Lögberg-Heimskringla - 29.09.1978, Side 6

Lögberg-Heimskringla, föstudagur 29. september 1978
♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦
♦HALLDÓR KILJAN LAXNESsf
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
BREKKUKOTS
ANNÁLL
HELGAFELL
1957
♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦
ANNAR KAPITULI
Góð tíð.
Þegar ég er ekki í stofunni að hlusta á merkilegt kvik-
indi í klukkunni, þá er ég oft að skemta mér útí kálgarði.
Grasbruskarnir milli steina í hlaðinu hjá okkur náðu mér í
mitti, en heimulan og rænfángið var álíka stórt og ég sjálf-
ur, hvönnin ennþá stærri. I þeim garði uxu fíflar meiri en
í öðrum stöðum. Við áttum nokkrar hænur og þær verptu
eggjum sem voru á bragðið emsog fiskur. I þessar hænur
kom eggjahljóð þar sem þær voru að kroppa útundir vegg
snemma á mornana; það var þægilegur fuglasaungur enda
var ég fljótur að sofna frá honum aftur; og stundum um
miðjan dag kom líka í þær eggjahljóð þarsem þær voru
að spígspora í stíu sinm, og ég féll enn í leiðslu frá þessum
fuglasaung og ilminum af rænfánginu. Ekki má ég heldur
gleyma að þakka fiskiflugunni okkar þátt hennar í leiðslu
hásumarsins; hún var svo blá að það sló á hana grænum ht
í sólskininu; og sælutóni jarðlífsins linti ekki í streingnum
hennar góða.
En hvort sem ég var nú að skcmta mér í kálgarðinum, á
hlaðinu eða í húsasundinu, var afi minn altaf einhversstað-
ar nær á þöglan alviskufullan hátt. Ævinlega stóðu ein-
hverjar dyr opnar eða á hálfa gátt, bæardyrnar eða hjall-
urinn, netakompan eða fjósið, og hann var þar inni eitthvað
að dunda; stundum var hann að greiða netaflækju á grjót-
garðinum; eða hann var eitthvað að bánga; aldrei féll
honum verk úr hendi, en þó var einsog hann væri aldrei
beint að vinna. Eingin sýndi hann þess merki að hann vissi
að dreingurinn væri nærstaddur, og ég var ekkert að hugsa
um hann heldur, en fann þó einhvurnegin altaf ósjálfrátt
að hann var þarna á bakvið. Eg heyrði hann snýta sér með
laungum millibilum og síðan taka í nefið aftur. Þessi þegj-
andi nærvera hans á hverjum lófastórum bletti í Brekku-
kotspartinum, — það var einsog að liggja við stjóra; sál-
in átti í honum það öryggi sem hún girntist. Enn þann dag
í dag þá finst mér oft einsog hurð standi á hálfa gátt ein-
hversstaðar skáhalt við mig eða á bakvið mig; ellegar jafn-
vel beint fyrir framan mig; og hann afi minn sé þar inni
eitthvað að duðra. Þessvegna finst mér heldur ekki nema
sanngjarnt þegar ég ræði um minn heim, að þá segi ég fyrst
af öllu nokkur deili á honum afa mínum.
Björn sálugi í Brekkukoti var borinn og bamfæddur í
þessum parti heimsins; faðir hans hafði búið hér í Brekku-
koti í þann tíð þetta var jörð og átti eingjar fyrir sunn-
an tjörn, þar sem síðar voru gerðar mógrafir handa þess-
um tilvonandi höfuðstað. Þá voru hér danskir landstjórar.
En í upphafi minnar sögu er kominn ínnlendur landshöfð-
íngi sem kallaður var konúngsráðgjafi af því hann stóð
undir húsbóndavaldi danakonúngs sem og alþíngisnefna sú
er áiti að heita hér. Þegar afi minn fæddist voru ekki nema
tæp tvö þúsund manna í þessum höfuðstað. I minni bernsku
voru þeir farnir að nálgast fimta þúsundið. I barnæsku afa
míns voru ekki aðrir hafðir í mannatölu í þessum stað en fá-
einir embættismenn, sem ýmist voru kallaðir höfðíngjarnir
eða yfirvöldin, og svo nokkrir erlendir kaupmenn, aðal-
lega gyðíngar úr Slésvík og Holsetalandi mæltir á lágþýsku
og sögðust vera danir; en í þann tíð máttu ekki gyðíngar
versla í Danmörku sjálfri, heldur aðeins í hertogadæmum
dana og á Islandi. Aðrir íbúar staðarins voru búðsetumenn
^♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦^
♦
♦
♦
♦
♦
♦
-♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
Heyrftu! Þaft er bara beinl áfram.
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
Þetta cr hjartnæm saga hjá þér
væni minn. — En ég er ekki.
konan þín og þú átt ekki heima
hér!
♦
♦
;
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
i
♦
♦
♦
:
♦
:
♦
♦
:
:
♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦♦
Eru ekki liönar þrjár vikur síöan þú
týndir 50 kallinum?
