Lögberg - 07.09.1950, Blaðsíða 5

LÖGBERG, FIMTUDAGINN, 7. SEPTEMBER, 1950
9
ÁHLGAAÚL
rVENNA
Ritstjóri: ENGIBJÖRG JÓNSSON
Á FERÐ OG FLUGI
Frú Marja Björnsson, sem um þessar mundir dvelur í heimsókn
á Islandi ásamt manni sínum, sýndi ritstjóra kvennasíðunnar þá
velvild, að senda henni eftirfarandi grein, sem verða mun les-
endum Lögbergs næsta kærkomin:
Raufarhöfn 1. ágúsl 1950
Kæra vinkona!
Það er nú liðinn meir en mán-
uður síðan ég kvaddi vini mína
í Vesturheimi, og ýmislegt hefir
drifið á dagana síðan, sem mætti
segja frá. Eins og áætlað var
tókum við hjónin okkur far með
T. T. C. A. flugvél þ. 15. júní og
var fyrsta daginn flogið til
Toronto, þar sem skift var um
flugskip og þá haldið áfram
ferðinni til Montreal. Komum
við þangað þegar áliðið var dags
og gistum á Mount Royal Hóteli.
þá nótt. Næsta dag þ. 16. var svo
flogið til Gander, og eru þrjár
viðstöður á þeirri leið, en til
Gander komum við kl. 6 að
kveldi.
Var þar íslenzk kona fyrir, sem
beið komu okkar og tók okkur
heim til sín, þar sem við nut-
um alíslenzkrar gestrisni fram
undir kvöld næsta dag. Má geta
þess að íslendingur að nafni Ól-
afur Hallsson frá Ericksdale átti
þarna einnig heimboð ásamt
okkur. Er þessi vinkona okkar,
Margrét Miller, dóttir Bjarn-
þórs og Margrétar Lifmann í
Árborg, nú gift James Miller,
sem er umsjónarmaður Ameri-
can Overseas Airways í Gander.
Voru þessi ágætu hjón samtaka
í því að gera okkur stundina á-
nægjulega, og að láta ekkert ó-
gjört til þess að okkur gæti lið-
ið sem bezt. Var nú næsti áfang
inn yfir Atlantshafið, og var
lagt af stað um kl. 7:30 um kvöld
ið 16. júní. Má nærri geta að
ekki var mikið sofið þá nótt, en
það fór vel um okkur og má
segja að okkur liði vel. Snemma
um morguninn var komið glaða
sólskin og fór nú óðum að líða
að því að skipið ætti að lenda.
Út að sjá fyrir neðan okk-
Ur var þó eitt skýjahaf eins langt
og augað eygði og brátt fór það
að kvisast að þokan muni vera
of nálægt jörðinni til þess að
haegt sé að lenda. Vissu okkar
um þetta fengum við þó ekki
fyrr en hátalarinn sagði frá því
að við værum yfir Keflavík, þok
an væri svo lá að ekki yrði hægt
að lenda sem stæði. Væri ákveð
ið að fljúga yfir um klukkutíma,
°g ef engin breyting yrði, yrði
tafarlaust haldið til Prestvick.
Stundu síðar kom svo kafteinn-
inn til okkar og sagði að þeir
hefðu ákveðið að hætta við að
lenda, og að nú væri fluginu
stefnt til Prestvick. Um þetta
höfðum við auðvitað ekkert að
Segja, og þá var sjálfsagt að láta
sér þetta vel lynda. Komum við
svo á nefndan lendingarstað eft-
lr fjögra stunda ferð, og var þar
tekið vel á móti okkur og okk-
Ur fengin herbergi og veittur all
Ur beini. Voru í hópnum 5 Vest-
Ur-Islendingar, 4 ísl. stúdentar á
heimleið, og ein íslenzk kona
með tvö börn. Varði nú dvölin
Þarna í þrjá sólarhringa og var
•Á- O. A. að senda sérstaka flug-
Vel til þess að flytja þennan hóp
úl Islands. Kl. 6 að morgni þ.
