Lögberg-Heimskringla - 24.08.1961, Blaðsíða 4

4
LÖGBERG-HEIMSKRINGLA, FIMMTUDAGINN 24. ÁGÚST 1961
Lögberg-Heimskringla
Published every Thursday by
NORTH AMERICAN PUBLISHING CO. LTD.
Printed by
WALLINGFORD PRESS LTD.
303 Kennedy Street, Winnipeg 2, Man.
Ediíor: INGIBJÖRG JÓNSSON
EDITORIAL BOARD
5 Winnipeg: Dr. P. H. T. Thorlakson, chairman, Próf. Haraldui
Bessason, vice-chairman, Mrs. Ingibjörg Jónsson, sec’y. Dr.
Valdimar J. Eylands, Miss Caroline Gunnarsson, Prof. Thor-
valdur Johnson, Mr. Jón K. Laxdal, Prof. Tryggvi J. Oleson,
Rev. Philip M. Pétursson. Montreal: Próf. Áskell Löve. Minne-
apolis: Mr. Valdimar Björnson. Grand Forks: Dr. Richard Beck.
Reykjavík: Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri. Akureyri: Stein-
dór Steindórsson yfirkennari.
Subscriplion $6.00 per year—payable in advance.
TELEPHONE WH. 3-9931
A.utliorlggd as Second Class Mail, Post OfRce Department, Ottawa.
DR. RICHARD BECK:
Þroskamáttur minninganna
Ávarp flutt á íslendingadeginum að Gimli, Man.
7. ágúst 1961.
Herra forseti! Virðulega fjallkona og heiðursgestir! Hátt-
virta samkoma!
Yfir þessum stað hvelfist sögunnar heiði himinn. Raddir
fortíðarinnar hljóma hér í eyrum ’hverjum þeim, sem eitt-
hvað verulega þekkir til sögu íslendinga í Vesturheimi.
Hvergi vestan hafs háðu íslenzkir brautryðjehdur harðari
baráttu en einmitt á þessum slóðum. Fleyg orð Davíðs Stef-
ánssonar frá Fagraskógi eiga því sérstaklega við um þennan
stað og Nýja ísland í heild sinni:
Hér hefir steinninn mannamál
og moldin sál.
Það sæmir þá einnig ágætlega, að hér á Gimli hefir land-
nemunum íslenzku verið reistur viðeigandi og varanlegur
minnisvarði, mikið bjarg, það, sem kallast oft öðru nafni
Grettistak, og er mjög táknrænt (symbolic) fyrir sigursæla
baráttu og afrek frumherjanna því að þeir byltu björgum í
bókstaflegum skilningi. 1 Islendingadags-minni fyrir meir en
60 árum bar Stephan G. Stephansson fram þessa ósk:
Hér í auðnum óbyggðs lands
og á sögu leiðum
geymist störf hvers göfugs manns —
Grettistök á heiðum.
Svo að allir segi, þó
sveipist moldum beinin:
Hér kom íslenzkt afl, sem hóf
upp úr jörðu steininn.
Þessi ósk skáldsins hefir orðið að veruleika í ríkum mæli.
Minningarnar um afrek íslenzkra landnema vestan hafs, sem
ruddu oss braut „til áfangans þar sem við stöndum“, lifir í
þakklátum huga afkomenda þeirra og annarra, sem á eftir
þeim hafa komið og njóta ávaxtanna af sigursælu stríði þeirra
og frjósömu starfi. Davíð Stefánsson hitti ágætlega í mark,
sem oftar, er hann sagði í Alþingishátíðarljóðum sínum 1930:
Minning þeirra, er afrek unnu,
yljar þeim, sem verkin skilja.
Slíkar minningar eiga sér þroskagildi, séu þær túlkaðar
í þeim skilningi, sem skáldið víkur hér að, ekki sem sjálfs-
hrós, heldur sem uppspretta orku og hvatning til dáða, til
stórra góðra og göfugra verka.
í þeim anda flyt ég Islendingadagsnefndinni þakkir
Þjóðræknisfélags íslendinga í Vesturheimi fyrir ágætt starf
hennar, og ykkur öllum, sem hér eru saman komin, innilegar
kveðjur og blessunaróskir félagsins. Megum vér enn um
ókomin ár safnast saman á þessum söguríka stað til þess að
slá hring um vorar dýrmætu og dýrkeyptu menningarerfðir
og tryggja með þeim hætti varðveizlu og ávöxtun þeirra
sem lengst.
