Lögberg-Heimskringla - 26.05.1960, Blaðsíða 6

6
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 26. MAI 1960
GUÐRÚN FRA LUNDI:
ÞAR SEM
BRIMALDAN
BROTNAR
„Ég fer þá ein, ef þú vilt
ekki hætta að búa,“ sagði hún
þá, þó nokkuð fasmikil.
„Farðu þá; ég fer hvergi,“
sagði hann.
DAUÐINN KEMUR AÐ
HVANNÁ
Haustið kom með rigningar
og kulda.
„Hvergi er eins kalt og leið-
inlegt á öllu Norðurlandi og
á þessu andstyggðar Nesi,“
sagði Maríanna, þó að hún
væri búin að búa þar milli
tuttugu og þrjátíu ár. Það var
fleira en ótíðin, sem angraði
hana. Tómas hafði aðeins
skrifað eitt einasta bréf, síðan
hann kom suður. Hann hafði
vitanlega minnzt á það við
hana að herða að föður sín-
um með að selja jörðina. Hann
gæti fengið sér jörð þar í ná-
grenninu, ef hann endilega
vildi búa, og svo ætti hann
ekki að hika við að krefja
karlinn um arfinn.
Það þýddi nú eitthvað að
skrifa henni svona lagað, þar
sem Hallur ætlaði að verða
æfur, ef á það var minnzt.
Hún valdi hyggilegasta ráðið,
að fá honum bréfið. Hann
gæti þá lesið það sjálfur. Hann
gerði það, án þess að segja
eitt einasta orð eftif þann lest-
ur. Stakk svo bréfinu í um-
slagið og kastaði því frá sér
eins og einhyerjum óþverra.
,Það er ekki að sjá, að þér
þyki mikið í það varið að fá
bréf frá þessum efnilega syni,
sem þú átt,“ sagði kona hans
móðguð.
„Þetta bréf er víst ekki til
mín,“ sagði Hallur. „Hann
hefir sjaldan skrifað mér
nema til að heimta af mér
peninga, af slíkum bréfum
getur víst enginn orðið mjög
hrifinn. Nú ætlar hann ekki
að gera sig ánægðan með að
plokka af mér fjaðrirnar,
heldur á hamurinn að fylgja
með. Hann treystir þér bezt
til að gera það,“ bætti hann
við hás af gremju.
„Já, skárri er það nú sam-
líkingin," sagði Maríanna ekki
laus við ótta. „Þú hlýtur þó
að sjá, að hver faðir í þínum
sporum myndi álíta það
skyldu sína að reyna að hjálpa
syni til þess að eignast þak
yfir sig. Þetta byggði þó faðir
þinn þennan bæ yfir okkur,
þó að hann þætti sjálfsagt
ekkert merkilegur í Reykja-
vík og víðar, höfum við þó bú-
ið í honum öll þessi ár. En nú
er hann orðinn svoddan hróf,
að hann er ekki mahnabústað-
ur lengur.“
„Hann er víst ekkert ólík-
legri til að búa í honum en
hann hefir verið, og reyndu
svo að halda þér saman um
þessa Reykjavíkurferð. Það
þýðir ekkert. Ég fer héðan
aldrei, hvort sem þú verður
hér eða ekki. Ég býst ekki við,
að sonur þinn sé fær um að
gefa þér að éta, en ég skipti
mér ekkert af þér meira, ef
þú ferð frá mér.“
Hún þorði ekki að minnast
á þetta viðkvæma en áríðandi
málefni í langan tíma þar á
eftir, en skrifaði syni sínum
og bað hann að reyna að
vinna föður sinn bréflega.
Hún væri engin manneskja
til að standa í því stappi;
hann væri aldeilis ósveigjan-
legur.
