Lögberg - 07.09.1950, Blaðsíða 2

2
LÖGBERG, FIMTUDAGINN, 7. SEPTEMBER, 1950
í leit að markaði í auðugasta
landi heims
Samvinnan ræðir við bandaríska séríræðinga
um markaðmöguleika íslands vesian haís.
EINN þáttur hins merkilega
efnahagslega samstarfs Vestur-
Evrópuríkjanna og Bandaríkj-
anna er hin svokallaða tækni-
lega aðstoð. Upp úr styrjaldar-
lokunum hófu Bandaríkjamenn
að leggja fram gífurlegt fjár-
magn til þess að gera lýðræðis-
ríkjum Evrópu mögulegt að rísa
á legg á ný efnahagslega. Fyrir
aðgerðir Marshalláætlunarinnar
var hungurvofunni bægt frá dyr
um milljóna manna. Og fyrir
endurreisn iðnaðar og fram-
leiðslu var vonleysinu stökkt á
flótta. Menn sáu aftur hilla und-
ir sæmilegt efnalegt öryggi eft-
ir hrunadans heimsstyrjaldar-
innar, án þess að hinu pólitíska
lýðræði og frelsi væri fórnað
fyrir brauð. Nú er það kunnugt,
að Bandaríkjamenn eru þjóða
fremstir í verklegri og tækni-
legri kunnáttu. Evrópumenn,
sem ekki vissu það áður, þreif-
uðu á því á stríðsárunum. Með
tilliti til þessarar staðreyndar
var ákveðið, að einn þáttur
Marshall-samstarfsins skyldi
vera tæknileg aðstoð Bandaríkj-
anna í sambandi við viðreisn at-
vinnulífsins. Allar samstarfs-
þjóðirnar hafa notað sér þetta
og í vaxandi mæli. Bandarískir
sérfræðingar í margs konar
framleiðslugreinum hafa heim-
sótt þátttökuríkin, kennt með-
ferð véla og verkfæra, innleitt
nýjar framleiðsluaðferðir og
yfirleitt unnið að því að beina
vinnuafli og vélum að hagnýt-
ari vinnubrögðum. Þá hafa ýms-
ir sérfræðingar Evrópuríkjanna
ferðazt til Bandaríkjanna og
kynnt sér vinnubrögð þar heima
fyrir. Verkamenn, iðnaðarmenn,
bændur og fleiri starfshópar
hafa einnig farið vestur um haf.
Nefna má til dæmis, að í sumar
dvelur allstór hópur ungra hol-
lenzkra bænda á búgörðum víðs
vegar um Bandaríkin og kynnir
sér ameríska búnaðarhætti og
vélamenningu Bandaríkjamanna
í landbúnaði, með raunhæfu
starfi á fyrirmyndar búgörðum.
Vafalaust læra þeir margt nyt-
samlegt, og landbúnaður heima-
landsins uppsker ávöxtinn, er
tímar líða. Hér er um mjög
merkilega starfsemi að ræða,
sem of lítill gaumur hefir verið
gefinn hér á landi að því er virð
ist. Hér er um að ræða einstætt
tækifSeri til þess að flýta tækni-
legri framför, fyrir góðvilja og
aðstoð vinveittrar, erlendrar
þjóðar, sem skarar fram úr í
verklegri kunnáttu.
ÞÓTT lítið hafi verið rætt og
ritað um þennan þátt Marshall-
samstarfsins opinberlega fram
til þessa, virðist augljóst, að vax-
andi áhugi er fyrir honum hér á
landi. Gleggsta dæmið um það
er heimsókn bandarískra sér-
fræðinga í fiskiðnaðarmálum í
apríl og maí s.l., og umtal það,
sem ábendingar þeirra og tillög-
ur hafa vakið. Það var fyrir
forgöngu íslenzku ríkisstjórnar-
innar, að menn þessir komu til
landsins. Samband ísl. sam-
vinnufélaga og Sölumiðstöð hrað
frystihúsanna báru kostnaðinn
af dvöl þeirra hér, en Marshall-
stofnunin greiddi dollarakostn-
að. Þessir menn ferðuðust um
Suðurland og hluta Vesturlands,
til Eyjafjarðar og Siglufjarðar,
og kynntu sér hraðfrystihús og
fiskverkun Islendinga. Munu
þeir að förinni lokinni gefa ís-
lenzku ríkisstjórninni skýrslu
og segja álit sitt á tækni og
vinnubrögðum hér á landi og
bera fram tillögur til úrbóta því,
sem miður fer.
