöru frá vörubúrum (maga- zinum) kaupmanna og að )>eim. 2. Vúruflutning&r innlendrar matvöru (kjöts, feitmetis, skreiðar o. fl.) til mark- aða, sem myndast meiri og minni á óllum komustöðvum skipsins. 3. Flutningur iunlendrar iðnaðarvóru, svo sem skófatnaðar, smíðisgripa, vað- mála o. fl. 4. Mannflutningar, t. d. vermanna, koupa" fólks, skóiapilta og þingmanna að Test- an, auk annara ferðamanna, innlendra og útlendra. 5. Póstfiutningur til vesturlands og það- an aptur. 6. Vóruflutninguf milli Islands og anc- ara landa i viðlögum, eða Jafnvel er- lcndis, |>á er skipið annaðhvort ætti er- indi til útlanda, eða á þeim tima árs, er skortur yröi á flutningum heima íyrir. W Í * XX *! blað sjera Matth. Jochumssonar hef- ur drengilega staðið við loforð sín viðvíkjandi oss hjer vestra. I>að leynir sjer ekkt að ritstjóranum er alvara með að gera sjer grein fyr- ir, hveniig í rauh og veru er á- statt fyrir oss hjer, og hann legg- ur jafnframt alúð við, að gera les- endum sinum það skiljanlegt. í þessum blöðum Lýðs, sem komu með síðast pósti heiman af fslandi, eru tvær greinar um nýlendur vor- ar. Til J>ess að gefa þeim mönn- um, sem ekki sj'íi L^ýð, hugmynd utn andann og hugarþelið i þessum greinum, prentum vjer hjer sinn kaflann úr hvorri greininni. Ann- ar kaflinn er og sjerstaklega merki- legur að þvi leyti, að hann sýnir svo Ijóst, hvernig sjera Matthías lítur á vort aðalmál, J>jóðernismálið. Væri hann hjer á meðal vor, mundi hann ekki hallast á þá sveifina, að vjer værum bezt komnir með þvl að „ltverfa" hjer sem fyrst „i sjóinn." „Það er gatt, sumar þjóðir skeyta lítt um nýlendufrœndur sína, eða þeir um þjóðerni sitt og átthaga, enda eru atvikin ýmisleg. Sumstaðar fri flytja svo fáir að þeirra getur eigi gætt, eða þeir tvístrast svo, að þeir týna tungu sinni og siðum; frá sumum löndum, svo sem Rússlandi og Suður-Evrópu, fer optast fólk, sem svo skortir menning og þroska, að þjóðrækni þeirri vitkast eigi nje vaknar svo í verki sýni sig. Um Norðurlanda- búa, sem vestur flytja, er öðru máli að gegna. Þeir mynda þar þjóðflokk fyrir sig (Skandínava), og halda uppi tungu íinni og menning, eptir því sem þeir geta ejer við komið. En einkum eru það Norðmenn sem i þessu láta til sín taka. Að Jafnaði mun norsk alþýða þykja sUnda á lægra meuntastigi en Svíar eða Danir, en þeir ern framlegri og þrekmeiri en hinir, trtímenn miklir, siðvandir og hreinskilnir. Það er nú einmitt af frændþjóð vorri Norðmönnum bæði þeim í Noregi og í Vesturheimi, sem oss íslendingnm er bent til að læra — hvað þá? Vjer cigum að hafa þá til fyrirmyndar í viðskipttim vorum og öllu sambandi við nýlendumenn vora. Eins og vjer áður höfum bent á, er það kunnugt, að Norðmenn hafa árlega hinn mesta hagnað af viðskiptum við landa sina hjer vestra, — hæöi beinlinis og 6- beiulínis, andlega og efnalega. Er oss eigi hið sama í lófa lagið? Bókamark- aður Noregs er orðinn þriðjungi stærri fyrir hjálp nj'lendu þeirra; hvorir verka á aðra í óllum mikilsvarðandi málum; hvorir fræða, hugga og styrkja aðra, bæði í allRherjar- og einkamálum. Ax- lega, og enda mánaðarlega berast brjef þeirra á miili þtísundum saman. Árlega fara menn nustur eða vestur og 9koða augliti til auglitis hvorir annara hagi. Óhróður, dylgjur eða róg, brúka Norð- menn aldrei um „emigranta" sina (svo vjer vitum til), en sent hafa þeir merka menn vestur til að kynna sjer háttu nýlendna þeirra og Jafnvcl stórskáldið Björnstjerne Björnsson tók til þakka að heimsækja landa sína þar vestra. Nær væri oss nú íslendingum, sem eigi hófum enn af sjerlega miklum framförum aB grobba, heldur játum að oss sje nálega í öllum greinum ébótavant — nær væri oss að skjóta saman 2—3 þú'- kr. og senda 1 eöa 2 valda menn vestur til landa vorra til að kynnast háttum þeirra og sjá allt þeirra ástand sem sjónar- vottar, og birta siðan greinilega — held- ur eu að Jagast með sundurlatisum dag- dómum um vesturfarir og vesturfara. Og þó vjer leggjum þetta til, erum vjer eigi einir um það. Vjer höfum heyrt ýmsa skyusama menn, t. d. gamla og greinda fulltrtía vesturfara, svo sem Priðbjörn Steinsson í Akureyri, og enda mót-stö'ðumenn vesturferða, leggja hið sama til. VJer ætlum og líklegt, að landar vorir vestra muni fúsir til að styðja slíkt fyrirtæki bœði með ráði og dáð. Annars hvgsum vjer oss að bezt værí að bænarskrá yröi send alþingi í sum- ar, er skýrði tillögu þessa og bæði um hætilegan fjárstyrk fyrir tvo sendimenn vestur". * „Land og þjóðlíf, enda sjálft frelsið, þar vestra hefur stóra annmarka og mý- margan voða, en þar er sú deiglan sem gullið frá soranum hreinsar, þar er *á skólinn, sú eldrattnin, sem kröptun- um kemur í ljós. Hið bezta, og lít*. sumt hið versta, gengur þar berserks- gang, svo gerir allt líf, ailir skapsmunir.. Þar er mönnum eigi leyft að ligga í. ösku sem kolbitir, )>ar er letinginn neydd- ur til að standa á fótunum, sjálfs sír*.

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.