Lögberg - 24.10.1957, Blaðsíða 1

Lögberg - 24.10.1957, Blaðsíða 1
IN X LB. TINS AVAILABLE AT YOUR FAVORITE CROCERS *°s.c.-^ AVAILABLE AT YOUR FAVORITE CROCERS 70. ÁRGANGUR WINNIPEG, FIMMTUDAGINN 24. OKTÓBER 1957 NÚMER 43 Kirkjur ó íslandi Þegar eftir að kristni var lögtekin á landi hér, tóku höfðingjar og efnaðir bændur að reisa kirkjur á bæjum sín- um, en minni bændur reistu bænhús. Þrjár ástæður einkum urðu þess valdandi, að hraðað var byggingum þessara guðshúsa. Sú fyrsta, að heitið var hverj- um manni vist í himnaríki fyrir svo marga menn, er stað- ið gætu í kirkju þeirri, er hann léti gjöra. Önnur sú, að guðshúsið var griðastaður, avo að þar mátti eigi taka seka menn, og var þetta mikið hag- ræði á þeim róstutímum, er yfir landið gengu á fyrstu öldum kristninnar. Þriðja ástæðan var sú, að samkvæmt kristnum lögum skyldi hvern mann grafa í vígðum reit. Fyrir kristitöku hafa menn verið dysjaðir í nánd við bæjina og sennilega til þess ætlaður sérstakur reitur- Hafa menn eðlilega kosið, eftir kristnitökuna, að mega jarða menn svo sem þangað til hjá feðrum sínum og mæðrum, enda erfiðleikum bundið að flytja menn um langan ' veg til greftrunar, bæði vegna vegleysu og þess að hentugan umbúnað skorti um líkin. Að vísu mun greftrun að hálfkirkjum og bænhúsum ekki hafa verið heimil sam- kvæmt ströngustu kirkjulög- um. Eigi að síður bendir margt til þess, að menn hafi verið greftraðir við bænhúsin, enda umhverfis þau venjulega girtur reitur. Hafa á síðari ár- um fundizt mannabein í jörðu á þeim bæjum, þar sem bæn- húsin stóðu til forna. Til dæmis um það, hve kirkjubyggingum hér miðaði ört áfram, má geta þess, að um 1200 telur Páll biskup Jónsson upp 220 kirkjur í Skál holtsbiskupsdæmi, og nefnir hann þó þær kirkjur einar, er presta þurfti til að fá, þ. e. a. s. kirkjur, þar sem jafnframt var prestssetur á kirkjustaðn- um eða í sókninni. Þess utan voru allar útkirkjur, hálf- kirkjur, er sungið var á annan hvern dag helgan, fjórðunga- kirkjur og bænhús. Eftir 1200 fjölgaði kirkjum enn nokkuð í landinu. Gísli biskup Jónsson telur um 1570 um það bil 340 kirkjur í Skál- holtsbiskupsdæmi, en af þeim voru ríflega 100 aðeins hálf- kirkjur eða fjórðungakirkjur, svo höfuðkirkjum hefir eigi f jölgað nema um ca. 20 á tíma- að fornu og nýju bilinu frá 1200—1570. í Hóla- biskupsdæmi eru 1461 taldar 110 grafkirkjur. En hálfkirkj- ur og fjórðungskirkjur hafa þar verið ríflega 90. Um siðaskiptin má ætla, að hér á landi hafi því verið um 350 alkirkjur, en hálfkirkjur og fjórðungakirkjur sem næst 195, eða kirkjur alls um 545. Bænhús voru miklu fleiri en kirkjurnar. Eftir siðaskiptin var þegar tekið að leggja áherzlu á það af konungavaldinu danska, að fækka kirkjunum í landinu og þá einkum hálfkirkjum og bænhúsum. Lýsir konungur yfir því sem vilja sínum í bréfi 16. apríl 1556, að hætta skuli með öllu að hafa guðs- þjónustur um hönd í hinum smærri kirkjum (kapellum) þ. e- hálfkirkjum og fjórðunga kirkjum. Eftir þetta taka hálfkirkjur og bænhús að hverfa úr sög- unni. Sumar eru niður lagðar með konungsbréfum, en flest- ar hverfa þegjandi og hljóða- laust. 