ÞEGAR hinir bandarísku sér-
fræðingar voru á ferð um Eyja-
fjörð, notaði tíðindamaður Sam-
vinnunnar tækifærið til þess að
spjalla við þá og ferðast með
þeim á milli eyfirzku verstöðv-
anna og sjá þá að athugunum
og starfi. Má af þessum viðtöl-
um gera sér nokkra hugmynd
um, hvert verður yfirbragð
skýrslu þeirrar, sem þeir munu
gefa íslenzkum stjórnarvöldum,
enda þótt aðeins sé um lauslega
yfirsýn að ræða. Kom og allvel
í ljós skoðun þeirra á fufidi, er
þeir áttu með blaðamönnum í
höfuðstaðnum í maímánuði s.l..
Birtu dagblöðin þar all-ýtarleg-
ar frásagnir af ferðum þeirra og
skoðunum.
í þessari amerísku sérfræð-
inganefnd voru fjórir menn.
Fyrir þeim var Mr. Edward H.
Cooley, og hafði hann dvalið hér
lengrr tíma en samstarfsmenn
hans. Cooley þessi hefir að baki
sér þrjátíu ára reynslu í fiskiðn-
aði og fisksölu, var um skeið
forstjóri eins stærsta útgerðar-
og fiskiðnaðarfyrirtækis austur-
strandar Bandaríkjanna, en veit
ir nú forstöðu sérfræðingafirma,
sem gefur tæknilegar leiðbein-
ingar í ýmsum framleiðslu-
greinum. Með honum í förinni
voru Mr. Flowers, sérfræðingur
í lýsis- og mjölvinnslu, Mr.
Herriot, sérfræðingur í sam-
hæfingu véla- og vinnuafls, og
Mr. Chiaccio, sérfræðingur í
hraðfrystingu. Á sá síðastnefndi
að baki sér langa reynslu í
þeirri grein. Allir voru þessir
menn einkar geðþekkir og á-
hugasamir um að nokkurt gagn
gæti orðið að athugunum þeirra
og ábendingum. Aðfinnslur
þeirra voru undantekningar-
laust gerðar af góðum hug og í
þeim tilgangi að verða að liði, en
ekki til þess að vera hótfynd-
inn eða skapa erfiðleika að ó-
þörfu. Mun það og almennt álit
þeirra manna, sem samneyti
höfðu við Bandaríkjamennina á
ferð þeirra um landið, að mikill
hagur gæti orðið að því að taka
til greina ýmsar ábendingar
þeirra um hagnýtari vinnubrögð
og meiri vöruvöndun. Er þess
að vænta, að sá verði einnig ár-
angurinn af för þeirra.
í SAMTÖLUM þeim, er Sam-
vinnan átti við þessa menn, kom
eitt höfuðatriði jafnan skýrt
fram: Þeir töldu íslenzka fisk-
inn, eins og hann er, þegar hann
kemur upp úr vélbátunum eða
togurunum, fyrsta flokks vöru
og mun fallegri vöru en völ er
á til hraðfrystingar eða annar-
ar verkunar vestan hafs. I salt-
geymsluhúsi í Hrísey, þar sem
fleiri hundruð smálestir af fiski
voru geymdar, greip einn Banda
ríkjamaðurinn hvern fiskinn af
öðrum ofan af stöflunum og
sagði: „Þetta er falleg vara. Sjá-
ið hvað fiskurinn er þykkur —
þetta er ekkert svipað næfur-
þunna Nýfundnalandsþorskin-
um“. Þannig leizt þeim á allan
fisk hér. Hráefnið er fyrsta
flokks, sögðu þeir, um það er
ekki að deila. Engin þjóð hefir
aðstöðu til að bjóða betri vöru
en Islendingar og á Bandaríkja-
markaðinum eru vörugæðin
megin atriðið. Á austurströnd
Bandaríkjanna koma fiskimenn
að landi eftir marga daga úti-
vist, með fisk, sem er magur,
rýr og slæptur. Sá fiskur stenzt
engan samjöfnuð við íslenzka
fiskinn. En þegar Bandaríkja-
menn hafa meðhöndlað sinn fisk
á hraðfrystihúsum og fiskverk-
unarstöðvum, eru fiskpakkarnir,
sem boðnir eru til sölu, falleg
vara. Hins vegar hendir það oft,
að þegar búið er að meðhöndla
fallega íslenzka fiskinn á hrað-
frystihúsum og fiskverkunar-
stöðvum hér á landi, er hann
ekki nægilega falleg vara, t. d.
ekki eins aðgengileg í augum
amerískra húsmæðra og norski
fiskurinn eða fiskur Nýfundna-
landsmanna.
