Lýður - 11.07.1889, Blaðsíða 3

Lýður - 11.07.1889, Blaðsíða 3
— 79 bjartanlegur og góðgjarn, að fáir að ætlan vorri munu minn- ast hans óklölivandi, peirra, sem nokkuð verulega kynntust honum. Hann var og jafnan í góðra manna virðingn, og hin- irbeztu menn vorujafuan hans vinir. Hannpótti einkennilegur um sumt, og fas hans og málfæri ekki hversdagslegt eða „móðins", en ritari var hann lipur og göður. Hann hlaut og menntun nokkra í æsku sinni (hjá séra Páli Hjálmars- syni á Stað, er fyr meir hafði verið rektor á Hólum), og var manna fróðastur um flest, sem land vort snerti að fornu og nýju, og binn mesti mennta og framfara vinur alla æfi. Fám vikuni áður en hann sálaðist skrifaði hann oss, þjáður af svefnleysi og annari kröm: „Höfuðmein mitt er yfirtaks svefnleysi, og er pað kraptaverk, að ég hefi enn hald- ið öllu viti mínu, sjón og heyrn.------------Landið hér um sveitir er síðan um aldamót blásið upp víða, og par orðið holt, melar og moldarfiög, sem áður var grasi og skógi vaxið. Efnahagur flestra tómt skuldabrask; auðmaður hér um sveit- ir enginn. Mér sýnist pví hagur landsmanna sé hinn aum- asti siðan aldamót, og pó tekur út yfir hínn andlegi upp- blástur. Trúar- og siðaspilling sýnist fara eins og logi ytír akur. Aidrei batnar hagur vor íslendinga nema pjóðin batni". Langfeðgar hans fram i kyn voru norðlenzkir (ætt sú kennd við Kollabúða-Bjarna), en móðír hans var Sigríður Aradóttir frá Reykhólum, Jónssonar prests Ólafssonar, er var í beinan legg kominn af sera Einari í Heydölum, föður Odds biskups. Eu móðurmóðir Jókkums var Helga Árna- dóttir frá Gufudal (af E.yrar ætt), en móðir Ara á Reykhól- um var Margrét dóttir Teits sýslumanns Arasonar, og var pví Ari kominu af hinurn helztu ættum, er pá voru enda, var Jókkum primenningur að frændsemi við pá Bynjólf í Flatey, Jón Sigurðsson (í Kb.), Arna stiptprófast, séra JónMatfchías- son, og fi. naínkennda Vestfirðinga á þessari öld. Getum ver pessa fyrir pá sök, að hinn sálaði öldungur var ekki ein- ungis einhver hiun guðræknasti, heldur og einhver hinn ætt- ræknasti maður, sem vér höfum borið gæfu til að pekkja. BLÖÐIN. Tveggja mánaða safn af íslenzkum blöðum liggur nú á borðinu hjá mér. Mer finnst sem par liggi líkneski af öllum helztu stjórnarkempum Norðurálfunnar. „þjóðólfur" gamli er nú einna ráðsettastur og skynsamastur, sýnist mér, en berst pó sem ungur fyrir írska málinu íslenzka. „ísafold" og „Fjall- konan" eigast við í einvígi, svo að ekki má í milli sjá hvort bera muni af öðru — alveg eins og Flóki og Bakarinn (o. Floguet og Boulanger). þykist Fjallkonan hafa sært Isa- fold á hálsi, eins og F. særði B., en sé pað satt, er pað öfugt, pví Fjallkonan er miklu líkari Bakaranum en hinum aðöðru- leyti. «þjóðviljinn» er á sinn hátt drengilega ritað blað, en sver sig í ætt við járnkanslaranr. pýzka. Loks konia norðan- blöðinn: «Lýður" er Estrup, með loptkastalavígin kringum Khöfn, en „Norðurljósið" Sverdrup með hina vinstri pólitík og — lífið í höndunum. 20. maí 1889. G í s 1 i. Færeyingav. |>ennan síðasta mannsaldur hefir tölveit vaxið viðkynn- ing vor íslendinga við náfrændur vora á Færeyjum, einkum pó Austfirðinga og peirra. þó ér pað optast nær litil við- kynning pótt sjómenn tveggja landa hittist eða kannist hver- ir við aðra. Og pegar vér spyrjum islenzka sjómenn eða kaupafólk um Færeyinga, t. d. á Seyðisíirði, er svarið opt- ast nær eitthvað á pessa leið: „þeir eru góðir fiskimenn, en fremur fákunnaudi, og tala bjagaða íslenzku eða norsku". Er og svo að skilja, sem vorir landar pykist peim í flestu fremri eins og vort land sé hinna landi og pjóð stærra og stór- göfugra. pessi viðkynning er pví nærri pví verri en engin. það á og þarf að vera veruleg ogsönn viðkynning milli íslands og Færeyja, ogsamhugurog bræðralag milli beggja pjóða parf að skapast. Færeyinga er allt of sjaldan minnst í