Lögberg - 15.02.1906, Síða 4

4
LOGBERG flMTUDAGINN 15. EBRFÚAR 1906
«r geflB út hvem flmtudag af The
Liögberg Printing & Publishlng Co.,
(löggiit), að Cor. William Ave og
Nena St„ Winnipeg, Man. — Kostar
J2.00 um áriS (& Islandi 6 kr.) —
Borgist fyrirfram. Einstök nr. 5 cts.
Published every Thursday by The
Lögberg Printlng and Publishing Co.
(Incorporated), at Cor.William Ave.
& Nena St., Winnipeg, Man. — Sub-
scription price $2.00 per year, pay-
able in advance. Single copies 5 cts.
S. BJÖRNSSON, Editor.
M. PAULSON, Bus. Manager.
Auglýslngar. — Smáauglýsingar i
eitt skifti 25 cent fyrir 1 þml.. Á
stærri auglýsingum um lengri tlma,
afsláttur eftir samningi.
Bústaðaskiftl kaupenda verBur aö
tilkynna skriflega og geta um fyr-
verandi bústaö Jafnframt.
Utanáskrift til afgreiöslust. blaös-
lns er:
The LÖGBERG PRTG. & PUBL. Co.
P. O. Box. 130, Winnipeg, Man.
Telephone 221.
Utanáskrift til ritstjórans er:
Editor Uögberg,
P. O. Box 136. Wlnnipeg, Man.
Samkvæmt landslögum er uppsögn
kaupanda á blaöl ógild nema hann
sé skuldlaus þegar hann segir upp.—
Ef kaupandi, sem er 1 skuld vlö
biaöið, flytur vistferlum án þess laö
tllkynna heimilisskiftin, Þá er þaö
fyrir dómstólunum álltin sýnileg
sönnun fyrir prettvíslegum tilgangi.
Landsalan.
Heimskringla frá 8. þ. m. liefir
gert dálitila tilraun til aS draga úr
landsölu- hnevksli Roblin- stjórn-
arinnar, og valiö sér aö viöfangs-
efni löndin viö Lac du Bonnet,sem
lierra kolamokari fylkisráðshúss-
ins Robert Ridd fýrstur keypti.
Iringmaöurinn i La Verandrye,
Mr. Lagimodiere, kvaö hafa talað
heilmikið af sér i því máli, og
Lögberg eins, er þaö birti ræöu
hans.
Af því aö Hkr., þrátt fyrir al-
kunna aðgætni og sannleiksást,
hlcypir hjá sér í þetta skifti ýmsu,
sem málið snertir beint, en er all-
langorð um það, sem liggur utan
við aðalmálefnið, leyfum vér oss
að taka fram þaö sein nú skal
grcina, og sem fólk má gjarnan fá
að vita. Gangur málsins er þcssi:
Roblin-stjórnin • selur nefndum
Robert Ridd 20. Júní 1904, land,
6,841,3 ekrur, í nánd við Lac du
Bonnet fyrir $16,338.60. Robert
Ridd er enginn auðmaður að sögn,
enda eigi hálaunaður, livaö bein-
um árstekjum viðvikur, þar eö
laun hans ákveðin í stjórnar-
skýrslunni, eru $350 á ári fyrir
nefnt starf, eða tæpir $7 utn vik-
una, og því enginn álitlegur kaup-
andi að annarri eins stórlandeign
og hér er um að ræða, en—hann
er kunningi fylkistjórnarinnar og
það ríður baggamuninn. Robert
Ridd selur svo í orði kveðnu að
minsta kosti, samkvæmt yfirlýs-
ingu Roblins sjálfs á þessu þingi
(Hkr. segir sanit, að Ridd eigi
löndin ennj,— Charles Gerrie um-
ræddu ekrur 5 vikum eftir að
kattpin við fylkisstjórnina fóru
fram. Charles Gerrie er hirðinga-
inaður ráðhússins, með $720 árs-
launum fyrir þann starfa, og því
ofjarl Ridds í efnalegu tilliti.
