Lögberg - 07.09.1950, Blaðsíða 3

LÖGBERG, FIMTUDAGINN, 7. SEPTEMBER, 1950
3
Páll V. G. Kolka:
AMMA
(Grein þessi er kafli úr ritgerðinni
Aldahvörf, sem birtist í Blaöamanna-
bókinni 1949_ Amma höfundarins, GutS-
rún Guðmundsdöttir, sem kafli þessi
fjallar um, og Guðmann í Krossanesi,
afi Guðmanns Levy forstjöra I Winni-
peg, voru bræðrabörn. Afi hennar var
Sigfús Bergmann hreppstjóri, ættfaðir
Bergmannsættar).
Amma gamla leit fyrst dags-
ins ljós, þegar Napóleon lá bana-
legu sína á St. Helena, og hún
lifði tvö ár fram yfir friðargerð-
ina í Versölum. Hún ólst upp hjá
afa sínum, sem var orðinn tíu
ára, þegar Bandaríki Norður-
Ameríku lýstu yfir sjálfstæði
sínu, og fulltíðamaður áður en
stjórnarbyltingin mikla hófst í
Frakklandi. Allir þessir viðburð-
ir voru eins og rosaský úti við
fjarlægan sjóndeildarhring. Það,
sem skipti máli fyrir ömmu
gömlu, var saga íslands, þó ekki
sú, sem er skráð í kennslubæk-
urnar, heldur eins og hún gerð-
ist á hundruðum sveitaheimila
á Gömlu öldinni. Sjálf hafði hún
gifzt nítján ára gömul fátækum
vinnumanni fóstra síns, átt með
honum fjórtán börn, búið við
þröngan kost, misst nokkur börn
ung, eitt_ stálpað og þrjú frum-
7
Wbstinghouse
LAMPS
Yes, Westinghouse Lamps
give plenty of good light —
and burn bright longer!
Check the lighting in your
home. Replace bumed out or
blackened bulbs with West-
inghouse Lamps. Then you’ll
be sure of good light through-
out your home for the fall and
winter evenings ahead.
Buy Westinghouse Lamps
by the carton. Order them
from your City Hydro meter
reader, bill deliverer or col-
lector. Have them sent C.O.D.
•or charged to your monthly
light bill.
CITY
HYDRO
PORTAGE & KENNEDY
Phone 848 131
vaxta og lifði sem ekkja í meira
en hálfa öld. I fjárkláðanum um
1860 voru ærnar hennar teknar
og skornar niður, rétt fyrir burð,
og var lítið um mjólk í búi henn-
ar sumarið það. En það mun
hafa verið hennar þyngsta raun,
að tvö yngri systkini hennar,
sem gist höfðu hana nýgifta og
lagt aftur af stað frá heimili
hennar út í tvísýnt veður, frusu
í hel á milli bæja. Þá hafði henni
láðst að beita skörungsskap sín-
um til að hindra feigðargöngu
þeirra. Um þennan atburð talaði
hún ekki við mennina, þótt sex-
tíu ár væru umliðin.
Amma gaittla lifði í heila öld,
þrátt fyrir allt, sem á daga henn
ar hafði drifið. Við æfilok henn-
ar hafði líf hennar spannað tí-
unda hlutann af allri æfi þjóð-
arinnar. Hún var barn síns tíma
og stóðst kröfur hans, því að
það var engin aldahvarfaveila í
geði hennar. En hún var líka
barn allra þeirra tíma, sem áður
höfðu yfir Island gengið, því að
hún átti lifandi rætur aftur í
forneskju.
Amma gamla dvaldi ekki lang
dvölum við sögu erfiðleika
sinna, blés ekki í kaun og mikl-
aðist ekki heldur af þeim. Henni
var kærast að dvelja við æsku-
minningarnar, frá því er hún
var heimasæta hjá afa sínum og
fóstra, sveitarhöfðingjanum.