júní var svo haldið áfram
terðinni í ágætu veðri, og meðan
við biðum í Skotlandi var okkur
gefið tækifæri til að ferðast út
s lundsbyggðina, og sáum við
Par meðal annars heimili Ro-
erts Burus, sem hefir verið
aldið við eins og það leit út á
^eðan skáldið dvaldi þar. Einn-
Jg sáum við heimili Harry Laud-
er, sem einnig var heimsfrægur
yúr list sína. Landið sjálft er
^lóg frjósamt og hvert sem lit-
er sér maður ræktað land og
^rýðilega vel unnið. Við keyrð-
m síðasta daginn til Edinburg
og fórum í gegnum Glasgow á
þeirri leið, en því miður gafst
okkur ekki tími til að nema stað
ar þar, því að við urðum að nota
þann tíma, sem við höfðum til
þess að skoða okkur um í Edin
borgh. Við höfðum ásett okkur
að skoða kastalann fræga, og fór
mest af deginum í það, því þar
er margt að sjá og tíminn er
horfinn áður en varir. I þessum
kastala er svo margt að sjá; þar
á meðal eru hermannabúningar
og vopn sem hafa geymst þarna
frá fyrstu tíð sögunnar. Er þetta
auðvitað af ýmsri gerð og sniði,
en mjög smekklega fyrir komið.
Edinborgarkastali stendur á hæð
sem er 443 fet yfir sjávarmál og
um 270 fet hærra en dalurinn,
þar sem eru „West Princes
Street Gardens og Kieep Stables
Roads“. Með nokkrum undan-
tekningum eru þessar byggingar
á hæðinni ekki gerðar með stíl-
föstu sniði. Þær voru reistar eft-
ir því sem þörfin krafði og raðað
niður eftir því sem rúmið leyfði.
Aðal-byggingaþyrpingin, sem
umkringir ferhyrning, sem kall-
ast Place Yard, stendur á Suð-
austur horni hæðarinnar. Er
þessi hluti kastalans ásamt
spildu þar norður frá, kallaður
„Citadel" kastalans. Hallargarð-
urinn, sem áður nefndist „The
Close“, var myndaður með því
að byggja upp klettavegginn og
á undirstöðuna settur í hallann
framan í hæðinni. Utan að séð
er kastalinn og veggir bygging-
anna, sem gengið er um í, þar
sem hallargarðurinn er að aust-
an, sunnan og norðan, afar hár
til að sjá, og hallarbyggingarnar
eins og kletturinn sjálfur sýn-
ast gerðar af náttúrunnar hendi.
Veggurinn, sem umlykur kast-
alann og kapellu hans, er eins
og áframhald af klettinum, og
í þessum vegg eru fallbyssu-
pallarnir. Stærstu byggingarnar
eru í hallargarðinum og er sú
elzta þeirra, St. Margarets Kap-
ellan, bygð fyrir meir en 6 öld-
um síðan. Sjást enn menjar af
David turninum, sem byrjað var
að reisa árið 1367. Leifar þessa
turns, sem myndar aðalstöðvar
hálfmána virkisins, voru aftur
endurbyggðar árið 1913, en þeim
hafði verið lokað í 300 ár. Því
næst kemur 15. aldar hluti hall-
argarðsbygginganna. Kastala-
byggingarnar, að undanskildri
St. Margarets kapellunni, voru
eyðilagðar árið 1314, og var það
Randolph, Earl of Moray, sem
þetta gerði, til aðstoðar Bruce,
til þess að kastalinn yrði ónot-
hæfur ef ske kynni að Englend-
ingar næðu honum á' sitt vald.
Nú er ekki lengur til neitt af
þeim byggingum, sem voru
reistar milli 1314 og 1367. Lög-
regluturninn, sem stóð nálægt
„Lang Stairs“ var eyðilagður í
umsát, árið 1573. Fyrstu götur
til kastalans eru nú alveg horfn-
ar. Ein þeirra leiddi til suður-
dyra hjá Davíðsturni, önnur ná-
lægt því, sem nú er gengið inn
í kastalann og sú þriðja að höll-
inni frá vesturhllð hæðarinnar.
