Alþýðublaðið - 03.08.1961, Qupperneq 11

Framhald af 1. síffu.
vegsins. Til að hindra ofþen-
slu var þess einnig gætt að
halda jafnvægi á milli tekna
og gjalda ríkissjóðs. Þessar
ráðstafanir allar sluðluðu
einnig að því að bæta gjald-
eyrisstöðuna. Afnám gjald-
eyris og innflutningshafta, að
öðru leyti en því sem nauð-
synlegt var vegna viðskipta
við Austur-Evrópu, miðaði að
því að auka framleiðsluaf-
köst og tryggja neytendum
betra vöruúrval og hagstæðara
vöruverð.
.* HÆRRA VERÐ —
HÆRRI TEKJUR.
Það var óhjákvæmilegt,
að þessar róttæku ráðstafanir
til þess að koma efnahagslífi
landsins á réttan kjöl, hefðu í
bili í för með sér erfiðleika
bæði fyrir almenning og fyrir
atvinnufyrirtæki. Verðhækk-
anir af völdum gengisbreyt-
ingarinnar hlutu að verða
miklar. Þær verðhækkanir var
híns vegar ekki hægt að bæta
með launahækkunum, án þess
að hrinda af stað nýrri verð-
bólguskriðu. Af þessari á-
slæðu voru tengslin rofin á
milli verðlagsvísitölu og kaup
gjalds, en jafnframt dregið úr
áhrifum verðhækkananna á
lífskjörin eftir því, sem unnt
var, með mikilli aukningu fjöl
skyldubóta og ellilífeyris auk
þess, sem niðurgreiðslur nauð
synjavöru voru auknar nokkuð
og beinir skattar lækkaðir.
Þetta varð til þess, að þrátt
fyrir miklar verðhækkanir hef-
ur framfærslukostnaður meðal
fjölskyldu ekki aukizt um
meir en 5% frá því, sem hann
var á árinu 1959, og stafar þó
nokkur hluti þeirra hækkana
af ástæðum, sem eru efna-
hagsráðstöfununum óviðkom-
andi. Tölur þær, sem nú liggja
fyrir um meðaltekjur verka-
manna, sjómanna og iðnaðar-
manna á árinu 1960, gefa þar
að auki til kynna, að þær
tekjur hafi aukizt um 6% frá
árinu 1959 til ársins 1960, og
gerir sú aukning meira en
vega upp hækkun framfærslu
kostnaðar á árinu 1960.
Erfiðleákar atvinnuveganna,
og þá einkum sjávarútvegsins,
stöfuðu fyrst og fremst af
skuldum vegna taprekstrar
undanfarinna ára og mikillar,
en að nokkru leyti lítt arð-
bærrar, fjárfestingar. Þessar
skuldir urðu nú þungbærari
vegna hærri vaxta og stöðugra
verðlags en gert hafði verið
ráð fyrir, þegar til skuldanna
var stofnað. Að því er sjávar-
útveginn snerti var þetta
vandamál svo alvarlegt, eink-
um þegar til kom verðfall
nokkurra afurða erlendis og
aflabrestur, að ríkisstjórnin
taldi óhjákvæmilegt að gera
víðlækar ráðstafanir til að
breyta lánum þeim, sem sjáv-
arútvegurinn vegna skorts á
eðlilegum stofnlánum hafði
fengið til skamms tíma, í stofn
lán til langs tíma með sömu,
hagstæðu vaxtakjörum og
gilda fyrir önnur stofnlán.
Allar ráðstafanir ríkisstjórn-
arinnar í efnahagsmálum
voru við það miðaðar að gera
það, sem nauðsynlegt var til
að höfuðmarkmiðið næðist að
leggja að nýju grundvöll að
heilbrigðu efnahagslífi á ís-
landi. Engin einstök þessara
ráðstafana var gerð nema
vegna þess eins, að hún var
nauðsynlegur hlekkur í keðju
heildarráðstafana. Engin ráð-
stöfun gekk lengra en nauð-
synlegt var til þess að heildar-
árangurinn næðist, jafnframt
því sem farið var eins langt
til að létta undir með almenn-
ingi og atvinnufyrirtækjum og
frekast var kostur, án þess að
heildarárangurinn spilltist.
★ ÁRANGUR VIÐ-
REISNAR.
Það liggur í hlutarins
eðli, að þau hagstæðu áhrif,
sem efnahagsráðstafanirnar
hlutu að hafa á framleiðslu og
lífskjör þjóðarinnar, gátu
ekki komið fram fyrr en að
nokkrum tíma liðnum. Ekki var
hægl að ná viðunandi gjald-
eyrisstöðu á skömmum tíma,
svo slæm sem sú staða var orð-
in, né heldur gat hin mikla
greiðslubyrði af erlendum
1 lánum í einu vetfangi orðið
léttbærari. Enn síður var og gjaldeyrisskorts.
þetta mögulegt, þegar til kom
mikið verðfall á útflutningsaf-
urðum og aflabrestur meiri en
átt hafði sér stað um árabil.