Hún, sem var orðin blind á at-
burði Nýju aldarinnar, leiddi
sjáandi sonarson sinn inn á leik-
svið liðinna tíma, svo að hann
varð sjálfur einn af meðleikend-
unum þar, tók þátt í spaugileg-
um atvikum og ógnþrungnum
viðburðum. Hann kynntist
gamla heimilisfólkinu hennar,
en einkum og sér í lagi hús-
bóndanum sjálfum, varð hlut-
takandi í ást og virðingu ömm-
unnar á þessum forföður sínum.
Hún leiddi saman hugi hins fá-
orða skapfestumanns 18. aldar-
innar, sem var harðnaður í skóla
Móðuharðindanna, og örgeðja
drengsins, sem var eins og ó-
mótaður leir á leysingatíma
þeirrar tuttugustu. Hún var
tengiliður milli ólík'ra kynslóða,
af því að hún var sjálf ein af
þeim manneskjum, sem eru
uppistöðuþræðir 1 lífi og menn-
ingu þjóðarinnar, svo að hvert
ár, sem bætist við sögu hennar,
verður ekki laus og flókinn þráð
ur, heldur ívaf í samfelldri voð.
Afi hennar hafði verið nokk-
urs konar landnemi, sem flutt-
ist inn í héraðið úr fjarlægri
sveit með hóp skylduliðs og
venslamanna með sér. Þessi upp-
runi hefir ef til vill átt sinn þátt
í því að styrkja enn betur ætt-
artilfinninguna, sem var svo
traustur þáttur í eðli gömlu
konunnar og nánustu frænda
hennar af sömu kynslóð. Væng-
haf hennar stækkaði, eftir því,
sem árin liðu, svo að það náði
jafnvel til þeirra fjarskyldustu
í ættbálkinum, sem óx og marg-
faldaðist með hverjum áratug.
Þetta var ekki ættardramb í
venjulegum skilningi, heldur
einföld trú á það náttúrulögmál,
að hver og einn af kynstofni afa
hennar væri maklegur ástar
hennar og tryggðar. Tryggðin
til ættingja og vina var forn-
söguleg, ómengaður arfur frá
löngu liðnum öldum þjóðflutn-
inga og víkingaferða.
Líf ömmu gömlu hafði kristall
ast út 1 athöfn. Trúarskoðanir
hennar voru heldur ekki eins og
glerkvoða, storknuð í formlaust
KAUPENDUR LÖGBERGS
Á ÍSLANDI
Gerið svo vel að senda mér sem fyrst greiðslu fyrir
yfirstandandi árgang Lögbergs, kr. 50.00. Dragið
ekki að greiða andvirðið. Það léttir innheimtuna.
Æskilegt að gjaldið sé sent í póstávísun. Þeir sem
eiga ógreidda eldri árganga, eru vinsamlega beðnir
að snúa sér til mín.
BJÖRN GUÐMUNDSSON
SKÓLAVÖRÐUSTIG 17 REYKJAVIK
ísland gerist aðili að
greiðslubandalagi Evrópu
Business and Professional Cards
Það auðveldar öll viðskipti
landa í milli
Vísi barst 1 gær tilkynning
frá viðskiptamálaráðuneyt-
inu um þátttöku íslands í
greiðslubandalagi Evrópu og
birtist hér aðalefni hennar:
Ríkisstjórnin hefir ákveðið
að ísland skuli taka þátt í
greiðslubandalagi Evrópu,
European Payments Union,
sem nú er verið að selja á
laggirnar.
í sambandi við þátttöku í
greiðslubandalaginu fær ísland
frá efnahagssamvinnustjórn
Bandaríkjanna, ECA, 4 milljóna
dollara framlag, sem jafngildir
65 milljónum króna, á tímabil-
inu frá 1. júlí 1950 til 30. júní
1951. Þessi upphæð verður not-
uð samkvæmt ákveðnum regl-
um til að greiða halla á við-
skiptum við Evrópuríkin, sem
þátt taka í Marshalláætluninni,
og kemur hún til viðbótar doll-
araframlögum, sem ECA veitir
Islandi vegna nauðsynlegra inn-
kaupa frá dollarasvæðinu.