Hvað St. skrifari 'félags þess,
er út lét gefa boðsrit af meira
liluta þessa lands í vetur, kann að
liafa skrifað fylkisstjórninni unt
landið er oss alls eigi ljóst, því
Lögbcrg hefir eigi aðgang að pri-
vatbréfum fylkisstjétrnarinnar, en
engin likindi eru til þess, aö það
bréf hafi tapað sér í þýðingttnni í
höndum Heimskringlu. Hitt er
víst, að boðsritið verðlagði 6,440
ekrur af nefndu Iandi á 209,000
doll„ og vortt þá ótaldar 400 ekr-
nr af þessu Ridds og Gerrie lnndi,
sent eftir var haldið og aldrei selt,
en það var bezti hlutinn af því,
sent vissi að Winnipeg River og
ntjög ntikils virði vatnsaflsins
vcgna.
Hkr. er all langorð tint bágleg-
ar kringumstæður félags þessa, en
auðvitað kemur það niálinu ckkerl
við.
I>að sem fylkisbúa hér í Manito-
ba sérstaklega varðar er sala Rob-
lin-stjórnarinnar, á þessum 6,841,-
3 ekrum af bezta trjáviðarlandi,
sem liggur að ánni og hinunt verð-
ntiklu vatnsafnotum, til maiins
sem ltefir $7 um vikuna, þó hann
sé stjórnar undirtylla, fyrir $16,-
388.60 og sala lians aftur til há-
launaðri undírtyllunnar, hirðiiiga-
manns ráðhússins Charles Gerrie.
Að þeir kolamokarinn og hirö-
ingarmaðurinn hafi ckki selt land-
ið, fer líka tvennum sögum tim
enn. Nokkuð er .það, að Mr.
Bathgate fasteignasali kvað liafa
gert kröfu á hönd nefndum Gerrie
um $5,000 sem sölulaun fyrir um-
getið land. Þetta varö réttarmál
og var Gerrie dæmdur til að borga
upphæðina, þó eigi alveg að fullu.
Á því sést ótviræðilega að Gerrie
eða þeir félagar liafa selt landiö,
og eftir sölulaunakröfunni fyrir
talsvert hærri upphæð, en fylkis-
stjórnin seldi þeitn.
Samt revnir Hkr. að sanna þaö,
að þeir $2.40 pr. ekru á nefndu
landi liafi veriö fullkomið mark-
aðsverð, og færir fram þá ástæðu,
að landmælingamaður Canada-
stjórnar, , Mr. J. F. Choate, sem
landið skoðaði eitt sinn, hafi metíð
það til þess verðs. En yfir þvi
þagði hún, sem mestu máli skifti,
hve nær sú skoðunargjörö fór
fram, en þar að lútandi skýrsla
landmælingamannsins er frá Júlí-
mánuði 1901.
A árabilinu 1901—19°4 hafa
lönd í vestanverðu Canada víðast
stigið í verði um helming og sum-
staðar um tvo þriðju, og því sým-
lega alt annað markaðsverð á
löndum við síðartalda tíVnamark-
ið en hið fyrnefnda.
I>að sem fylkið hefir enn þá
fengið borgað í reiðupeningunt
fyrir þessar 6,841,3 ekrur er sam-
kvæmt skýrslu fjármála endur-
skoðara fylkisins $1,633.86 afborg
un og $876.89 í rentugreiðslu, og
er rentan ein nærri því jafnhá og
samanlagðar árslauna uppliæðir
beggja skósveinanna Ridds og
Gerrie.
