Lögberg-Heimskringla - 29.02.1980, Page 7

Lögberg-Heimskringla, föstudagur 29 febrúar, 1980
7
Um isfenzka tungu i vesturheimi
1 síðasta þætti var rætt um
landfræðilegar varnir og lög-
vernd sem íslenskunni hér
vestra var í té látið með
stofnun Nýja Islands haustið
1875 og gildistöku stjórnar-
laga nýlendunnar tveim ár-
um síðar. Hér skal vikið að
þriðja þætti málverndunar
sem með nokkrum réttii
mætti nefna rit- og lesvernd.
Er þá haft í huga hið mikla
aðhald sem ritað mál og
prentað skapar hverri tungu
ekki einungis höfundum sem
hlut eiga að málum, heldur
hverjum og einum lesanda
þeirra ritmálstexta sem
framreiddir eru.
Höfuðástæðan til þess að
íslensk tunga hefur varð-
veist betur frá fornöld til nú-
tíðar er ekki fólgin í land-
fræðilegri einangrun Islend-
inga, þó að þeirri skýringu
sé oft varpað fram. Þyngra
er á metunum að þegar á
miðöldum rituðu Islendingar
margfalt meira á móðurmáli
sínu heldur en aðrar norræn-
ar þjóðir, og jafnframt bend
ir margt til þess að snemma
á öldum hafi lestrarkunnátta
orðið miklum mun algengari
á Islandi en annars staðar í
Evrópu.
Þannig má slá því föstu að
frá fyrstu öldum íslenskrar
kristni hafi íslensk tunga
notið þeirrar verndar sem nú
var getið í mun ríkari mæli
en aðrar þjóðtungur Evrópu.
Er þetta langveigamesta
skýring þess hversu lítið ís-
lensk tunga hefur breyst um
aldanna rás.
Hinir fyrstu Ný-lslending-
ar í Kanada lögðu þegar í
upphafi hið mesta kapp á að
efla rit-og lesvernd íslenskr-
ar tungu vestanhafs- — Þess
vegna var Prentfélag Nýja
Islands stofnað þegar á
fyrstu árum nýlendunnar og
prentáhöld keypt.
Þann 10. september 1887
hóf svo fyrsta vesturíslenska
blaðið, Framfari, göngu sína
að Lundi við Islendingafljót.
Var það einn mesti og af-
drífaríkasti viðburður sögu
Islendinga í Vesturheimi.
Á framsíðu fyrsta tölu-
blaðs Framfara kemur gjörla
í ljós að stofnendum blaðsins
er íslensk málvemd einna
efst í huga, en þar segir orð-
rétt:
„Strax og Islendingar fóru
að flytja til heimsálfu þess-
arar að mun, fór að hreyfa
sér meðai þeirra ótti fyrir
því, að þeir mundu týna
tungu sinni og þjóðerni hér,
nema þeir gerðu eitthvað
sérstakt til að viðhalda því.
Hefir þeim ætið komið sam-
an um, að tvent væri nauð-
synlegt til að viðhalda þessu
dýrmæta erfðafé sínu. Ann-
að var að Islendingar mynd-
uðu nýlendu út af fyrir sig, '
en hitt að hér í Ameríku
væri gefið út tímarit á ís-
lensku. Þetta tvennt stendur
nú i svo nánu sambandi
hvað við annað, að varla var
hugsandi að annað gæti án
hins þrifist. Margt hefir ver-
ið rætt um að stofna ís-
ienzkar nýlendur og jafnvei
gerðar talsverðar tilraunir
til þess í ýmsum héruðum
þessa iands, en ekkert veru-
legt orðið úr þvi þar til ný-
lenda þessi var stofnuð. Þar
á móti hafa engar tilraunir
verið gerðar til að gefa út
blað, en það mun þó hafa
verið meðal annars augna-
mið Islendingafélags í Vest-
urheimi, er myndaðist á þjóð
hátíð Islendinga (1874) í
Milwaukee að stuðla til þess”
1 næstu þáttum verður
gerð grein fyrir viðhorfum
hinna fyrstu Vestur-Islend-
inga tii íslenskrar málræktar
í norðuramer (skum jarðvegi.
H.B.
Obituaries t
PAUL BARNSON
Peacefully on Tuesday,
February 12, 1980 at the Sel-
kirk General Hospital, Mr.