Tíðin batnaði úr veturnótt-
um og gerði hægviðri með
talsverðu frosti, sem hélzt
fram undir jólaföstu. Það var
róið úr Látravík á hverjum
degi. Þó að almennt væri álit-
ið að gamla skipið væri alveg
að verða ónýtt, skreið það að
landi full hlaðið fallegum
fiski. Það leit út fyrir að ver-
tíðin yrði góð, þótt seint hefði
gefið. Nú lá vel á Halli bónda
og bréf frá syni hans hafði
ekki hin minnstu áhrif á hið
góða skap hans. Maríanna
spurði hann, hvað Tómas
segði.
„O, þetta vanalega," sagði
hann. „Sífellt nauð um að
selja jarðarskikann undan
mér. En það hvarflar ekki að
mér á meðan svona búsæld er
fyrir augunum á degi hverj-
um,“ bætti hann við og kyssti
konu sína með hlæjandi vör-
um hvern kossinn eftir annan.
„Nú ert þú ánægður, þegar
þú getur atazt í slorinu og
draslinu,“ andvarpaði hún
raunaleg á svip.
Rétt eftir nýárið lagðist
Grímur á Hvanná í lungna-
bólgu. Gunnar í Látravík
sótti lækni handa honum og
flutti hann inn eftir aftur.
Tvo næstu daga fréttist ekk-
ert vestan að. Gunnar hafði
ekki komið heim, svo að Hall-
ur varð að líta eftir hrossun-
um og Maríanna talaði um,
að hann kæmi að Hvanná til
að vita hvernig Grími liði.
Hann sagði, að það væri nokk-
uð mikill krókur fyrir sig.
Hann væri heldur ekki van-
ur að koma þar, þó að hann
færi vestur í heiðina, nema
ekki yrði hjá því komizt.
Það var komið niðamyrk-
ur og hríðarkólga, þegar
Hallur þrammaði heim að
Hvanná. Hann þóttist sjá, að
hyggilegra hefði verið að fara
beina leið heim, en hann gat
ekki annað en spurt um líðan
vinar síns. Það var svo dauða-
kyrrt við bæinn, að hann hik-
aði við að gera vart við sig.
Skyldi vera orðin umskipti á
þessu heimili? Hann barði
þrjú lág högg, eins og hann
ætlaðist ekki til að kyrrðin
yrði rofin. Þau höfðu samt
heyrzt inn, því að Þórey litla
opnaði hurðina rétt á eftir.
„Komdu sæl, Tóta mín!
Hvernig líður pabba þínum?“
spurði hann.
„Hann er ekkert betri, held
ég. Hann mókir núna,“ svar-
aði hún dauflega.
Pálína kom fram úr eldhús-
dyrunum. Hún hafði auðsjá-
anlega átt erfiða og svefnlitla
daga undanfarið. Hún bauð
Halli að setja sig inn, því að
einmitt væri að hitna á katl-
inum. Gunnari veitti ekki af
kaffisopa, því að hann hefði
vakað mest allan tímann, síð-
an hann kom innan að. Hann
gerði ekkert utan við sig,
maðurinn sá, sagði hún.
Hallur hafði þörf á hress-
ingu-og þáði því að koma inn
og súpa kaffið, fyrst það var
sama sem til. Hann fylgdist
með Þóreyju til baðstofunn-
ar, sem var mannlaus að hon-
um virtist í fyrstu, en þegar
hann vandist rökkrinu, sá
hann, að yngri systkinin sátu
á einu rúminu og grúfðu sig
yfir bækur. Jafnvel þau voru
dauf og kvíðin. Hann hallaði
sér aftur á bak í rúmið og
hálfsofnaði á meðan hann
beið eftir kaffinu, sem ekki
var þó lengi, því að hann
hrökk upp af mókinu við að
stórhríðarbylurinn lamdi
þekjuna. í sömu andránni
kom Pálína inn með kaffið og
Gunnar fram úr hjónahúsinu.
Systkinin voru búin áð
kveikja á jólakertunum sín-
um og báru eitt þeirra inn á
kaffiborðið.
Bræðurnir heilsuðust.