í sjálfu sér er sala þessara tæpra
7,000 ekra ekki nema lítið brot af
öllu landflæminu, Ij4 milj. ekra,
sem Roblin-stjórnin er búin að
losa sig við á þeim sex árum, sem
hún hefir setið að völdum hér í
fylkinu. En aftur á móti bendir
salan ljóslega á aðferð fiá og meg-
inreglu, er fylkisstjóriiin fylgdi
þegar hún var að koma löndunum
í peningaverð. Hún seldi stórar
spildur af landi gæðingum sínum
og öðrum gróðabrallsmönnum, svo
lítið bar á; ofurlítil upphæð, rétt
til málamynda, var borguð í þeim,
að eins til að festa kaupin, og síð-
an fengu þeir útvöldu að hanga
með eignina árum saman, ef þeir
vildu, að cins með því að greiða
liðlega rentuna, þangað til þeim
byðust sv'o arðvænlegir kaupskil-
málar að þeir vildu ganga að þeim
og selja löndin aftur. Alt var
gert til þess að gæðingarnir og
gróðabrallsmennimir Íiefðu hag-
inn af þvi að eiga eignirnar, sem
auðvitað stigu í verði eftir því
sem landið bygðist og hjáliggj
andi lönd hækkuðu í verði, en
fylkið aftur látið bera hallann af
kaupinu,
Hvað Lögberg hafi meint með
því að flytja áminsta ræðu þing-
mannsins eigi síður en þessar
skýringar í málinu,er auðvitað öll-
um skiljanlegt sem á málið vilja
líta með skynsemd og gætni. en í
fám orðum skal það tekið fram, að |
að eftir sölulagi fylkisstjórnarinn- j
af- á umgetnu landi/sem og mörg- j
itm fleiri, þá er það fullkomin sann
færing þess og hyggja, að fylkis-
stjórninni hafi verið margfalt ann-
ara um að landgróðinn lenti í vös-
11111 vissra manna :ín?nko eépgist
11111 vina sinna, þar á meðal nefnds
„caretakers“ og kolamokara, en—
í fjárhyrzlu fylkisins.
------o-------
Samband íslendinga vestan
hafs og austan.
I>að var rétt fvrir skemstu, að j
oss barst bréf frá íórnkunningja
vorum heima á gamla landinu, og
sagði liann nieðal annars/ að í sin-
um augum væri svo mikið djúp
Staðfest milil samþ jóðarinnar aust-1
au liafs og vestan í andlegum)
skilningi, að eigi myndi grynnra!
en Atlanzhafið, sem allirwita aö cr 1
enginn smáræðis pollur.
I>aö er auðvitað nokkuð djúptl
tekið í árinni, að kveða svo frek-
lega að orði, en liitt er aftur á móti
athugandi, hvort eigi væri æskilegt
að íslendingar „beggja megin
sjávar“ stæðu nær hver öðrum en
nú gera þeir.
Eins og allir víta, liggur hér vík;
á milli vina og fjörður á milli
frænda, en hann er samt eigi svo
djúpur eða breiður, að liann ætti
að neina burt úr brjóstum þjóö-
bræðranna gagnskiftalega þjóð-
rækni og láta þá nokkurn tíma
gleyma því, að, þeir eru í raun og
veru tvær greinar, sem vaxnar eru
út ur sania þjóðstofninum og
draga þjóðlíísþrótt sinn gegn uin
sömu rótina, þó Atlanzhafið að
skilji limarnar. ‘
Hvað V estur-Islendingum við-
lceniur, þá virðist alls eigi ónauð-
synlegt, þó brýnt væri fyrir þeiin,
viðhald hins íslenzka þjóðernis, og
þá eigi sízt móðurmálsins. Þeir
eru eigi sem bezt setfir í læssu
víðáttuniikla landi, sem flestar
þjóðir heimsins byggja, til þess
að vernda sérkenni þjóðflokks
síns, en eins qg allir vita, er sú
varðveizla skilyrðið fyrir því, að
þeir geti haldið áfram að vera til
sem einn kynþáttur, aðskilinn frá
öllum hinum sem hér eiga heima.
Þeir eru eins og einn lítill dropi í
hinu mikla þjóðflokkahafi, og
þurfa því alís að gæta, til þcss að
blandast ekki saman við hringið-
una og hverfa þangað, sem marg-
ar miklu stærri og öflugri þjóðir
hafa týnzt á liðnum tíma, horfið
sjónum og hætt að vera til nema í
endurminningunni, og sumar eru
þó gleymdar með öllu nú á dögum.
Þá spádóma hafa menn Iátið sér
um munn fara, að íslendingar
mundu eftir fáar aldir verða
horfnir af skildi sögunnar hér
vestra, en vér viljum ekki trúa því.
Vor skoðun er sú, að íslendingar
eigi hér langa framtíð fyrir hönd-
um, sem sérstök þjóðheild, svo
lengi sem þeir geyma og gæta
þjóðtungu sinnar, arfleifðarinnar
sem forfeðurnir eftirskildu þeim,
til halds, trausts og varðveizlu.