En nú er leiðin til kastalans
gegnum hlið, sem bygt var í tíð
Victoriu, og var þessi inngangur
notaður við hermannaæfingar.
Styttur af Wallace og Bruce
standa meðfram innganginum.
Voru þær settar þarna árið 1929.
1 bogagöngunum eru tvær stein-
töflur frá 16. og 17. öld, og meðal
annars er þarna „Mons Meg“,
sett á langan vagn með tveim
hjólum til minningar um fyrri
tíma afrit. Þegar inn í kastalann
kemur sér maður hina háu veggi
hálfmána virkisins, en á bak við
það eru leyfar af hinum fallna
Davíðsturni. Vegurinn liggur í
gegn um „Portcullis" hliðið
sem var bygt árið 1574. Á vinstri
hönd er „Lang Stairs“, sem er
stiginn upp að efra varnarvirk-
inu. Þar er í veggnum andspæn-
is steinlíkan af Randolph, Earl
of Moray. Og við norðurhlið göt-
unnar er sexbyssu virkið eða
Argyle virkið frá 18. öld. Þarna
eru spilabyggingar, og litlu neð-
ar „Queens Post“, sem er partur
af kastalaveggnum en hærra
aftur er „The Governers House“
sem var byggt á 18. öld. St.
Margarets kapellan er eftirtekt-
arvert dæmi á norrænni bygg-
ingarlist. Hún stendur á hæstu
brún þess kletts. Hún var byggð
á 11. eða 12. öld. Einnig einn
gluggi hennar er þó frá fyrstu
tíð, og er það sá vestasti af þrem
á suðurhlið, í allt annað er síð-
ari tíma gler notað. Öll kirkjan
er prýðileg innan og hefir verið
haldið við að því elzta er enn
við líði eftir öll stríðin, sem yfir
hana hafa geisað. Eftir siðabót-
ina var þessi kapella notuð fyrir
geymsluhús eða vopnabúð her-
manna. Var þá bætt væng við
hana, sem nú hefir verið rifinn
niður aftur. Þá er þarna ein mik-
il fallbyssa, sem kallast, Mens
Meg“ og var hún látin þarna á
15. öld og er hún byggð líkt og
önnur fræg fallbyssa sem kall-
ast „Mad Marjory“. Hún er úr
járni og 13 fet og 4 þuml. og öll
eftir þessu. Hlaupið er 1 fet og
8 þuml. og eftir gömlum annál-
um má sjá, að ef hún var hlaðin
með 105 pundum af púðri vel
þjöppuðu inn i hólkinn og látin
vera með 45 gráða halla upp á
við, þá gat hún sent járnkúlu
1408 yards og steinkúlu 2867
yards. Árið 1454 var hún tekin
til London Tower þar sem hún,
sat þangað til 1829. Var hún þá
aftur tekin og send til Leith. 1
fylgd með henni til kastalans
voru þrír flokkar riddaraliðs og
heilt Regiment með pipers í far-
arbroddi. Afar mikil viðhöfn og
fögnuður.
Langi stiginn
I austur frá St. Margarets kap-
ellunni er stigahöfuðið. Á 15.
öld var stiganum lokað með
járnhliði sem hét „Margarets
Yett“. Frá þessum stiga til suð-
urs er „Grand“ eða Framveggs-
virkið, þar sem nú eru á þrepum
18 punda fallbyssur frá tíð
Georgs III.
Brunnurinn
Á milli framveggsins og hálf-
mána virkisins er sá gamli „Fore
Well“. Brunnur þessi er 110 feta
djúpur, og neðstu 90 fetin eru
höggvin niður í klettum. Var
vatni úr honum dælt upp í
geymslukeröld, sem voru sett
upp í leyfum Daviðsturnsins.
Hálfmánavirkið
Hálfmánavirkið var byggt af
Morton ráðsmanni, og stendur
það á palli að nokkru leyti inn-
an Davíðsturnsins, og þá einnig
á gamla vegnum vatnsgeymis-
ins. Það er girt með þykkum
hringmynduðum vegg, sem
myndar ytri vörð kastalans og
eykur á prýði og styrkleik hans
utan að sjá.
i
Davíðsturninn
Inngangur í turn þennan er
næst baki við hálfmánavirkið.
