Lögberg-Heimskringla - 27.07.1961, Page 5

LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 27. JÚLÍ 1961
5

AHtGAMAL
LVENNA
RAGNHILDUR GUTTORMSSON:
Hudsonsflóa engillinn
I^etta er
inni bók,
nafn á nýútkom-
P og á titilblaðinu
siendur enn fremur: „Sönn
saga um Maud Watt”. Höf-
Unclur bókarinnar er vel
unnur bandarískur rithöf-
undur, W. A. Anderson.
Maud Watt er enn á lífi.
Un er faedd á Gaspe-skagan-
Um í Quebec. Var faðir henn-
ar írskur, Maloney að nafni,
en móðir hennar frönsk; og
Var ^ún ein af f jórtán systkin-
Um- Er hún var enn barn að
a dri, fluttu foreldrar hennar
U1 Mingan, á norðaustur-
^irönd St. Lawrence fljótsins.
i°gan var lítið þorp, er
myndazt hafði kring um eina
a verzlunarstöðum Hudsons-
°afélagsins. Keypti Maloney
f>ar land og stundaði búskap,
Jafnframt því er hann vann
Við sniíðar í þorpinu.
Landið var fremur hrjóstr-
Ugt og náttúran óblíð. Er því
Slzt að furða þó börn er þar
0lust upp yrðu hraust og úr
raeðagóð. Mikið af þorpsbúum
1 Mingan voru Indíánar, og
Par hefir Maud óefað lært að
lta á þá sem vini og jafningja.
Er Maud hafði aldur til, var
Un send á nunnuskóla, þar
Sern hún fékk ágæta mennt
Un- Hún talaði bæði ensku og
r°nsku ágætlega og hafði
§°ða undfrstöðu í latínu. Þar
að,auki gat hún talað Indíána-
mállýzku þá er notuð var
Þorpinu.
Árið 1906 kom James Watt
U Mingan sem aðstoðarmað'
Ur við Hudsonsflóaverzlunina.
Var það sama árið sem hann
°m frá Skotlandi með þeim
asetningi að ganga í þjónustu
eiagsins. Hann kynntist fljótt
aloney fjölskyldunni og sex
arum seinna kvæntist hann
Maud.
Sama árið var hann skipað
Ur verzlunarstjóri við Fort
uimo, við Ungavaflóann á
aorador-tanganum og unnu
Pau sér bæði þar mikinn orð-
sfir fyrir þrek og hugrekki í
aráttunni við örðugleika
nattúrunnar og um leið vin-
attu °g aðdáun allra, er þau
omust í kynni við, jafnt Ind
'ana og hvítra manna.
Eftir ýmsar svaðilfarir, er
Pau bæði tóku þátt í, og sem
ýst er mjög vel í bókinni,
voru þau send til Rupert
°use, á suðaustur-strönc
ames Bay. Var það einn með
iuum fyrstu verzlunarstöð-
um félagsins, fyrst stofnaður
arið 1670.
»V*ð höfum hóp af Cree
udíánum þar,“ sagði um-
oosmaður félagsins við Jim
att- „Þeir eru fremur erfiðir
viðfangs. Þú virðist skilja
Indíána. Máske þér takist bet-
ur.“ Jim Watt hafði ætíð kom
ið sér vel við Indíánana. Hann
var samvizkusamur í öllum
viðskiptum og hafði æ hvort
fveggja fyrir augum, að
vinna að hag félagsins og bæta
kjör Indíánanna.
Það var við Rupert House,
sem Jim og Maud Watt unnu
sér ódauðlegan sóma og björg-
uðu heilum þjóðflokki frá
hungursdauða.
Rupert House hafði verið
einn hinn arðsamasti verzlun-
arstaður félagsins, frá því
hann var stofnaður, sérstak-
lega fyrir bifur-skinn. En nú
var bifur-tekjan að renna til
þurrðar. Árið 1920 er Watts-
hjónin fyrst komu til Rupert
House komu inn 2000 bifra-
skinn, en árið 1928-29 komu
inn aðeins fjögur. Bifurinn
var að verða útdauður.
Frá því fyrsta hafði Watt
aldrei neina erfiðleika við
Indíána. Var það óefað því að
þakka, að Maud hafði þekkt
þá frá barnæsku og vissi að
þeir voru, þrátt fyrir fátækt
og einkennilegar siðvenjur,
vanalegt fólk, gætt sömu til-
finningum og hvítir menn
Þvi var það, er bifur-veiðin
þraut, og þar með fjárframlög
félagsins, svo Indíánar höfðu
ekkert að reiða sig á, fannst
Maud og Jim Watt sem það
væru vinir þeirra, er stóðu og
horfðust í augu við dauðann.