Það er sú þrautseigja i landanum
og fastheldni við það sem honum
ber með réttu, að ef hann v i 11
lialda einhverju, þá má töluverður
liðs- og aflsmunur vera til þess,að
liann fari halloka, og eigi dettur
íeinum í hug að ætla það, að hann
rilji nokkurn tíma hætta að vera
til sem íslendingur, og meöan
hann vill það af sínum insta hjart-
ans grunni, verður hann það,hvort
sem hann á heima i Ameríku eða
annars staðar.
Hvað Islendingum lieima á
gainla landinu viðkemur, þá er
þeim svo í sveit komið, að marg-
falt léttara ætti þeim að vera, að
yfirstiga örðugleika þá, sem ný-
nefndir eru Yestur-íslendingum
hættulegir sem sérstökum þjóð-
flokki, en eigi að síður er þeim
æskilegt að sambandið við bræður
þeirra vestan hafs væri talsvert
nánara en það nú er.
Eins og gefur að skilja, þar eð
Vestur-íslendingar fjölmargir lifa
í hjarta framfara og meuningar
heimsins, sérstaklega það er verk-
lega þekkíiigu snertir, gæti ís-
lenzku þjóðinni lieima, mórg heil
ráð og holl þaðan komið, til að
örfa hana til ýmiskonar heppilegra
fyrirtækja og framtakssemi. Að
nota siim eigin kraft, á sem hag-
kvæmastan og beztan hátt, færa
sér réttilega í nyt þau gæði, er
landið sem maður lifir i hefir aö
bjóða, að lijálpa sér sjálfur og
bíða ekki eftir því að aðrir leggi
alt upp í hendurnar á manni, og
geri alt fvrir menn, gætu íslend-
ingar heima lært at’ íslendingum
hér, ef þeir væru samrýmdari en
þeir eru.
En þá kemur sú spurning fram,
hverjar eru orsakirnar til þess, að
sambatidið er ekki öflugra, eða á-
hrifaipeira, en raun gefur vitni?
Orsakirnar eru auðvitað marg-
ar, og vér ætlum ekki að færast
það í fang að gera grein fyrir
þeim öllum í þetta sinn, og svo
mikið er víst, að fleira er það en
hafið eitt, sem Jiar skilur á inilli.
Það veldur sjaldan einn þegar
tveir deila og svo er um þetta mál.
Vestur-íslendingar eru yfir höf-
uð að tala starfsmenn meiri en
landar þeirra heima. Tíminn er
þeim peningar og þeir læra fljótt
að nota hann. Hér opnast þeim
víðáttumikið starfsvið, og þeir
taka þegar í staö að beita þar afli
sínu. Sú nýja mynd af heiminum
sem her birtist landanum, dregin
með sTo margvíslegum og gagn-
ólíkum litum þeim, sem hann áður
þekti, gerir það að verkum að
myndin af gamla landinu hans, og
þjóð dregst smám saman í skugga.
Hann „lifir sig inn í lífið“ hér, en
gleymir þá því lífi sem hann lifði
heima, og Um leið. skyldum þeim,
sem liann hefir þjóð sinni þar að
inna af hendi. Það er þjóðskylda
hvers góðs íslendings að vinna
ættbálknum beggja megin liafsins
alt það gagn sem hann getur, en
feti framar gætu þó Vestur-ís-
lendingar stigið, eins hlýtt og vér
höfum orðið varir við, að mörg-
um þeirra er til gainla landsins og
landanna j>ar.
Að voru áliti liggur þó skuLdin
fremur fyrir greiningunni og þátt-
tökuleysinu hvers í annars kjör-
um, hjá íslendingum heima. ó-
trúin á alt, sem héðan er sagt að
vestan, er þar ein aðal orsökin.