Hann stendur á klettasnaga tals-
vert fyrir neðan efsta klettinn
og varði hann inngöngu í kast-
alann frá austurhlið. Það er sagt
að þessi turn hafi verið 60 feta
hár, hafði hann 6 fallbyssur er
sneru til austurs. Þá er norður
af, lögregluturninn og niður frá
honum er stigi með 40 tröppum
niður í kastalann.
Ljónagryf jan
Þegar turninn hrundi stóðu
einar dyr, sem leiddu inn í neðri
part hans frá kastalanum. Innan
þessara dyra var tamið ljón
geymt á ríkisárum Jakobs VI. og
nafnið er því þaðan komið.
Þá er konungsheimilið, bygg-
ing, sem hefir verið marg endur-
bætt, en í fyrstu byggt á 15. öld
og kostaði það 25.000 pund. Eru
þarna geymdir ýmsir merkileg-
ir munir frá öllum tímum, og
þar með gullkórónur og veldis-
sprotinn ásamt gimsteinum
drottningarinnar, sem öllum er
leyft að sjá, en enginn má
snerta. Þá er og herbergi Maríu
Stuart drotningar í annari en
eldri byggingu, en það var son-
ur hennar, James, sem varð
fyrst konungur yfir Englandi,
Skotlandi og Irlandi. Hér er
eikarstóll frá 17. öld og er hann
hið eina í þessu herbergi frá tíð
Maríu drotningar. Saga kastal-
ans er í raun og veru saga Skot-
lands. Kastalinn var ekki ein-
ungis virki, heldur einnig kon-
ungshöll, þjóðarbanki, heimili
þjóðskjalasafns, iðnaðarstofnun
og geymslubúr fyrir vopn og
vistir. Hann var skjól og skjöld-
ur konunganna, sem ósigur biðu
í baráttunni um stundarsakir,
hann var betrunarhús fyrir ó-
vinina, og þrautalending þegar
öll önnur sund voru lokuð......
Kl. 6 að morgni þ. 18. júní var
svo haldið áfram ferðinni í á-
gætu veðri og eftir 4 stunda flug
var lent á flugvellinum í Kefla-
vík. Með okkur á ferðalaginu frá
Gander voru Ólafur Hallsson,
eins og áður getur, og Ottó Krist
jánsson og kona hans frá Ger-
aldton, Ont. Voru bræður Ottós
þarna til þess að mæta þeim
hjónum, og reyndust svo vel-
viljaðir að taka okkur með á-
samt öllum okkar farangri og
koma okkur til skila til frænd-
fólks okkar í Reykjavík. Þórar-
inn Björnsson, frændi Sveins,
hafði boðið okkur bústað í húsi
sínu, og var svo keyrt þangað
með okkur þar sem við fundum
frændfólkið allt úti fyrir dyr-
um til þess að heilsa okkur. Var
þarna fagnaðarfundur, því nú
var fólk að mætast, sem ekki
hafði sést í yfir 40 ár, þar á með-
al Rannveig Lund, systir mín
frá Raufarhöfn og dóttir henn-
ar, Björn Stefánsson og Margrét
kona hans Jónsdóttir, sem við
þektum fyr á Vopnafirði, og þá
mesti fjöldi af yngri kynslóð-
inni börn þeirra og barnabörn.