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
l
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
:
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
:
:
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
:
:
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
:
♦
♦
♦
♦
:
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
♦
sem stunduðu sjó, og voru oft margir um kú, eða áttu fá-
einar kindur. Þeir höfðu litla árabáta og fyrir kom að þeir
settu upp segl. I barnæsku afa míns var hver sjálfum sér
nógur með fisk nema höfðíngjar og kaupmenn, enda lifðu
þeir mest á kjöti. En þegar staðurinn óx og fór að myndast
eitthvað í áttina við bæarlíf með dálítilli verkaskiftíngu, og
komnir upp iðnaðarmenn og eyrarkallar sem ekki höfðu
aðgáng að sjó, og svolitlir peníngar komnir í gáng milli
manna, þá fór einstaka maður að hafa sér að atvinnu að
fiska í soðið handa náúnganum. Einn sem gerði sllkt að
atvinnu sinni var afi minn. Hann var ekki útvegsmaður í
þeim skilníngi að hann hefði nokkuð um sig; hann fiskaði
ekki með hlutarmönnum slíkum sem þá voru kallaðir út-
gerðarmenn. Hann fylti aldrei flokk þeirra manna sem vcrka
skreið svo um munar til að leggja inn hjá kaupmönnum;
og safna silfri eða gulli í kistu; og taka uppá að kaupa
jarðir eða parta þegar minst varir, ellegar eignast hlut í
þilskipi einsog þá var að koma í tísku. Það var vani hans'
að róa út á mornana snemma þegar gaf á sjó, ýmist úr
Grófinm eða Bótinm, og hafði með sér einn eða tvo liðlétt-
ínga á bátnum sínum, og lagði netin s^'n einhversstaðar rétt
fyrir utan eyar, í hæsta lagi að þeir dömluðu útá Svið. Þeg-
ar hann kom að, stóð hún amma mín og ég í lendíngunni
með kaffiflösku í sokkbol og rúgbrauðssneið í rauðum vasa-
klút. Síðan ók afi minn á stað með aflann í hjólbörum og
seldi hann niðrí bæ gegn borgun útí hönd, á götunni eða
við dyr manna. A vetrarvertíð og eins að áliðnu sumri veiddi
hann aðallega þorsk og ýsu, en stundum kola cða jafnvel
smáflyðru; annar fiskur var ekki sýndur. Það sem ckki
seldist um leið verkaði afi heima og heingdi uppá rár útí
hjalli og herti í skreið. Þegar kom frammá útmánuði hætti
hann að róa til fiskjar sem kallað var, og fór að stunda
hrokkelsi. Þau sótti hann útí þarann, ýmist í Skerjafirði eða
útvið Granda. £g veit ckki hvort menn vita alment að luokk-
elsi skiftast í tvo flokka, grásleppu og rauðmaga. Rauð-
maginn er einn litfegurstur fiskur sem sögur fara af og að
því skapi bragðgóður, en grásleppan þykir lakari og er
venjulega sett í salt. Þcir sem veiða hrokkelsi eru aldrei
nefndir rauðmagakallar, en altaf grásleppukallar, og slíkur
kall var afi minn. Þá er talið vor á Suðurnesjum þegar
rauðmagi fer að glæðast og skín á barklituð segl frans-
manna útá Flóa. Altaf á mornana úr því komið var undir
góulok var afi minn kominn oní bæ með hjólbörurnar sín-
ar um fótaferðartíma að selja nýan rauðmaga. Menn sem
róa svona skamt út eru vanalega ekki kallaðir sjómenn á
Islandi, — ég efast um að afi minn hafi nokkurntíma séð
rúmsævi alla ævi. Og það var ekki heldur hægt að kalla
hann útvegsbónda þó hann væri að damla með liðléttíngi
.uppí þaranum, eða legði net einsog dorgarskot frá landi.
I öðrum löndum mundi sá maður hcita fiskimaður eða fisk-
ari, sem rær út á skcktu í bítið á mornana og er kominn
með fiskinn að dyrum manna um fótaferð. Sjálfur var afi
minn h'ka dálítið einsog fiskarar á útlendum málverkum.
nema hvað hann var aldrei í stígvélum og þaðanafsíður á
klossum, heldur altaf í þessum þjóðlegu mokkasínum sem
eru kallaðir íslenskir skór eða þynkuskór og gerðir heima
úr álúnuðu skinni; og þegar hann var. á sjó í rigníngu eða
ágjöf, þá fór hann í leistabrækur og stakk, hvorttveggja
úr skinni sem var borið í lýsi. En þegar hann var á stjái í
bænum, þá var hann á þessum grænu íslensku þynkuskóm,
og bláum ullarsokkum með hvítri rönd ofantil sem hún
amma mín vann; og ef blautt var um, þá bretti hann bux-
urnar oní sokkana; og það var aldrei sú for á götunum að
sæi örðu á skónum eða sokkunum hans afa míns; og hann
var með skeggkraga kríngum hökuna einsog hollenskir eða
danskir fiskarar á myndum, og sítt hár í hvítum lokkum,
þverskonð að neðan; og þegar hann var ekki með suðvest-
ið sitt þá var hann með barðastóran svartan hatt af því
tagi sem kallaðir eru guðfræðíngahattar á Þýskalandi en
listamannahattar í Danmörku, með lágum brotnum kolli og
rauðu silkifóðri innaní; og þessi hattur var aldrei nýr það
ég man, og hann varð aldrei gamall heldur, og altaf var
hann í sömu brotunum; en hann fauk einusinm af honum
afa mínum og þá lét hann hana ömmu mína festa í hann
tvö bönd, og batt síðan hattinn undir kverk sér þegar hvast
var. FramhaJd í næsta blaðL