„Þetta er meiri bylurinn,“
sagði Gunnar. „Þú varst lán-
samur að vera kominn undir
þak.“
„Já, ég skyldi við hrossin á
Seltóftunum, en mér fannst
ég ekki geta annað en vitað
hvernig liði hérna,“ sagði
Hallur. „Kannske hefir það
verið lán, þótt ólíklegt sé, að
ég hefði ekki haft mig heim,
en veðurofsinn er mikill.“
„Það er þó lán, að drengur-
inn var búinn að hýsa féð,“
sagði Pálína.
Svo var kaffið drukkið
þegjandi, en óhugurinn og
kvíðinn óx mikið við að
hlusta á lætin í veðrinu.
Hallur s p u r ð i Gunnar,
hvort hann myndi ekki verða
samferða heim í kvöld, ef
eitthvað lægði veðrið.
„Það geri ég áreiðanlega
ekki. Ég fer ekki héðan fyrr
en ég sé, að Grímur er úr
allri hættu. Enn er ekki hægt
að sjá neinn verulegan bata,“
svaraði Gunnar.
Kvöldið seiglaðist áfram.
Hallur svaf aftur á bak uppi
í rúminu, sem hann hafði tek-
ið sér sæti á, og fjármaðurinn
í öðru rétt á móti hanum, en
litlu systkinin reyndu að
stytta sér stundir með spilum.
Mæðgurnar og Gunnar voru
inni í húsinu. Loks kom þó
fjósatíminn og mæðgurnar
bjuggust í fjósið, sem var
innangengt í, en þar var ný-
borin kýr, sem illa gekk að
ná mjólkinni úr.
Gunnar fór með þeim til
aðstoðar. Pálína bað Hall að
sitja fyrir innan hjá Grími, ef
hann skyldi vakna og þurfa
einhvers með. Hallur færði
sig inn fyrri. Sjúklingurinn
lá í órólegu móki. Andlit hans
var rautt og þrútið af sótt-
hita og hárið klesst .ofan á
ennið. Halli fannst það óvið-
kunnanleg sjón, því að heim-
ili hans hafði verið eitt af
þeim lánsömu heimilum, sem
alltaf var heilbrigt. Kona hans
þakkaði það hinu mikla hrein-
læti sínu. Hann greip sögu-
bók, sem lá á borðinu og
reyndi að sökkva sér ofan í
hana, en augun hvörfluðu sí-
fellt út fyrir síður bókarinn-
ar og staðnæmdust við andlit
kunningjans í rúminu, sem
stundum opnaði augun og
horfði ruglingslega í kring um
sig, stundi og leið svo út af
aftur. Hallur færði sig fast að
rúminu og talaði til hans.
„Þekkirðu mig ekki Grím-
ur minn? Það er sorglegt að
sjá, hvað þú átt bágt.“ .
„Ég veit, að þú ert alltaf
hjá mér, Gunnar minn. Þú
ert alltaf allra beztur, sóttir
lækninn fyrir okkur,“ sagði
hann eins og út á þekju.
„Ég er Hallur, en ekki
Gunnar. Þér hlýtur að líða
illa í höfðinu, Grímur minn,
fyrst þú þekkir mig ekki,“
sagði Hallur.
„En hún hefir samt ekki
komið með þér. Það er eins
og hún segir, aldrei frjáls
stund. Hún er eins og fangi
þarna í Látravík. Hún segist
vera hætt að finna til þess.
Það kemst allt í vana, jafnvel
það að vera í fangelsi, en sorg-
legt er það fyrir fallega kóngs-
dóttur. Engin kona hefir eins
hvítar og fínar hendur og hún,
og stór og mjúk brjóst. Eða þá
hárið, svona hvítt og fallegt.
Engin kona hefir verið elskuð
eins heitt og hún-------“
„Þekkirðu mig ekki, Grím-
ur minn?“ spurði Hallur í
annað sinn. Grímur horfði á
hann ruglingslegu augnaráði.
„Mér sýnist það vera tudda:
svipurinn hans Jóhanns gamla
í Látravík á andliti þínu,
kunningi. Kannske þú sért
eitthvað s k y 1 d u r honum?