Paul Barnson, aged 84 years,
a longtime resident of Selkirk,
dearly beloved husband of
Elizabeth Bamson of 724
Manitoba Avp
Bom in Iceland', Mr. Barn-
son came to Canada at an
early age and had resided in
Selkirk all his life. He was
employed with the Manitoba
Govemment as Power Engi-
neer at the Selkirk Mental
Health Centre for 40 years,
retiring in 1961. He served
overseas with' the Canadian
Army during the First World
War.
Left to moum his passing,
besides his beloved wife Eli-
zabeth, is his daughter, BeUy
Hart and son-in-law Colin of
Thunder Bay, Ontario; his
son, Gordon and daughter-in-
law Lorraine of Winnipeg;
two brothers, Bamey of Van-
couver, Carl of Clandeboye;
five grandchildren and two
great-grandchildren.
Mr. Barnson was prede-
ceased by his son Arthur, who
was killed in action in 1943
while serving overseas with
the R.C.A.F.
In lieu of flowers, those so
wishing may contribute in his
memory to the Memorial
Fund of the Selkirk United
Church, 202 McLean Ave.
t
HELGA SALOME
(THORBERGSON)
MAGNUSSON
Passed away on Tuesday,
Febmary 5, 1980 at Oakview
Place, Helga Salome Magnus-
son, aged 74 years, formerly
of 269 Parkview Street,
Mrs. Magnusson ,was bom
and raised in Winnipeg. She
was employed with the Hud-
son’s Bay Co. for many years.
She was active in Lutheran
Church Women, and bowled
for many years with Woodha-
ven Ladies Bowling League.
She did enumerating and
after, did volunteer work with
he Cancer and Heart Funds.
Left to moum are her chil-
dren Clarence and Bonnie
Magnusson of Selkirk, Ruth
and Tom Freestone of Ot-
tawa, Rus and Doreen Mag-
nusson of Regina, Tom Mag-
nusson of Winnipeg, Margaret
and Bill Jardine of Winnipeg;
13 grandchildren; twin sister,
Jonina Parmentar of New
York, sisters, Inga Byron and
Norma Thordarson both of
Winnipeg.
Mrs. Magnusson was prede-
ceased by her husband Fre-
derick July 7, 1974, sister
Clara and a brother Henry.
In lieu of flowers, donations
may be made to the, Manitoba
Heart Foundation, 301-352
Donald St., Winnlpeg, R3B
2H8.
Park Lawn Chapel (Leath-
erdale-Gardiner), 1858 Por-
tage Ave., in care of arrange-
ments. Phone 888-7977.
THORBERGUR INGOLFUR
(BEGGIE) JONES
On Monday, January 28,
1980 at the Health Sciences
Centre, Winnipeg, Mr. Beggie
Jones, aged 54 years, of Hecla
Island, Manitoba.
Beggie was born September
21, 1925 at Hecla Island where
he lived all his life. He was a
well-known commercial fish-
erman on Lake Winnipeg and
will be sadly missed by his
many friends and relatives.
Beggie is survived by one
brother, Helgi and wife
Frances of Gimli; three sis-
ters, Marge of Winnipeg, Ade-
laide and her husband Don
Webb of Edmonton, and Ein-
arina of Caiifornia, two sis-
ters-in-law, Kristjana Jones
and Edith Jones, both of Win-
nipeg; his aunt, Mrs. Mar-
garet Perry'of Winnipeg, and
his many nieces and nephews
all of whom are going to miss
their "Uncle Beggie.”
He was predeceased by his
parents, Anna and Beggi
Jones, three brothers, Binny,
Harold, and Allan; a'sister,
Vigdis Anna, and one sister-
in-law, Louise.
The pallbearers will be Joe
Johnson, Marus Thomsen,
Murray Jones, Gerald Jones,
Don Webb, and Binny Jones.
Funeral services will be
held on Saturday, February 2,
at the Hecla Lutheran
Church, Hecla Island at 1:00
p.m. with Rev. Gary Schenk
officiating. Interment will fol-
low in the Hecla South Ceme-
tery.