Hafa íslendingar þá enga
markaðsmöguleika
fyrir vesfan haf?
Hvort þeir hafa! Það er Mr.
Cooley, sem verður fyrir svör-
um. — Þeir hafa möguleika til
þess að koma þar á markað
gífurlegu magni af alls konar
fiski fyrir gott verð — ef nokk-
urra undirstöðuatriða er gætt.
-r- Og Mr. Cooley fer út í langa
útlistingu á því, hvernig varan
þurfi að vera til þess að banda-
rískum neytendum lítist hún
girnileg. Ég hef orðið var við
þann misskilning hér á landi,
segir hann, að Islendingar álíta,
að ef þeim þykir einhver fisk-
tegund lélegur matur, muni aðr-
ar þjóðir hafa sama smekk.
Þessu er auðvitað ekki þannig
farið. Sumar tegundir þykja
hnossgæti fyrir handan haf, þótt
ykkur þyki lítið til þeirra koma.
Þannig er því t. d. farið með
karfann, ýmsa skelfiska, krabba
tegundir, humar, steinbít og
fleiri fisktegundir. En það gild-
ir það sama um þessar tegundir
og þorsk og ýsu. Framboð er
alltaf talsvert, stundum mikið,
og samkeppni því hörð. Varan
þarf að vera fyrsta flokks að
öllu leyti, til þess að standast
samkeppnina. Ef þið ætlið ykk-
The Pioneers of New lceland
By
W. KRISTJANSON
The first permanent Icelandic settlement in Canada, apart
from a tiny community in Muskoka, Ontario, was established
on the shores of Lake Winnipeg, in October, 1875. It was
called New Iceland, after the beloved motherland, and the
first village Gimli, after the home of the gods in Norse myth-
ology.
The first attempt at Icelandic settlement in Eastern
Canada, 1872-75, had not proved successful. It had coincided
with a period of financial depression and unemployment, and
the people lacked the means to conquer the rocky, heavily
wooded, and wet Muskoka country. The same condition of
unemployment prevailed in the United States and in Canada,
and in 1874-75 the Icelandic immigrants explored widely for
a suitable site for permanent Icelandic colony with room for
future expansion.
The choice of site, the present New Iceland, then north of
the postage stamp province of Manitoba, was influenced by
several factors. A grasshopper plague had just despoiled large
tracts in the fertile Red River Valley, but had left the north
country unmolested; the soil was good, and there was hayland
on the lower reaches of Icelandic River; there was fish in the
lake and game in the woods; there was timber for building and
for firewood, and the lake served as a highway for travel and
trader. True, the land was rather low and thickly wooded, but
west of the Red River there was no railroad, and, moreover,
the people lacked the means to purchase agricultural imple-
ments. Finally, the transcontinental railway, then under con-
struction, was to pass through Selkirk. The Federal
Govemment granted the Icelandic people exclusive rights of
settlement in an area thirty-six miles long and some eleven
miles wide.
Of the first party of 285 who arrived by steamer-towed
flatboats from Moorhead, Minnesota, perhaps 35-50 remained
in Winnipeg. The main party arrived at Willow Point, October
21 or 22. On the bay to the north of the Point, they hastily
built thirty log“houses, the village of Gimli.
There were hardships in store. The winter proved one of
the coldest on record in Manitoba, the people, familiar with
deep-sea fishing but unused to fishing on the frozen lake,
obtained but a meagre catch of fish; they had no cattle, and
were without milk, and towards spring the health condition
began to deteriorate and there were some deaths from scurvy.
But with courage and resolution the people addressed
themselves to the task in hand. They were in unsettled and
unorganized territory, and they elected, January 1876, a town
council of five for the administration of local affairs, including
the distribution of government supplies, supervision of
sanitation and health, and fire protection. The settlers made a
provisional survey of their land and in the depth of winter
some commenced building their permanent homes and clear-
ing the forest. In the spring there was a general exodus on
the land. In the spaded soil of their acre or two or three they
planted wheat and root crops. The wheat they ground in
coffee mills or stone guerns. Cows, most of them purchased
with a government grant, arrived in the summer. The haying
was done with scythe and hand-rake, and the hay was carried
home in bundles or on stretchers.
A school was established that first winter, after Christmas,
with an attendance of 25-30, the teacher being Caroline Taylor,
niece of John Taylor, the Government Agent in the Colony.