1 jarðarbók Árna Magn- ússonar í byrjun 18. aldar er að vísu getið hálfkirkna og bænhúsa á mörgum jörðum, en flest eru þessi hús þá úr sögunni fyrir löngu, og minn- ing þeirra lifir aðeins eftir í hugum fólksins. Árið 1748 eru prestaköll landsins aðeins talin 190 og kirkjur alls um 320. Árið 1880 eru prestaköllin með lögum ákveðin 141, og kirkjur eru þá samtals 291. Með lögum 1907 um skipun prestakalla er prestum fækkað í 105, en kirkjur eru þá 277. Með lög- um 1952 er tala presta 116 en sóknir 285. Síðan hefir prest- um verið fjölgað um 1, heimild veitt til þess að ráða auka- prest, sóknum fjölgað um 1, en tvær lagzt í auðn, svo að nú eru kirkjusóknir í landinu 284. Kirkjur eru nú alls 275 og að auki tvær kapellur við skólahús, fjórar kapellur aðrar og fjögur bænhús, eða samtals 285. Þar af eru kirkjur í bygg- ingu, en ennþá óvígðar sex. Flestar íslenzku kirkjurnar voru torfkirkjur. Þó voru timburkirkjur á hinum stærri og ríkari stöðum, og hafa sennilega verið fleiri en al- menn hefir talið verið. Torf- kirkjurnar voru upphaflega tjaldaðar innan með dúkum, en seinna varð algengast, að að þær voru þiljaðar innan og með fjalagólfi. Nú eru aðeins Framhald á bls. 4 Arvika yísur Eftir PÁLMA Úr bréfi Styx ef finst þér voði vað, veldu hald á taumnum: Trúin finnur ferjustað fyrir þig, úr straumnum. Ekki öllu lokið Hafirðu tapað hörku og þrótt, horfinn marki gefnu; það er ekki ennþá nótt, — enn má halda stefnu. Öll eru lífsins einka ljóð, ölduföll og lyfting, þar er líka fjara og flóð, flæðarmála skifting. i 1 March Oft í March er dvölin dauf, — dagar skugga-vaka, samt eru að spretta lítil lauf lyngs, í gegnum klaka. Lisígildi Margt er bogið saman sett, svo má rökum snúa: Öfgarnar sér eiga rétt ef — menn kunna að ljúga. Sannleikann oft tæpan tel, trúa þó ég skyldi: Þeim sem ljúga lista vel lygin hefir gildi! íslenzkan Tungan mín er spakmálsspök, spaugs, og dýrra fræða: Því eru hennar tölla-tök töfrar beztu kvæða. ------0------ Æskuvinur minn, Gísli frá Eiríksstöðum, skáld, sendi mér tvær eftirfarandi vísur: Brátt mun haldið hinsta skeið, heims frá kalda blaki. Gegnum aldir lýsir leið ljós, að tjalda baki. Ytri gögnin eyðast flest, almenn sögn ei dylur. Innri fögnuð myndar mest margt, sem þögnin hylur. Ég svaraði: Endur-kynda atvik ný, oft sem hindrun brjálar, fornar myndir máðar í minnis-lindum sálar. Margt að gagni gleymskan á geymt, í sagna hjúpi: Lífið fagnar litum frá ljósi í þagnar djúpi. ------0------ Úr bréfi iil Valdimars Björnson Alt þér lýsi auðnu skraut, andans vísdóms sjóða; heilla dísir bendi braut Baldri íslands góða. Sæmdur norsku* heiðursmerki Blöð í Grand Forks fluttu ný- lega þá frétt, samkvæmt til- kynningu frá norska ræðis- manninum í Fargo, N. Dak., að dr. Richard Beck hafi verið sæmdur heiðursmerki ("Medal of Merrit") Allsherar- Sambands Norðmanna (Nord- manns-Forbundet) í Osló, sem hefir deildir og félagsfólk víða um lönd. • Heiðursmerkið, sem er silf- urpeningur, var gert í tilefni af 50 ára'aönæli Sambandsins í júní, og segir í meðfylgjandi útnefningarskjali, að Sam- bandið vilji með þeim hætti