In lieu of flowers, if friends
50 desire, donations may be
made in his memory to the
Riverton Lutheran Church
Building Fund, Riverton,
Manitoba or to the Manitoba
Cancer Foundation, 700 Ban-
natyne Winnipeg.
Gilbart Funeral Home, Sel-
kirk in care of arrange-
ments.
BUSINESS
AND PROFESSIONAL CARDS
Þjóðræknisfélag íslendinga í Vest'urheimi
FORSETI: JOHANN S. SIGURDSON
Lundar, Manitoba
Slyrkið félagið og deildir þess, með því að gerasl meðlimir.
Ársg.iald: EINSTAKLINGAR $3.00 — HJÓN $5.00
Sendið ársgjöld til gjaldkera ykkar eigin deilda, eða til
Lilja. Amason, 1057 Dominion St., Winnipeg, Manitoba
TAYLOR, McCAFFREY
BARRISTERS AND ATTORNEYS AT LAW
274 Garry Street, Winnipeg, Man. R3C 1H5 — Phone 957-1670
Mr. S. GLENN SIGURDSON attends in GIMLI and
RIVERTON on the lst and 3rd FRIDAYS of each month.
Offices are in the Gimli Credit Union Bldg, Centre St., at 3rd
Avc., between the hours of 9:30 a.m. and 5:30 p.m. with Mr.
Sigurdson and bis legal assistant in attendance. (Ph 642-7955).
Ir, Riverton, Mr. Sigurdson attends in the Riverton Village Office
between tne hours of 1:00 P.iVi. and 3:00 P.M.
Asgeirson Paints &
Wallpapers Ltd.
696 Sargent Avenue
Winnipe’g, Man. R3E 0A9
PAINTS
Benjamin Moore
Sherwin Williams
C.I.L.
HARDWARE
GLASS and GLAZING
WOOD and ALUMINUM
783-5967 Phones: 783-432'’
THOMAS A. GOODMAN,
B.A. LL.B.
Barrister, Solicitor and
Notary Public
337 Main Street,
Stonewall, Manitoba
ROC 2Z0
P.O. Box 96, Ph. 467-2344
A. S. BARDAL LTD.
FUNEKAL HOME
843 Sherbrook Street
Selur líkkistur og annast um
útfarir. Ailur utbúnaður
sá bezti.
Síofnað 1894 Ph. 774-7474
Minnist
<BETEL
í erfðaskróm yðar
Divinsky Cameron
Cook & Duhard
Chaiiered Accountanls
608 Somerset Place,
294 Portage Ave., Winnipeg
Manitoba R3C 0B9
Telenhone (204) 943-0526
PIZZA HOUSE
Fully Licenced RestMirant
Dine In — Pick-Up — Homa Daltvary
3354 Portaga Avanua
Phona 888-3J61 St. Jamas-Assiniboia
SUBSERIIt 10
Hogbrrg-
ájrtmakringla
HADLEY J. EYRIKSON
Barrister and Solicitor
298 St. Anne’s Road,
Winnipeg, Manitoba
R2M 4Z5
Business phone: 256-8616
S. A. Thorarinson
BARRISTER and SOUCITOR
Tallin & Kristjansson
Barrislars and Solicilors
300- 232 Porlage Avenue
WINNIPEG, MANITOBA
R3C 0B1
Now is the time to insulate your
home or business.
The Right Combination
* Cellulose fibre for your attic
* Foam-in-place insuiation for
your walls
C.M.H.C. APPROVED MATERIAL
FULLY BONDED AND INSURED
UNDER THE GOVERNMENT
INSUIATION PROGRAM
FOR A FREE ESTIMATE
PH. 256-0275
708 SQMERSET PLACE
294 PORTAGE AVE.
1 R3C 0B9
Off. 942-7051 Res. 489-6488
GOODMAN and KOJIMA
ELECTRIC
ELECTRICAL CONIRACTORS
640 McGee Streel
Winnipeg, Man. R3E 1W8
Phone 774-5549
ARTHUR GOODMAN M. KOJIMA
Evenings and Holidays
ALBERT W. EYOLFSON,
LL.B.
Barrister and Solicitor
Associated with the firm of
CHRISTIE, DEGRAVES,
MACKAY
400-433 Portage Ave.,
Winnipeg, Man., R3B 3A5
Ph. Business (204) 947-6801
Ph. Residence (204) 888-2598