Býr allt þetta fólk, Björns og
Margrétar, í sama húsinu á sinni
hæð hver fjölskylda og fer vel
á því. Og nú vorum við þá kom-
in heim og hjá þessu fólki höfð-
um við svo heimili þann tíma
sem við dvöldum í Reykjavík
og vorum þar eins og partur af
þessari ágætu fjölskyldu. Veðr-
ið var yndælt með sólskin hvern
dag og hjálpaði það til þess að
gera okkur heimkomuna minnis-
stæða. Þó ótrúlegt megi virð-
ast, var þreytan ekki mjög á-
berandi, eftir þetta langa ferða-
lag, og kom það sér vel, því nú
var ekki til setunnar boðið
Heimboðum rigndi yfir okkur,
og auðvitað reyndum við að gera
þeim skil eftir því sem hægt var,
en dagarnir reyndust stuttir þó
nú væri júní og því miður var
ekki hægt að sinna öllum heim-
boðunum. Eigum við því mörg
þeirra til góða þangað til okk-
ur gefst annað tækifæri til að
heimsækja höfuðborgina. Á
þeim tíma sem við dvöldum í
Reykjavík höfðum við tæki-
færi til þess að skoða nýja Há-
skólann, stóð þá svo á að þar
var prestastefna, og mættum við
þar biskupi íslands og þá einn-
ig tveim prestum, sem dvalið
hafa í Vesturheimi, þeim séra
Benjamín Kristjánssyni og séra
Þorgeiri Jónssyni. En í kvöld-
boði vorum við hjá séra Jakob
Jónssyni og frú og þá drukkum
við eftirmiðdagskaffi hjá séra
Ásmundi Guðmundssyni og frú
Steinunni, en hann var sá mað-
ur, sem sýndi okkur háskólann,
sem er hið prýðilegasta bygg-
ing og nú nýlega fullgjörð. Þá
fór einn daginn Dr. Ófeigur með
okkur á Elliheimilið Grund og
fór hann ásamt Gísla Sigur-
björnssyni forstjóra, með okkur
svo að segja í hvert herbergi.
Virðist öllu þar haganlega fyr-
ir komið og sýndist mikill á-
hugi fyrir því að gera allt sem
þægilegast og haganlegast fyrir
vinnufólk og um leið fyrir heim-
ilisfólkið. Voru læknir og for-
stjóri óþreytandi að útskýra allt
fyrir okkur viðvíkjandi þessari
nauðsynlegu stofnun. Svo var
það þ. 29. júní að húsbændurnir
í húsinu, sem við bjuggum í,
buðu okkur með sér í bíl til
Eyrarbakka. Þau heita Þórar-
inn Björnsson og Kristín Hall-
dórsdóttir. Voru þau að heim-
sækja foreldra hennar, sem
dvelja þar í sumarbústað sínum.
Höfðum við mikla ánægju af
þyí ferðalagi og Þórarinn reynd-
ist vera góður bílstjóri. Áttum
við hinum beztu viðtökum að
fagna og dvöldum þar lengi
dags. Á heimleiðinni skoðuðum
við gróðurhúsin í Hveragerði,
þar sem margs konar trjáplönt-
ur og blóm og vínber eru rækt-
uð. Þar er heitt vatn í jörð alls
staðar, og er það merkilegur
staður af þeim ástæðum. En hér
verður einnig farið stutt yfir
sögu. Einn daginn vorum við
sótt í bíl frá Hafnarfirði snemma
morguns og dvöldum við lengi
d'ags hjá Ragnari Stefánssyni og
frú. Og af því að“hann þurfti
að gegna daglegum störfum tók
frúin okkur að sér og sýndi okk-
ur allan blómagarð bæjarins,
sem er einkennilegur að því
leyti, að hann hefir verið rækt-
aður í brunahrauni, sem hefir
einhverntíma myndast í kring-
um eldgíg. Er gengið eftir mjög
myndarlegum trjágarði og ofan
í dældina, þar sem búin hefir
verið til lagleg vatnsþró 1 miðj-
unni. Hér eru talsvert há tré.
Garður þessi er 25 ára gamall
og í honum má finna tré af
mörgum mismunandi tegundum.
Reyniviður, birki, lævirki, gull-
regn, heggur og kastaníutré o.
s. frv. I miðjum pollinum, sem
áður getur um, er líkan af dreng
eftir Ásmund Sveinsson, eins-
konar tákn um hið unga sem
er að þroskast. Laugardaginn 30.
júní fórum við með Dr. Ófeigi
til Þingvalla og vorum þar í
sumarhúsi hans yfir nóttina.