Skipanir félagsins voru ó-
tvíræðar. „Engin skinn. Ekk-
ert lán.“ Indíánar höfðu frá
byrjun verzlunarinnar lifað á
lánstrausti félagsins frá einu
veiðitímabili til hins næsta.
Er það brast, var ekkert fram
undan utan hungurdauði.
Hér var úr vöndu að ráða.
En Maud og Jim voru ekki af
baki dottin, þótt engin rýmk-
un fengist af hálfu félagsins.
Þau settu á stofn verkstæði
til að byggja barkarbáta, en
það hjálpaði aðeins fáum. Þau
kenndu Indíánum að rækta
garða, en þar eð jarðyrkju
verkfæri voru fánýt var upp-
skeran lítil. Eitt haustið kom
mikið fiskihlaup í vatn
skammt frá Rupert House.
Fór Jim þangað með hóp af
Indíánum. Þeir fiskuðu kynst
ur af hvítfiski, sem þeir fluttu
til Rupert House. Um vorið
var allt þorpið „ilmandi" a:'
„úldnum og hálfreyktum
fiski,“ eins og Stephan G. seg-
ir í kvæði sínu um Indíána.
En það bjargaði lífi fólks
ins þann vetur.
En ástandið fór stöðugt
versnandi. Bifurinn hafði ver-
ið Indíánans aðal-inntekta
lind. Ekki einasta skinnin sem
verzlunarvara, heldur og kjöt-
ið til fæðu. En sú lind virtist
þornuð. Þeir reyndu að veiða
skógarhænur, héra og brodd-
gelti, en sú veiði var stopul og
gekk til þurrðar, er ekkert var
annað fyrir hendi. Þeir grófu
upp rætur og jafnvel lögðu
sér til munns börk af trjám.
Börn voru farin að deyja af
ónógri og óhollri fæðu.
Þá var það er tveir Indíán-
ar komu til Jim Watt og sögðu
lonum að þeir hefðu fundið
bifur-bú þrjátíu mílur frá
Rupert House, og komu þeir
í þeim erindum að fá lánaða
byssu eða gildru til að veiða
þá.
,Það var örlagaþrungið
augnablik fyrir Indíánana,
því þá rann það upp fyrir
Jim, hvernig hann gæti tryggt
framtíð þeirra,“ sagði Maud
Watt.
Jim keypti búið af Indíán-
unum. Hann borgaði þeim
sextíu dollara úr sínum eigin
vasa, því næsta ár vissi hann
að það yrðu þar fjórir bifrar.
Hann hélt þessu áfram í tvö
ár, þá hafði hann keypt 25 bú
og hafði um tvö hundruð
bifra, en þá hafði hann ekki
fé til að halda áfram þessari
aðferð. Eftirtektarvert er, að
þó Indíánarnir væru enn
hungraðir, þá datt engum
þeirra í hug að snerta bifra
þá, er Jim hafði keypt af
þeim. Hann hafði sannfært þá
um að ef þeir biðu með þolin-*
mæði, .... mundi bifur-veiðin
koma til baka. En hann vissi,
að það mundu verða um tíu
ár þangað til hún gæti byrjað
aftur. Hann vissi einnig, að
hvítir menn gátu komið og
drepið þessa bifra og hann
hafði ekkert löglegt vald til
að hindra þá.
Nú voru góð ráð dýr, því
veiðitíminn fór óðum í hönd.
Varð það því úr að Maud lagði
af stað með tvö börn þeirra
hjóna, þá aðeins sex og
þriggja ára að aldri, á leið til
Quebec til, að leggja mál Indf
ánana fyrir stjórnina þar.
Þetta var um vetrartíma, og
veður kalt. Hún ferðaðist með
tveim lestum hunda. Börnin
voru í ofurlítilli vel fóðraðri
kompu á öðrum sleðanum, en
farangur, þar á meðal tVö smá
tjöld, á hinum. Maud sjálf
hljóp með lestinni, og hvíld-
ist öðru hverju á sleðanum.
Fylgdarmenn voru tveir trúir
Indíánar.
Fyrsta daginn, er þau lögðu
af stað, var frostið 60 stig fyr-
ir neðan núll, svo hún sneri
aftur til að bíða hlýrra veðurs.
Þó voru 20 stig fyrir neðan,
er þau hófu ferðalagið fáum
dögum seinna. Fyrst lá leiðin
yfir ís til Moose Factory. Þar
hvíldist hún og börnin áður
en hún lagði af stað til Moo-
sonee; og þaðan í gegnum
skóg til Cochrane. Þangað var
þá búið að leggja járnbarut,
svo það sem eftir var fór hún
á járnbrautarlest. Er hún loks
Til Ástu og Munda
á 50 ára giflingarafmæli þeirra,
16. júlí 1961
Ljóð mitt engan leggur dóm,
sem lyftir, eða rýrir:
einkis megna orðin tóm,
sem engin reynsla stýrir.