Ég lýk máli mínu með þessari íslendingadags-kveðju
Stephans G. Stephanssonar, er var send símrituð 1905:
Að útheims endum
til Islendinga,
um leiðir sendum
við ljós-hreyfinga
frá strönd að strönd
um storð og lög:
Vor handabönd,
vor hjarta-slög.
Ræða fyrir minni íslands
ílult á íslendingadeginum að Gimli 7. ágúst 1961
af Sæmundi Kjartanssyni lækni.
Kæru Vestur-Islendingar og
aðrir samkomugestir hér í dag.
Ég vil þakka íslendinga-
dagsnefndinni þann heiður að
bjóða mér að minnast íslands
ó þessum hátíðisdegi og einn-
ig er mér það mikið gleðiefni
að hafa haft tækifæri til þess
ásamt fjölskyldu minni að
heimsækja Gimli. Þetta minn-
ir mig líka á þá þjóðhátíð,
sem ég ólst upp við þegar ég
var lítill drengur heima á ís-
landi í Vestmannaeyjum, en
Vestmannaeyingar voru þeir
einu heima, sem héldu tryggð
við gömlu þjóðhátíðina frá
1874. Hún var einmitt haldin
um þetta sama leyti og er nú
líklega haldin hátíðleg þessa
sömu helgi og íslendingadag-
urinn hér.
Að minnist Islands á þess-
um hátíðisdegi eins og vert
væri, er nokkur vandi og er
ég ekki þeim vanda vaxinn,
þar sem ég er hvorki skáld né
þjálfaður ræðumaður, reynd-
ar er þetta í fyrsta skipti á
ævinni, sem ég held ræðu.
ísland hefir merkilegt að-
dráttarafl og hefir alltaf haft
það. Flesta Islendinga fer að
langa heim eftir aðeins stutta
dvöl í útlöndum og fáir Is-
lendingar setjast að erlendis
ótilneyddir. Fjarlægðin gerir
fjöllin blá og mennina mikla,
og þið vitið að mikill sann-
leikur felst í mörgum íslenzk-
um málsháttum. Líklega
finnst okkur ísland enn þá dá-
samlegra og betra, þegar við
erum þar ekki. Engu að síður
held ég, að íslendingar séu
bundnari landinu sínu en
margar aðrar þjóðir, kannske
er það nefnd þjóðrækni. Það
er torvelt að skýra, hvað það
er, sem bindur íslendinga
landinu sínu svo föstum bönd-
um, en varla var það þráin
eftir sællífi, því að óvíða hef-
ir lífsbaráttan verið harðari en
þar, þótt það hafi breytzt eins
og svo margt annað. Já, breyt-
ingarnar hafa orðið geysi-
miklar. Eyjan okkar, sem áður
var svo einangruð, er nú kom-
in í alfaraleið.
Forfeður okkar börðust
harðri baráttu við náttúru-
öflin, allt var meira og minna
veðrum háð og líf fólksins
byggðist kannske algerlega á
veðráttu næsta vors, sem svo
sorglega oft brást. Nú hefir
tæknin gert okkur óháðari
veðráttunni en áður var, lífs-
baráttan er orðin auðveldari.
Víst hefir hlutskipti öreiga-
æsku landsins á seinni áratug-
um 19. aldar verið erfitt, því
að það er erfitt að standa í
stað eða jafnvel miða aftur á
bak. Og ekki megum við
gleyma því, að jafnvel erfið-
ara hefir hlutskipti þeirra
verið, sem gerðu uppreisn
á móti baslinu og stigu hin
þungu spor, sem fylgdu því
að yfirgefa ættlandið og nema
land að nýju. Við hyllum enn
í dag kjark og áræði land-
nemanna, sem brutust áfram
gegn ógnarlegum erfiðleikum
í framandi landi og unnu
glæsilegan sigur.
Island er miklu betra land
börnum sínum í dag en það
var á seinni áratugum 19. ald-
ar og fyrstu áratugum hinnar
tuttugustu. Framfarirnar hafa
orðið miklar á öllum sviðum,
það munu þau ykkar hafa
séð, sem komið hafa til ís-
lands á seinni árum, og ég
vona að sem flestum ykkar
gefist tækifæri til að sjá með
eigin augum á komandi árum.