Taylor himself, who had studied theology, conducted Sunday
services, his sermons being interpreted for the benefit of those
who did not understand, and, in addition, the people main-
tained the time-honored Icelandic custom of conducting
scripture reading in their homes. Their recreation was reading
and visiting. There was a written paper, and during the winter
there was an epidemic of lampoon writing.
A second group of upwards of twelve hundred arrived in
the summer of 1876. The great majority was destitute, having
been driven from their homes by the devastating eruption of
the Dyngja Mountains, in 1875, and many were in a greatly
weakened physical condition on their arrival, due to the long
and arduous joumey. The number of houses they could build
was strictly limited by the number of stoves in their posses-
sion, and the crowding was excessive, there being as many as
nineteen people in a small log-house. In September, 1876, there
was an outbreak of small-pox which spread throughout the
colony and caused over one hundred deaths. A quarantine
which lasted from November 27 to July 20 intensified the
isolation of the colonists. The food was none too plentiful and
the diet monotonous, mainly fish for a long period.
Despite this epidemic, community life and institutions
developed. A system of government was established, January
1877. There were four district councils, with jurisdiction over
local matters, such as roads and care of th? poor. There were
counsellors for widows and trustees for orphans, and con-
ciliators were appointed for the settlement of disputes. There
was also a central authority, a Colony Council, whose special
duty was liaison with the Dominion Government. The con-
stitution was democratic, and matters of general concern were
referred to the general electorate. Steps were also taken in
the winter of 1876-77 to found a newspaper, which commenced
publication in September, 1877, with three issues a month. This
paper, Framfari, compared favorably with the contemporary
Winnipeg paper The Free Press, in material and workmanship.
Two Icelandic ministers arrived in the colony in the fall of
1877, and eight congregations were organized.
New Iceland was visited, September 14, 1877, by Lord
Dufferin, Governor-General of Canada, and a staunch friend
of the Icelandic people, whose warm-hearted interest gave
encouragement to the colonists. He stated that he had received
the best of accounts of the young Icelandic women employed
in domestic service in Manitoba, and commented favorably on
the fact that in each rough log-house in the village there was a
library of some 30-40 books. Through lack of appreciation of
the hardships in the Colony, the stock of the Icelandic settlers
had fallen low with government officials, but Lord Dufferin
stated that he had pledged his personal credit with his Can-
adían friends for the success of the Colony.
Religious factionalism developed in the colony with the
arrival of the two ministers, who were both men of outstanding
charácter and firm convictions. Both were Lutheran, but one
was trained in the seminary of the narrow and conservative
Missouri Synod, and the other in the theological institution of
the liberal Icelandic state church. Religion meant much to the
early settlers and the Colony was split on the issue.
Because of the intense religious disagreement, of the hard-
ships which the colonists had endured, and the isolation in the
northern woods, and little prospect of immediate improvement
in the general situation, an exodus to Dakota commenced in
1878. By 1880, some fifty families had located in the new
settlement, the greater number from New Iceland.
The exodus, however, cleared the air, and by the end
of 1879 the general prospect was favorable. The Winnipeg
market for fish had developed, and there was an increased
sale of cordwood and pulpwood. The steamer “Victoria” was
purchased by two of the leading settlers, an enterprise which
promised to further greatly the development of the Colony.
Upwards of a thousand acres of land had been cleared and
placed under cultivation, and some ploughs had been brought
in. More than one hundred boats had been built, and great
articles of clothing, and a variety of tools and implements, and
carts were made in the Colony.
Then came the flood. The summer of 1875 had been dry,
but a series of wet summers followed. The summer of 1880
was exceptionally wet, lake level was very high, and in Novem-
ber of that year the north-east wind drove the waters of the
lake onto low lying parts of the shore. The hay crop had
been meagre and now haystacks were spoiled. Many of the
colonists moved to the Tiger Hills country where they formed
the prosperous Argyle settlement. Others went to Winnipeg,
or to Dakota. Of the 1400-1500 people in New Iceland in 1877,
perhaps 250 remained.