En af reynslu eg það veit,
sem orð mín gjarnast sanna:
Þau eru virt í sinni sveit
sökum verðleikanna.
Þau áttu saman sólskins reit
í sumarbjörtum lundi:
virt af átórri vinasveit
voru, Ásta og Mundi.
Hvar sem birtist viðhorf vítt,
viljinn brást þeim eigi,
vinabros og handtak hlýtt
heilsaði mörgum degi.
Þó tímans rödd sé tregaklökk
er traust á hennar vegi.
Hafið allrar þjóðar þökk
á þessum heiðursdegi.
S. E. Björnsson
komst til Quebec, hafði hún
verið heilan mánuð á leiðinni.
Hinn mest hrífandi kafli
bókarinnar er sagan um það,
hvernig þessi ótrauða og hug-
rakka kona, veðurbarin og
kalih eftir ferðalagið, bar
fram mál sitt fyrir embættis-
mönnum fylkisstjórnarinnar,
og réttindum Indíánanna. En
hún bar sigur úr býtum. Er
hún fór heimleiðis, hafði hún
með sér leiguskilmála fyrir
7200 ferhyrningsmílum, til að
vernda bifurinn til handa
Indíánum í kring um Rupert
House.
„Þessi kona,“ sagði einn af
þessum embættismönnum,
„hefir sannfæringarafl sjálfs
höfuðengilsins, Gabriels.“
Þetta er aðeins stuttur út-
dráttur úr mjög lærdómsríkri
bók. Ég leyfi mér að bæta við
í stuttu máli hvað höfundur-
inn segir um árangurinn af
tilraun Watts-hjónanna:
„Þar sem fáum árum áður
en Indíánarnir höfðu verið að
ráfa um í skóginum, kvíðandi
hverjum nýjum degi af neyð,
var nú ekki fátítt að sjá þá
glaðlega leigja flugvél, fylla
hana með hóp sællegra hlæj-
andi barna, konu, og annarri
búslóð og fljúga til veiðistöðva
sinna.“
Nú eru tíu aðrar slíkar
verndarstöðvar í Norður On-
tario.
Þegar Jim Watt keypti hina
fyrstu tvo bifra af Indíánum,
var lán það, er hver fjöl-
skylda fékk hjá félaginu.
fimmtíu dollarar á ári. Nú
fær hver fjölskylda tólf
hundruð dollara á ári aðeins
fyrir skinnin; kjötið er þar
að auki.
Jim Watt er dáinn og er
jarðsettur við Rupert House.
Maud Watt, með hjálp Indíán-
anna, hefir reist veglegt sam-
komuhús helgað minningu
hans, þar sem Indíánar geta
komið saman sér til gagns og
skemmtunar. Hún býr enn
meðal þeirra með tveimur
börnum af Indíána ætt, er hún
hefir tekið að sér. Henni hefir
að verðleikum verið sýndur
heiður á ýmsan hátt. Hún er
nú Chief Warden of the Ru-
pert House Forest Reserve.
Gullbrúðkaupsvísur
Til Munda og Astu Sigurðsson
16. júli 1961
Heilir sælir góðu grannar
gleðileg er þessi stund.
Ótvírætt hún okkur sannar
ykkar þrek og hetjulund.
Hálfa öld með heiðri og sóma
hafið lífi saman eytt.
Hlutuð fólksins hlýju dóma
hversu vel þið hafið breytt.
Ykkar dætur, ykkar synir
efla og prýða mannfélag.
Hér svo margir hollir vinir
heiðra ykkur þennan dag.
Þakka samferð, þakka gæði
það eru okkar léttvæg gjöld.
Alheims-faðir ykkur bæði
annist fram á hinzta kvöld.
V. J. Guttormsson
ÆTLARÐU
AÐ
FERÐAST?
Hvert sem þú
ferð, spara ég
þ é r peninga
og létti af þér
áhyggjum án
auka kostnað-
ar. Ég er um-
boðsmaður Icelandic Airlines
og allra aðal flug- og skipa-
ferðafélaga; skipulegg ferðir
innanlands og erlendis. Ég
leiðbeini þér varðandi vega-
bréf, visa og hótel, ókeypis, og
með 30 ára reynslu get ég
ábyrgzt ágSeta fyrirgreiðslu.
ARTHUR A. ANDERSON
Continental Travel Bureau.
315 Horgrov* St.# Winnipeg 2
Otfice Ph. WH 3-5467 - Res. GL 2-5446