Stofnun greiðslubandalagsins
stendur í nánu sambandi við
samþykktir samvinnustofnunar-
innar (OEEC) um, að löndin af-
nemi höft á innflutningi og
duldum greiðslum að vissu
marki og stuðli þar með að aukn
ingu viðskipta og bættri afkomu
landanna í heild. Liggur í aug-
um uppi, að slíkar ráðstafanir
ná ekki tilgangi sínum, nema
komið sé á marghliða greiðslu-
fyrirkomulagi. Ríkisstjórn Is-
lands hefir fram að þessu ekki
talið sér fært að létta af inn-
flutningshöftum í samræmi við
ákvarðanir OEEC og tilfært á-
stæður fyrir því, sem hafa að
svo stöddu verið teknar gildar
af samvinnustofnuninni.
Með stofnun greiðslubanda-
lagsins er komið á fullkomnu,
marghliða greiðslufyrirkomu-
lagi, sem gerir það að verkum,
að hvert þátttökuríki þarf að
jafnaði ekki að skeyta um gjald-
eyrisafkomu sína gagnvart
hverju öðru þátttökuríki, þar
sem það er einungis greiðslu-
jöfnuðurinn við þátttökulöndin
í heild, sem hefir þýðingu.
Hverju þátttökulandi er ákveð-
inn tiltekinn kvóti í greiðslu-
bandalaginu, sem lönd með
greiðsluhalla gagnvart öðrum
þátttökulöndum nota, sam-
kvæmt vissum reglum, til lán-
töku frá bandalaginu. Lönd með
greiðsluafgang veita hins vegar
bandalaginu lán innan kvótans.
Nokkur lönd fá byrjunarinn-
eign („initial position“) hjá
greiðslubandalaginu, og er hún
notuð til að jafna fyrirsjáanleg-
an greiðsluhalla, sem á rót sína
að rekja til sérstakra erfiðleika,
sem verður ekki bætt úr á annan
hátt að sinni. ECA ákveður að
rannsökuðu máli, hvaða lönd
skuli fá byrjunarinneign í
greiðslubandalaginu og hve
hárri upphæð hún skuli nema.
Síðastliðin tvö ár hefir gjald-
gjall í deiglu hálfvelgjunnar.
Þær voru eins og krystallar,
harðir, tærir og lögmálsbundnir.
Stolt þessarar fátæku konu var
nógu stórbrotið til þess að trúa
því í auðmýkt, að sál hennar
þyrfti á friðþægingu að halda.
En ,sú auðmýkt náði ekki til
mannanna, því að heiðnin átti
sterk ítök í þessu barni rétttrún-
aðarins. Hún lærði víst aldrei
þá kristilegu dyggð að bjóða
fram vinstri vangann, ef hún
var slegin á þann hægri.
Það er til sérstök tegund kven
legrar fegurðar, sem ekki fæst
nema eftir mörg vonbrigði og
langt líf í fórn. Það þurfti mjög
langt líf til að veita ömmu
gömlu þá mýkt og mildi, sem
skapar þessa fegurð og geisla-
bauginn, er henni fylgir.
eyrisafkoma Islands gagnvart
öðrum þátttökuríkjum breytzt
mjög mikið landinu í óhag. I
stað nokkurs greiðsluafgangs
gagnvart þeim er nú kominn
greiðsluhalli, sem gera má ráð
fyrir að nemi mjög hárri upp-
hæð á yfirstandandi ári. ísland
hefir því ríka þörf fyrir að vera
aðnjótandi þeirra hlunninda,
sem fylgja þátttöku í hinu fyrir-
hugaða greiðslubandalagi, fyrst
og fremst að því er snertir mögu
leika á að fá úthlutaða byrjunar
inneign hjá því. Á hinn bóginn
hefir verið ástæða til að ætla,
að greiðsluhalli Islands gagn-
vart öðrum þátttökuríkjum væri
þess eðlis, að hann réttlætti sér-
stakt framlag af hálfu ECA í
formi byrjunarinneignar hjá
greiðslubandalaginu samkvæmt
þeim reglum, sem settar hafa
verið um veitingu slíkrar að-
stoðar.