Those who remained were loyal to their colony, and its
ideal of an Icelandic community where the people would be
loyal citizens of the new land, but would at the same time
preserve the best of the Icelandic heritage. They took pride in
holding the fort. And by degrees the tide of new settlers moved
in, and their faith in their colony was justified.
ur inn á Bandaríkjamarkaðinn
í stórum stíl, verðið þið að „leiða
markaðinn", vera jafnan 1 farar-
broddi um nýjungar í pökkun,
vöruvöndun og söluaðferðum,
en ef þið haldið áfram að feta
slóð Norðmanna og Nýfundna-
landsmanna, verðið þið líka allt
af á eftir þeim um sölumögu-
leika. Það er bandaríska hús-
móðirin, sem ræður því að lok-
um, hvort þessi eða hin fiskteg-
undin selst eða ekki. Þegar hún
kemur til matarkaupa á hina
stóru ,super-markets“, sem selja
nú mikinn hluta af neyzluvarn-
ingi almennings, kaupir hún
þann fiskpakkann, sem er hent-
ugastur að stærð og fallegastur
álitum. Ef gæði innihaldsins
reynast eins og vonir stóðu til,
kaupir hún sama merkið aftur.
Af þessu má vera ljóst, hversu
þýðingarmikið er, að vörugæð-
in séu jöfn, að vandað sé til um-
búða og að stærðin sé hentug,
og síðast en ekki sízt, að hús-
móðirin hafi í huga ákveðið
vörumerki, en þurfi ekki að
muna mörg, er um íslenzkan fisk
er að ræða. Eins og nú standa
sakir, standa íslendingar höll-
um fæti í þessari samkeppni.
Þótt fiskurinn sé góð vara, gerir
meðhöndlunin hann ekki að fall
egustu vörunni á markaðinum.
Norðmenn eru þar t. d. skæðir
keppinautar. Væri alls þessa
gætt, ættu Islendingar stórkost-
lega markaðsmöguleika í Banda
ríkjunum fyrir alls konar fisk-
afurðir.
Hefur íslenzki fiskiðnaðurinn
í dag tækifæri til þess að koma
þessari breytingu á?
Islenzku hraðfrystihúsin eru
mörg og smá. Þau eru misjöfn
að húsakosti og vélakosti. Sums
staðar væri hægt að gera eina
fyrsta flokks hraðfrystistöð úr
tveimur eða þremur smáhúsum
í verstöð og skapa þannig skil-
yrði til fyrsta flokks fram-
leiðslu. En enda þótt ekki reynd-
ist unnt að gera slíka breytingu,
má með nýjum viðhorfum og
nýjum aðferðum komast langt
áleiðis. Benda má t. d. á þá stað-
reynd, að verkafólk í hraðfrysti-
stöðvum samhæfist sjaldan
störfum sínum, lærir störfin
sjaldan til hlýtar, vegna þess að
húsin eru ekki starfrækt allt ár-
ið, atvinnan er ekki stöðug, og
sífellt er verið að kenna nýju
fólki handtökin. I þessu sam-
bandi má benda á þann mögu-
leika, að auka fjölbreytnina í
hraðfrystingunni, og gera þann-
ig kleyft að starfrækja húsin
lengur á ári hverju. Vitað er,
að unnt er að veiða hér við land
karfa, humar, krabbategundir,
lúðu og fleiri fiska í stórum stíl
á ýmsum tímum árs. Þessar fisk
tegundir eru auðseljanlegar, ef
rétt er með þær farið, og ættu
þær að geta framlengt starfs-
tímabilin eða tengt þau saman,
ef kapp væri lagt á það. Þá er
augljóst, að meðhöndluninni á
fiskinum er víða ábótavant, svo
og hreinlegri meðferð hans. Það
er t. d. skemmd á fiskinum, að
stinga hann í búkinn. Banda-
rísku sérfræðingarnir sáu slík
vinnubrögð allvíða í verstöðv-
um, enda þótt þetta sé bannað
í reglugerðum íslenzka fiski-
matsins. Alltof víða virðast
menn gleyma því, að fiskurinn
er matvæli, og ber að fara með
hann sem matvæli. T. d. varast
að hrúga honum á óhrein vinnu-
gólf, eða ösla á stígvélum beint
af götunni inn í fiskhrúgur.
Hversvegna ekki að nota jafnan
vinnuborð? Fleira af þessu tagi
mætti nefna.
Hagnýt vinnubrögð
lækka framleiðslukoslnaðinn
Framleiðslukostnaðurinn á IS-
landi er hár, og það er vitaskuld
mikils um vert fyrir íslenzka
framleiðendur að halda þessum
kostnaði í hófi, ella verða þek
ekki samkeppnisfærir um verð
á erlendum mörkuðum. Þegar
vinnukostnaður er orðinn eins
stór liður framleiðslukostnaðar-
ins og er hér á landi, gefur þa
Framhald á bls. 7