blöðum vorum og tímaritum. |>að vita pó íiestir íslending- ar, að peir eru vorir næstu grannar og hafa næst oss gengið bezt fram allra Norðurlandabúa að geyma lifandi tungumál og fl. menjar feðra vorra. Mörgum er líka kunnugt, að Fær- eyingum hefir ávallt verið lýst sem óspilltum afspring forn- manna. |>eir pykja að jöfnuði meiri vexti og karlmannlegri en vér, fríðari sýnum og pó minni á lopti. En á hina síð- una pykja peir minni háttar hvað bókvit og menntun snert- ir — að praktiskri kunnáttu undanskilinni. í sjó- mennsku og ýmsutn vinnubrögðum (pó varla í landbúnaði) standa peir oss framar. Hér er bæði, að hvorug pjóðin hefir ástæðu til að ofmetnast yfir annari, enda væri hítt skyldara, að hvor pjóðin lærði sem bezt hina að pekkja og með pví sampýða hug og felagsskap. þegar Færeyingar eru skoðaðir frá réttu sjónarmiði, má alla furða á, hve vel peir hafa varð- veitt táp silt og tungu; peir pykja menn vanafastir, svo sem með pjóðbúnað sinu (sem pó er ekki upprunalegur), bygg- ingar, bátasmíð, vistir, veiðiskap, svo og sína pjóðsiði, eink- um vikivakana, sem vér týndum, og fi. En lang merkasti fjársjóður peirra er pó málið. það lætur að vísu æði-undar- lega fyrst í íslenzkum eyrum, en sm'á'saman mun hver gáf- aður og mefihtaðúr íslendingar kannazt við að pað er hans eigið gamla gnllfagra mál, að einungis beygingin hefir breyzt, en allir stoínar og' langflest örðin stendur enn heilt og að það, sem mest er um vert, h r e i m u r málsins, sál pess, er alveg eins og vors. Hið skemmtilega og duglega blað Fær- eyinga, „Diinmalætting" (= Dimmulétting), sem einn vel nienntaður Færeyingu, íslenzkur í föðurkyu, hr. R. E ffersö gefur út — ræddi mikið í vetur sem leið um mál og pjóð- erni eyjanna. þykir öilum fratnfaravinum par óþolandi að hlýta lengur tómri dönsku og hafa hana eina fyrir rit- og bókmál, skóla- kirkju-og laga-mál. Er svo að sjá, sem pessu antæli verði nú bráðum breytt í hið eina retta og sjálfsagða horf: að fólkið pakki í'yrir lánið á blessaðri dönskunni, og noti sitt eigið tungumál. Sýnir fátt betur undirlægjuskap einnar pjóðar og ójáfnað hius rikari, en þetta, að heil pjóð læsir sinn bezta búning niður í kistu, en gorlar með lánsbúning, sem pó verður að athlægi, er enginn kann að bera. „Með máli voru og pjóðerni sagði nýlega nefndur ritstjóri — förum vér sömu leið og frændur vorir á Hjaltlandi og öðrum Vest- ureyjum. sem gjörsamlega hafa ofurselt sig Skotum og Engl- um. Eiga landstnénn par enga púfu framar og búa íiestir undir peirri ápján og ánauð Mnardrottna sinna, að slíks eru varla dæmi. A Hjaltlundi fær alpýðan enga aura í hendur, heldur tekur við pvi sem að henni er rétt í uppfærðri vðru Útpantanir eru par daglegt brauð, og dæmi til að barnsrugg- an er takin, „en barninu pó hellt úr áður". Hvað framfarir Færeyinga yfir höfuð snertir, virðast pær vera tö'uverðar, einkum hvað sjávaratvinnu við kemur; má óhætt telja þá einna fræknasta sjómenn á bátum, sem nú eru uppi. í öðrum blutum sýnast framfarir peirra minni vera; bæði pykir jarð- sauðfjár- og nautgripa-rækt p«irra miklu takari en mætti vera, og hvað alpýðu menntun fólks- ins snertir, er lítilla framíara von fyr eu peir eignast betri skóla með nýjum bókum og bókmáli. Verzlunar og skulda- vafs er par álíka og tíér, og ö!l afkoma Iandsins í millibilsá- standi, rett eins og hjá oss. Einkennilegt er hve seint fólki fjölgar á Færeyjum, peir teljast sí og æ 10—11 þúsundir, eða standa að pví leyti í stað. Á maður að óska pess að Færeyingar mætti losna við Dani? Nei, pess óskum ver ekki svo mji>g, sem hins, aðpeir smálosist úr böndum peirra og höndum meðan þeir eru að mannast og menntast til sjálfsforræöis — ef' þess mætti auð- ið veíða. Sjálfsforræði kotþjóða nú á tímum er kannske vanda nieira en pólitískir vindhanar æ'tla. pað er vor æthm,.

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.