Ríkisstjórnin ákvað að fá árið
1950—51 byrjunarinneign að
upphæð 4 milljónir dollara eða
65 milljónir króna eftir ákveðn-
um reglum, sem síðar verða sett-
ar og gegn því að jafnvirði þess-
arar upphæðar sé greitt í ís-
lenzkum krónum í mótvirðis-
sjóð. Kvóti Islands í greiðslu-
bandalaginu verður sennilega 15
milljónir dollara sem hámark.
Yrði nokkuð af kvótanum notað,
yrði það ekki fyrr en búið væri
að nota að fullu byrjunarinn-
eignina. Má ekki gera ráð fyrir,
að kvótinn verði hagnýttur svo
nokkru nemi, eins og þessum
málum er háttað.
—VÍSIR, 26. júlí
EVENING SCHOOL OPENING
Registration, for some of the
courses offered at Kelvin High
School will take place at that
centre on Monday evening
September llth, between 7:30
and 9:30 p.m. On Wednesday
13th, both Kelvin and St. John’s
High School will be open for
registration. New arrivals to
Canada, living near these
schools, who wish to learn
English, should register on
either of these evenings.
All technical and commercial
classes commence on Septem-
ber 18th.
Hobby group-leaders and
Hobbycraft enthusiasts should
register at the Strathcona
School on September 14th as
classes in Leathercraft, Book-
binding, Ornamental Metal, and
Bench Woodwork will be start-
ing on the evening of Septem-
ber 18th.
A course in “Home Nursing”
will be conducted on Tuesday
evenings commencing Septem-
ber 26th, at 8:00 p.m. at the Red
Cross Centre, Osborne and York
Avenue.
Those wishing to complete
their High Schoól Matriculation
standing should register at
Daniel Maclntyre Collegiate on
September 21st, as the classes
commence on October 2nd.
Elementary School courses,
and Corttmercial as well as
Elementary English courses will
be given at the Isaac Newton
School. Registrations will be
accepted on September 14th,
and classes will start Septem-
ber 19th.
Parent Education calasses will
commence October lOth, a des-
criptive folder giving parti-
culars af the courses outlined
and registration dates will be
mailed to anyone desiring to
enrol. Prospective students are
asked to telephone the School
Board Offices (21-891) for a
folder.
Gamall, 40, 50, 60?
— Maður, en slík flónska
Gleymdu árunum. púaundlr manna eru
sprækastir um sjötugt og hressa sig á
Ostrex. Útilokar deyfö og hreytukend,
sem stafar frá járnefnaskorti, sem
menn og konur kenna aldri um. Reynið
Ostrex-töflur nú þegar fyrir aöeins 60c.
Fást í öllum lyfjabúðum.
SELKIRK METAL PRODUCTS LTD.
Reykháfar, öruggasta eldsyörn,
og ávalt hreinir. Hitaeiningar-
rör, ný uppfynding. Sparar eldi-
við, heldur hita frá að rjúka út
með reyknum — Skrifið símið til
KELLY SVEINSSON
187 Sutherland Ave., Winnipeg
Slmi 64 358
S. O. BJERRING
Canadian Stamp Co.
RUBBER & METAL STAMPS
NOTARY & CORPORATE SEALS
CELLULOID BUTTONS
324 Smith St. Winnipeg
Phone 924 624
Office Ph, 925 668 Res, 404 319
NORMAN S. BERGMAN, B.A., LL.B.
Barrister, Sollcitor, etc.
411 Childs Bldg,
WINNIPEG CANADA
Alao
- 123
TENTH ST.
BRANDON
447 Portage Ave, Ph, 926 885
Phone 21 101 ESTIMATES
FREE
J. M. INGIMUNDSON
Asphalt Roofs and Insulated
Siding — Repairs
Country Orders Attended To
632 Simcoe St. Winnipeg, Man.
DR. A. V. JOHNSON
Dentiat
606 SOMERSET BUILDINO
Telephone 97 932
Home Telephone 202 398
Talslmi 925 826 HeimlUs 404 630
DR. K. J. AUSTMANN
BérfrœOingur i augna, eyrna, nef
oo kverka ajúkdómum.