ísletidinguin heima er ómögulegt
að trúa því, mörgum hverjum,
að handverksmenn t. d. geti liaft
hér upp hærri laun, til krónu tals
metin, en hálaunaðír embættis-
menn á Fróni. — Almúginn lieima
íniklar fyrir sér afkomu blá-
snauðra íslendinga, sem liafa meö
dugnaði og atorku „rifið sig
fram" á fáum árum vestan hafs,
og orðið stór auðugir, hann hrist-
ir höfuðið yfir því, og endar með
þvi, að trúa því ekki, jafnvel þó
allar hugsanlegar sarmanir væru
við hendína. Sama er aö segja
um ýms hepþileg ráð cg nýbreytni
sem Vestur-íslendingar hafa bent
löndum sinum heima á, þær verða
þeim eigi að tilætluðum notum,
ýmist vegna framtaksle.ysis, van-
trúar á verðmæti ráðlegginganna
eða þá kæruleysi. Þetta hefir
margan Vestur-Islending firt frá
að endurnýja leiðbeiningar sínar,
cn afleiðingarnar eru báðum pört-
um máls óheillavænlegar og miða
að því að fjarlægja flokkana hvern
öðrum.
Auðvitað viljum vér eigi neita
því að á síðustu tímum eru eigi
eins mikil brögð að þessari Vest-
urheims vantrú heima. en hún er
of mikil samt og þjóðinni þar í
mörgum greinutn hin skaövænleg-
asta.
Þar sem vér höfum þá skoðun
og væntum aö flestir, séu oss satn-
dóma uiri það, að sambandið milli
íslenzka þjóðflokksins hér og
heima, ætti að vera meira og
styrkara en það er, og höfum
stutt lega dregið á ýmsar af or-
sökunum til greiningarinnar, skul-
um vér að síðustu minnast á veg-
inn til að ráða bót á þessu. Hann
er, að voru áliti sá, að báðir flokk-
arnir mætist á miðri leið, og leggi
meiri rækt við að taka þátt hver í
annars kjörum en liingað til, að
íslendingar lieima varpi af sér
dofahjúpnum og færi sér í nyt
gæði lands og sjáfar með starfs-
þoli, þreki og verkhyggni Vestur-
íslendinga, og landar hér vestra
aftur á móti geri sér sem mest
far um að hlynna að öllu íslenzku
bæði hér og heima, og hinar að-
skildu þjóöarhelftir taki höndum
saman yfir hafið, til Jiyss að varð-
veita sameiginlegt þjóðerni og
efla liver anars heillir.
Nýtt verkfall í vændum.
I vikunni sem leið lauk þingi
því er kolarfemamenn í Banda-
ríkjunuin liafa verið að halda i
Indianapolis. Árangurinn af þingi
þessu er hinn ískyggilegasti því
mjög mikil hætta er nú talin á því
að nýtt verkfall muni byrja og í
því taki þátt flestallir þeir náma-
menn í Bandaríkjunum, sem í
verkamannafélögum eru. Sagt er
að það verkfall muni byrja 1. Apr.
næstkomandi.
Þessar fréttir komu mörgum
ekki á óvart.enda þótt inenn hefðu
fyrirfrain gert sér fremur daufar
vonir um að hægt yrði að koma á
samkomulagi á milli verkamann-
anna í námunum og námaeigend-
anna.
Þegar kola-verkfallinu mikla
lauk fyrir tveimur árum síðan, þá
gengu verkamennirnir að fast-
settum kaupgjalds-taxta, sem í
raun og veru var lægri en kaup
það, sem þeir áður höfðu úr být-
um borið. Á þeim tíma stóð svo
á, að erindsrekar verkamannanna
sáu , að námaeigendurnir naurn-
ast gátu borgað hærra kaup en þar
var ákveðið. Þeir gengu því að
kostunum sem boðnir voru, þó
ekki værí ábatavænlegir, og áttu
samningarnir að standa þangað
til í Apríl 1906.
Undanfarnar vikur hafa fulltrú
ar námauianna-félaganna frá öll-
um kolanámahéruðum í Bandaríkj
unum nú setið á þingi í Indiana-
polis, sérstaklega í því augnamiði
að koma sér saman um kaupgjalds
taxta fremvegis, og í vikunni sem
leið varð endirinn sá, að samþykt
var að nauðsyn bæri til þess að
liækka kaupið. Var svo ákveðið,
að sú kauphækkun skyldi miðuð
við 1. Apríl.