Hann var aldrei vondur við
mig, karlinn sá. En hvernig
hann var við hann Gunnar
son sinn, var ljótt að heyra.
Mamma sagði mér það og
margt fleira. Una ií Vogum
fékk sig fullkeypta af sam-
búðinni við hann. Hún sagði
það líka, að Maríanna væri
eins og kóngsdóttir í trölla-
höndum að lenda hjá Látra-
víkurhyskinu. Hún var skóla-
gengin og eftirlætisbarn, samt
varð hún að vinna eins og þær
hinar hérna á Nesinu. Hún
hefði átt að hafa margar
þernur í kring um sig. En hún
var alltaf kát og glöð á hverju
sem gekk og fylgdi mér bros-
andi upp í Löngulaut, en þeg-
ar enginn sá eða heyrði til
okkar lengur, grét hún yfir
einstæðingsskap sínum og
vinaleysi. Tengdamóðirin stóð
á gægjum við fjóshornið. Það
gerðu víst fleiri.
Ég veit, að ég átti ekkert
með að hugga hana, en ég
gerði það samt, og það oftar
en einu sinni. Mig langaði til
að tala um það við vin minn,
en kom mér aldrei að því. Ég
flyt þetta hvoru tveggja með
mér yfir á eilífðarlandið,
syndina og leyndarmálið. |
Hefði ég getað talað við Hall
áður en ég dey-------“
Hallur reyndi að gera hon-
um skiljanlegt hver hann
væri, en hann trúði því ekki.
„Þú ert ekki hann,“ sagði
Grímur hvað eftir annað. „En
ef þú hittir hann að máli,
skaltu skila til hans kveðju
frá mér. Hann var einu sinní
bezti vinurinn minn. Nú verð
ég að fara að tygja mig til
ferðar. Ef hún biði eftir mér,
væri ég ánægður.“
Svo kom endemis rugl, sem
ekkert samhengi var í. Rétt
á eftir kom þrenningin inn
úr fjósinu. Pálína gaf manni
sínum einhverja dropa, sem
■róuðu hann. Gunnar settist í
sæti bróður síns, sem nú æddi
um gólfið jafn rauður í and-
liti og sjúklingurinn.
Gunnar sagði, að veðrið
væri að lægja og hríðarkófið
væri ekki eins mikið og áður.
Þá fór Hallur að klæða sig í
utanyfirjakkan og svipast eft-
ir húfunni sinni og vettling-
unum.
„Viltu nokkuð vera að
hugsa til heimferðar, Hallur?“
sagði bróðir hans. „Það verð-
ur orðið ágætt í fyrramálið.
Þá fer ég kannske heim með
þér.“ ;
Pálína. bauð honum ekki
gistingu, enda hafði hann
aldrei v e r i ð næturgestur
hennar þau ár, sem þau voru
búin að vera í nágrenninu.
Hún setti fyrir hann fulla ný-
mjólkurkönnu, en hann snerti
hana ekki.
„Hvaða óðagot er þetta?“
spurði Pálína, og það var eins
og varir hennar ætluðu að
mynda bros. „Heldurðu, að
konan verði hrædd um þig, ef
þú kemur ekki heim?“
„Það væri víst ekkert ólík-
legt. Ekki eru svo margir !
gististaðir hérna í heiðinni,“
sagði hann, kastaði kveðju á
þau og ruddist út í hríðina.
Skyldi Grímur eitthvað
hafa rausað um kóngsdóttur-
ina við hann? hugsaði Pálína.
Það gerði þá ekki mikið til,
þó að svo hefði verið. Sjálf
var hún orðin sárleið að
hlusta á hann. Vesalings
Grímur. Mikið hlaut hann að
hafa elskað þessa fallegu
konu, en lokað ást sína og að-
dáun inni, þangað til hann
hafði ekki lengur vald á hugs- I
un og máli.
Hallur brauzt hraustlega
áfram á móti veðrinu. Hon-
um fannst hann brenna inn-
anbrjósts af afbrýði og reiði-