209 Medical Arts Bldg.
Stofutlmi: 2.00 U1 6.00 e. h.
DR. ROBERT BLACK
Bérfrœóinpur i augna, eyrna,
nef og hdlaajúkdómum.
401 MEDICAL ARTS BLDQ
Graham and Kennedy St.
Skrlfstofuslmi 923 851
Heimaslml 403 794
HAGBORG FUEL/Hv
^|f PHOWl 2IS5I J--
GUNDRY PYMORE
Limited
Britiah Qualitg Fiah Netting
58 VICTORIA ST„ WINNIPEG
Phone 92 8211
Uanager T. R. THORVALtDSOR
Your patrouage wlll be appreclated
G. F. Jonasson, Pres. & Man. Dlr.
Keystone Fisheries
Limited
404 SCOTT BLK, Slml 926 227
Wholeaale Diatributora of
FRESH AND FROZEN FISH
Dr. P. H. T. Thorlakson
WINNIPEG CLINIC
8t. M&ry’s and Vaughan. Wpg.
Phone 926 441
Phone 927 025
H. J. H. Palmason, C.A.
H. J. PALMASON A CO.
Chartered Acconntants
606 Confederatlon Life Bldg.
Winnipeg Manitoba
PARKER, PARKER
& KRISTJANSSON
Barristers - Solicitors
Ben C. Parker, K.C.
B. Stuart Parker, A. F. Kristjansson
500 Canadian Bank of Commerce
Chambers
Winnipeg, Man. Phone 923 561
JOHN A. HILLSMAN.
M.D., Ch. M.
332 Medical Arts. Bldg.
OFFICE 929 349 Home 403 288
Phone 724 944
Dr. S. J. Jóhannesson
8UITE 6 — 652 HOME ST.
Viðtalstlml 3—6 eftir hádegl
DR. E. JOHNSON
304 EVELINE STREET
Selkirk. Man.
Offlce hrs. 2.30—8 p.m
Phones: Offtce 26 — Res. 2S0
Offlce Phor.e Ree Phone
924 762 726 115
Dr. L. A. Sigurdson
628 MEDICAL ARTS BLDG.
Offlce Hours: 4 p.m.—6 p.m.
and by appolntment
DR. H. W. TWEED
Tannlæknir
508 TORONTO GEN. TRUSTS
BUILDING
Cor. Portage Ave. og Smlth 8t.
Phone 926 952 WINNIPEG
Office 933 587 Res. 444 389
S. A. THORARINSON
BARRISTER and SOLICITOR
4th Floor — Crown Trust Bldg.
364 Main Street
WINNIPEG CANADA
SARGENT TAXI
Phone 722 401
FOR QUICK RELIABLE
SERVICE
J. J. SWANSON & CO.
LIMITED
308 AVENUE BLDG WPG.
Fasteignasalar. Lelgja hús. Ot-
vega peningalán og eldsábyrgð.
bifreiðaábyrgB, o. •. frv.
Phone 927 6*8
Andrews, Andrews,
Thorvaldson and
Eggertson
LögfrœOingar
209BANK OF NOVA SCOTIA BG.
Portage og Garry St.
Phone 928 291
C A N A D I A N FISH
PRODUCERS, LTD.
J. H. PAOE, Managing Director
Wholesale Distributors of Frseb
and Frozen Fish.
811 CHAMBERS STREET
Offlce Ph. 26 328 Res. Ph. 73 917
A. S. B A R D A L
848 SHERBROOK STREET
Selur llkklstur og annast um út-
farir. Allur útbúnaður sá beztl.
Ennfremur selur hann allskonar
mlnnisvarða og legsteina.
Skrifstofu taislml 27 324
HeimlUs talslml 26 444
Phone 23 996 761 Notre Dame Ave.
Just West of New Maternity Hospltal
Nell's Flower Shop
Wedding Bouquets. Cut Flowers
Funeral Designs. Corsages
Bedding Plants
NeU Johnson Ruth Rowland
27 482 88 790