Það eina, sem er óbreytt, er
náttúra landsins. Tign henn-
ar og stórhrikaleiki eins og
áður var. Gnótt náttúruundra
og andstæðna. Að auka degi í
æviþátt fagra júnínótt á Norð-
urlandi, þegar sólin er ofan
við sjóndeildarhringinn um
lágnættið, er ævintýr, sem
menn gleyma ekki fljótt. Við,
sem höfum verið á lygnu sum-
arkvöldi í Ásbyrgi, við Detti-
fosss eða Mývatn, óskum þess
að fleiri gætu notið þeirrar
fegurðar. Útsýn af Heklutindi
eða Skjaldbreiði hefri ekkert
breytzt, frá því að Jónas Hall-
grínisson ferðaðist um ísland
og orti sín fegurstu ættjarðar-
ljóð. I augum okkar Islend-
inga eru Þingvellir einn feg-
ursti staður á jarðríki. Og
fjallahringurinn frá Reykja-
vík, höfuðborginni okkar,
Esjan, Skarðsheiðin, Akra-
fjall, Snæfellsjökull og
Reykjanesfjallgarðurinn, við
trúum því mætavel, þegar út-
lendingar segja okkur, að
þetta sé eitt fallegasta borgar-
stæði í heimi. Það rifjast upP
fyrir okkur, að Ingólfur Arn-
arson, fyrsti landnámsmaður-
inn, valdi sér ekki bústað
sjálfur, heldur fól guðunum
það á vald.
Okkur finnst samt miklu
vænna um alla þessa fallegu
staði landsins, vegna þess að
saga okkar litlu þjóðar er
þeim samofin, margir eru
staðirnir á íslandi, sem hafa
verið vettvangur örlagaríkra
atburða löngu liðinna tíma, at-
burða, sem hafa varðveitzt a
spjöldum sögunnar, atburða,
sem við viljum ekki gleyma.
Við vitum enn í dag með
nokkurri vissu, hvar land-
námsmennirnir fornu bjuggu,
hvar höfðingjar Sturlunga-
aldarinnar áttu heima og um
orustuvelli þá, þar sem þser
orustur voru háðar, er leiddu
til þess, að við misstum dýr-
mætt sjálfstæði okkar árið
1264.
Margur Islendingurinn hef-
ir leitað sér huggunar í forn-
bókmenntum okkar á liðnum
tímum, þegar á móti blés. Út-
lendingum kann að virðast, að
við séum upp með okkur, að
við séum montnir af forfeðr-
um okkar, hugsum of mikið
um fornaldarhetjurnar °é
fornbókmenntirnar. Þeir mega
þó ekki lá okkur það, því að
þetta eru einu fornmenjar
okkar. Við eigum engin glaesi-
leg mannvirki, hallir eða
musteri frá gullöld okkar,
eins og til dæmis Grikkir og
Italir eiga frá sínum gullald-
artímum. Einnig erú fornbók-
menntirnar eiginlega hið eina,
sem vakið hefir aðdáun og at-
hygli erlendra manna á ís'
Frh. bls. 7-
TIL ÍHUGUNAR:
/#Fomöfn,/
Undir þessari fyrirsögn hefir nútíðarskáld eitt hér 1
Bandaríkjunum ort rímlaust ljóð. Hefi ég snúið því á is'
lenzku og sendi hér með þýðinguna til birtingar í Lögbergi'
Heimskringlu, því ég álít það vel þess vert að vera tekið
til alvarlegrar íhugunar. Hér er þá kvæðið: — A. E. K.
Drottinn sagði,
„Segðu ‘Við’
En ég hristi höfuðið,
Huldi hendur mínar samanþrýstar fyrir aftan bakið og sagð1
þrjózkulega,
„Ég.“
Drottinn sagði,
„Segðu ‘Við’ “;
En ég leit á þá, kámuga, skakka og skælda.
Ég sjálfur í öllum þessum afskræmdu myndum? Nei, takk-
Með viðbjóði sneri ég andliti frá þeim, og sagði,
„Þeir.“
Drottinn sagði,
„Segðu ‘Við’ “;
Og ég,
Að lokum,
Auðugri af mikilli fúlgu
Ára
Og tára
Leit í augu þeirra og fann hið torvelda orð
Sem beygði svíra minn og hneigði höfuð mitt.
Eins og skóladrengur sem skammast sín muldraði ég þá lág*>
„Við,
Drottinn.“ ,
—Karle Wilson Baker