Það stóð svo á að þar var verið
að halda upp á 20 ára afmæli
Skógræktarfélags íslands, og
var okkur boðið að sitja á fund-
um þess, og einnig að sitja að
miðdegisverði með þeim. Hafði
þingheimur þarna einnig skemti
kvöld sem við vorum boðin til
og sett sitt hvoru megin við
forsetann, sem var Valtýr Ste-
fánsson ritstj. Morgunblaðsins.
Fóru hér fram ræðuhöld, kvæða
upplestur og söngur, sem allir
tóku þátt í. Eftir þetta kvöld-
boð fórum við ásamt Dr. Ófeigi
heim til hans og hafði hann boð-
ið nokkrum gestum. Var því
haldið áfram söngnum enn um
stund, og þá gengið til hvíldar
eftir mjög skemtilegan dag. A
sunnudaginn dvöldum við þarna
enn um stund eftir miðjan dag-
inn og var svo haldið heim um
kvöldið. Næsta dag kvöddum
við Reykjavík og fórum í rútu-
bíl, sem kallað er hér, til Akur-
eyrar. Er þetta góð dagleið og
komum við þangað um kveld-
verðarbil. Var þar frænka mín,
Anna Laxdal, sem hafði búist
við okkur og dvöldum við í gisti-
vináttu hennar næstu nótt. Tím
inn var stuttur og er því ekki frá
mörgu að segja. Við heimsótt-
um Björgvin og frú og Ólaf
Metúsalemsson og frú, en þeir
eru Vopnfirðingar og okkur
kunnir áður. Halldór Swan ligg-
ur í húsi ólafs, og virtist hann
vera á batavegi, en batinn verð-
ur auðvitað að taka langan tíma.
Næsta dag var keyrt til Húsa-
víkur og gistum við þar hjá séra
F. Friðrikssyni og frú Gertrude,
og morguninn eftir vorum við
boðin í morgunverð til Mr. og
Mrs. Bjarni Benediktsson póst-
meistara. Hingað komum við 5.
júlí og höfum nú verið að reyna
að hvíla okkur.
Af því þetta er nú orðið nokk-
uð langt bréf, verð ég að slá
botn í það.
Marja Björnson
Fjörutíu óra
vígsluafmæli
Dómprófasturinn í Reykjavík,
séra Bjarni Jónsson vígslubisk-
up, átti 40 ára prestsvigslu-
afmæli hinn 26. júní s.l. Hefir
hann alla þá tíð gegnt prestsem-
bætti við Dómkirkjuna í Reykja
vík og sennilega unnið fleiri
prestsverk en nokkur annar
prestur á Islandi. Mjög gest-
kvæmt var á heimili þeirra hjón
anna þenna dag, og bárust þeim
ýmsar gjafir. Borgarstjórinn 1
Reykjavík tilkynnti, að bæjar-
ráð hefði ákveðið að gefa hon-
um málverk af honum og konu
hans, frú Áslaugu Ágústsdóttur,
og sóknarnefndirnar í Reykjavík
lýstu yfir því, að þær mundu
sameiginlega láta gera brjóst-
líkan af séra Bjarna, sem vott
um vinsældir hans í söfnuðun-
um í Reykjávík.
—Kirkjublaðið, 10. júlí
TIL BÚNAÐARUMBÓTA
Búnaðarbótalán má nota til að raflýsa bæi
yðar, hlöður og önnur útihús. Upphæðir, sem
nema alt að $3,000 eru fáanlegar samkvæmt
þar að lútandi ákvæðum, og um afborganir
má semja til eins, tveggja eða fleiri ár, og
vextir nema aðeins 5%. Upplýsingar hjá
næsta útibúi.
BÚNAÐARLÁNI
má elnnlg verju 111
Nýrra véla. og búáhalda.
Nýrra kjallara eða til Uaui)'i
hreinrækta?)s búpeninKS.
Nýrra byggingra eía viBgeríia
viS eldri hús ft býlinu.
Raflagna á býlinu.
GirSinga, afrenslis eða ann-
ara umbóta.
Biðjið um
eintak al
þessum
bœklingi, er
skýrir frá
öllu varðandi
búbótalán.
THE ROYAL BANK
OF CANADA
Þér megið treysta “Royal"