votta móttakanda þökk fyrir virkan áhuga á málefnum þess og störf í þágu þess. Hefir dr. Beck í meir en áratug verið fulltrúi þess í Grand Forks og unnið önnur S'prf í þarfir þess. Hann hefir eiimig ritað ýmsár greinar í mánaðarrit þess, meðal annars um ísland og íslenzk efrti. For- maður Sambandsins urfilangt skeið var hinn kunni ítjórn- málaskörungur Norðmanna, dr- C. J. Hambro, en núver- andi formaður er dr. phil. Jacob S. Worm-Muller, pró- fessor í sagnfræði við háskól- ann í Osló og þekktur fræði- maður. AUGLÝSING um kvöldnómskeið í íslenzku Kvöldnámskeið í íslenzku hófust s.l. mánud., 21. okt- Kennslu verður þannig hag- að, að nemendum verður skipt í tvo flokka. I öðrum flokknum verða þeir, sem eru algjörir byrjendur í málinu, en í hinum flokknum þeir, sem þegar hafa nokkra undir- stöðu. Kennsla fer fram í fundarherbergi stjórnarnefnd- ar Þjóðræknisfélagsins í Jóns Bjarnasonar skóla. Þeir, serh hafa hug á að taka þátt í námskeiðinu, eru beðnir að hringja til undirritaðs eftir kl. 7 á kvöldin. Haraldur Bessason, 1430 Pembina Hwy, Sími 42-7712. 57 ára hjúskaparafmæli Þann 15. september s.l. áttu þau mætu hjón Benedikt og Rögnvaldína Kristjánsson að Winnipegosis, Man., 57 ára hjúskaparafmæli. 1 tilefni þess safnaðist fjölskyldulið og vin- ir saman til að samfagna þeim. Þau fluttust til þessa lands sumarið 1893 og urðu þá sam- skipa; gengu í hjónaband sjö árum síðar. Þau stofnuðu fyrst bú að Árnesi í Nýja-lslandi; fluttust síðan'til Bay End í Ashern-héraði, en síðan 1930 hafa þau átt heima að Win- nipegosis. Þeim varð tólf barna auðið og dó eitt í æsku, en hin eru: Ólöf (Mrs. Ander- son) í Chicago; Matthías bú- settur "í Winnipeg; Kristján; Thorarinn, Victor, Björn, Walter, Haroldur og Árni, allir til heimilis í Winnipeg- osis; Thorgerður (Mrs. Brown) og Guðrún, báðar í Winnipeg- osis. Barnabörnin eru orðin 13. Lögberg árnar Mr. og Mrs. Kristjánsson heilla. Ótryggur næturstaður Sölumaður nokkur héðan úr Reykjavík lenti fyrir nokkr- um dögum í ævintýri, er hann kom til Patreksfjarðar. Sölu- maðurinri var ferðlúinn er hann kom í f jörðinn og ætlaði að láta fyrirberast í bíl sínum um nóttina, en í honum hafði hann legubekk, sem hann hugðist sofa á- Sölumaðurinn vildi hafa svefnfrið og ók þess vegna út af veginum eftir sandfláka, unz honum fannst hann vera kominn nógu langt til þess að geta sofið óáreittur. Segir nú ekki frekar af sölu- manninum, fyrr en hann hafði sofið værum blundi í nokkra klukkutíma og vaknaði upp við vondan draum. Var þá . legubekkurinn á floti, og er sölumaðurinn leit í kringum sig, sá hann að hann var kominn langt út á sjó!! Rann þá upp ljós fyrir mann- inum — hann hafði valið sér náttstað í fjörunni, en nú var komið háflæði. Ekki gat hann ekið bifreiðinni til lands og afklæddist því og lagðist til sunds. Er til lands kom, hitti hann brátt menn, sem vísuðu hon- um til bæjar þar sem hann fékk aðhlynningu eftir volkið. Bíl sölumannsins var síðan náð í land á fjörunni. Maðurinn seldi kaffi, sykur og fleira, sem eyðilagðist allt. —Mbl., 22. ágúst

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.