Eftir útlitinu að dæma má nú
búast við því, að 1. Apríl í vor
byrji eitthvert hið stærsta verk-
fall, sem átt hefir sér stað í Ame-
ríku.
Og það verða fleiri en þeir, sem
námamanna-félögunum heyra til,
sem þátt taka í verkfalliuu. í
verkamannafélögum í kolanáma-
héruðum í Bandaríkjunum eru nú
fjögur hundruð og sjötíu þúsuiul-
ir manna. I kolanámunum í
Vestur-Virginíu ríkinu eru þar að
auki eitt hundrað og fimtíu þús-
tindir námamanna, sem ekki eru
rcyndar í verkamannafélögunitni,
en samt er búist við að fylgja
mmii þeint að málum. í verkfall-
inu er því talið líklegt að taka
nuini þátt sex hundruð og tuttugu
þúsundir manna.
Námamailnafélögin cru lengi
búin að búa sig undir þessa liöfuð-
orttstu sem nú er í aðsígi, og eiga
nú í sjóði hálfa .þriðjii miljón doll-
ara til þess að standast með kostn-
aðinn. Þar að auki var jafnskjótt
°g þinginu í Indianapolis var
sjitið, lagður eins dollars viku-
legttr skattur á hvern einasta
námamann, sem í verkamannafé-
lagi er, og iieniur sú upphæö því
að sjóðurinn verður orðinn ná-
lægt fitum iniljónum 1. Apríl í
vor.
En þó má búast við því að þessi
fjárupphæð verði alls ónóg, þegar
farið verður að skifta lienni upp á
milli hálfrar miljónar af verkíalls-
mönnum.
Hvað mikið feikna-fjártjón eins
umfangsmikið verkfall og þetta
leiði af sér, getur maður fengið
hugmynd um með því að athuga
upphæðir þær, er Mitchell for-
maður kolanámamanna- félaganna
sýndi fram á að farið hefðu for-
görðum seinast er verkfall var
gert. Þá töpuðu verkamennirnir
tuttugu og fimm miljónum doll. í
kaupgjaldi, námaeigendurnir fim-
tiu miljónum af ágóða sínum og
járnbrautarfélögin tuttugu og sex
miljónum dollara af flutnings-
gjaldi.
----!-O-----—
Forystunienn.
Ameríkumenn eigi síður en aðr-
ar þjóðir finna til þess og játa
það, að þeir eigi færri forystu-
menn en æskilegt væri.
Ýmsar eru skoðanir manna ura
það, hvað til grundvallar liggi
bæði hér og annars staðar fyrir
fæð sjálfstæðra leiðandi manna.
Iiallast flestir hugsandi menn a*
því, að orsökin liggi fremur í upp-
eldi einstaklinganna en í hæfileg-
leikaskortinum. "
Eitt hið bezta mánaðarrit í
Bandaríkjunum, „Success“, hefir
tekið þetta þetta mál til athugun-
ar og lýsir skoðun sinni þannig:
„Aðal gallinn í uppeldi einstakl-
inganna er skorturinn á glæðing
einstaklingseðlsins. Skólarnir, með
því fyrirkomulagi sem nú er, eru
enganveginn haganlegir til þess
að glæða sjálfstæðið og sérkenni-
lega hæfilegleika einstaklingsins.
Piltar og stúlkur, með mjög mis-
munandi upplagi og andans at-
gjörvi, eru sett í sömu skólastof-
una og leidd sömu lærdómsbraut-
ina. Tornæmi piltu'rinn og skarp-
leiks pilturinn, sá bókfúsi og sá
vinnugefni, sá sem elskar söng og
hljóðfærasjátt, og liinn sem mest
er gefinn fyrir harðfeng útivinnu-
störf, allir eru þeir í uppeldinu og
barnaskólagöngunni leiddir gegn
um sama nálarauga venjunnar.
Afleiðingarnar af því eru auð-
sæjar en ekki sem ákjósanlegast-
upp eru alin eftir þessari sam-
ar. Níu tíundu barna, sem
steypu meginreglu, verða sama út-
gáfan í mörgum bindum.
Hin ríkjandi uppeldis megin-