Þrátt fyrir þetta mátti þó,
Ríkis- j
stjórnin boðaði í upphafi þá.
stefnu, að hún mundi ekkii
hafa afskipti af launasamn-1
ingum, heldur treysta því, að j
samtök launþega og atvinnu-
tæplega liálfu öðru ári eftir að j rekenda semdu ekki um hærra
viffreisnin hófst, sjá glögg | kaupgjald en atvinnurekstur-
merki um jákvæðan árangur inn gæti borið við óbreyttu
hennar. Hagkvæmni í atvinnu- gengi. í upphafi launasamn-
rekstri hafði þegar aukizt, og inganna hafði ríkisstjórnin
fjárfesting færzt í heilbrigðara bent fulltrúum atvinnurek-
horf. Frjáls innflutningur enda og verkamanna á það, að
hafði tryggt iðnfyrirtækjum eðlileg aukning framieiðsluaf-
hráefni og bundið enda á skort kasta gæti ekki leyft meiri
fjárfestingarvöru, jafnframt launahækkun en 3% á ári að
því, sem hann hafði skapað meðaltali, og það því aðeins að
verzluninni aukiff hagræði. sæmilega vel áraði. Jafnframt
Almenningur hafði notið góðs hafði ríkisstjórnin vakið at-
af auknu og jöfnu framboði hygli á þeim hörmulegu af-
neyzluvöru. Spariinnlán höfðu leiðingum, sem af því mundu
aukizt um að meðaltali 35 hljótast, fyrir launþega og
millj. kr. á mánuði frá marz- 1 atvinnurekendur, sem og
lokum 1960 til júníloka 1961. > þjóðina alla, ef út fyrir þessi
Var þessi upphæð um 67% mörk væri farið. Þessar að-
hærri en meðalaukningin hafði | varanir voru að engu hafðar og
verið á árinu 1959, en þá var j meira að segja felld miðlunar-
hún 21 millj. kr. á mánuði.! tiHaga sáttasemjara um 6%
Jafnframt hafði tekið fyrir, kauphækkun. Þær kauphækk-
ofþennslu bankaútlána. Eðli-1 anir, sem að lokum var sam-
legt jafnvægi hafði skapazt á ið um, námu yfirleitt frá 13
vinnumarkaðnum, þannig að. 17%, og jafngilda því um
hægt hafði verið að manna! 5 ára eðlilegri aukningu fram
fiskiflotann íslendingum, án' leiðsluafkasta, og hiá sumum
þess þó að til nokkurs atvinnu j starfshópum varð hækkunin
leysis kæmi. Gjaldeyrisstaðan'enn meiri. í viðbót við þetta
hafði batnað um 325 millj. kr. kemur svo 4% kauphækkun,
frá febrúarlokum 1960 til júní,sern ráðgerð er á næsta ári.
loka 1961, enda þótt gjaldeyris 1 Þær verðhækkanir, sem undan
forði væri enn lítill. Álit farið hafa orðið ei'lendis á út-
þjóðarinnar erlendis hafði flutningsafurðum íslendinga,
verið endurreist og möguleik- skapa ekki möguleika til kaup-
ar skapazt á að afla erlends
fjármagns til langs tíma bæði
með lánum og beinni þátttöku
erlends fjármagns í stóriðju.
Með undirbúningi fram-
kvæmdaáætlunar til margra
ára, sem ríkisstjórnin hafði
unnið að, var ætlunin að
stuðla enn frekar að því, að
fjárfesting beindist á sem
hagkvæmastar brautir og
tryggja þátttöku erlends fjár-
magns í framkvæmdum hér á
landi. Loks var með þessu
greitt fyrir þátttöku íslands í
þeirri víðtæku efnahagssam-
vinnu, sem nú er að komast á
í Vestur-Evrópu, ef íslending-
ar að athuguðu máli teldu
rétt að gerast þátttakendur í
henni.
Á undanförnum mánuðum
hafa þeir atburðir hins vegar
gerzt, er hljóta að eyðileggja
með öllu þennan árangur,
verði ekki að gert, og hrinda
landinu að nýju út í ringul-
reið verðbólgu, atvinnuleysis
hækkana umfram þau mörk,
sem áður eru nefnd, og ekki
heldur það, að síldveiði er nú
betri en á undanförnum afla-
leysisárum. Verðhækkanirnar
gera ekki betur en vega upp
þær verðlækkanir, sem orðið
höfðu á árinu 1960, og síld-
veiðin vegur ekki á móti afla-
brestinum á sl. vetrarvertíð og
hinu geigvænlega aflaleysi tog
aranna á undanförnum mán-
uðum. Launahækkanirnar eru
því langt umfram aukningu
þjóðarframleiðslu á mann.
★ ÞRJÁR LEIÐIR.
Eins og nú blasir við
má segja, að um þrjár leiðir sé
að velja í efnahagsmálunum.
Fyrsta leiðin væri sú, að gera
engar sérslakar ráðstafanir,
halda genginu óbreyttu og
neita atvinnufyrirtækjum um
hækkun á verðlagi. Þetta
myndi leiða til stöðvunar at-
vinnurekstrar í landinu innan
nokkurra mánaða, alvinnuleys
is, gjaldeyrisskorts gagnvart
öðrum löndum. Önnur leiöin
væri sú, að hverfa aftur Hii
uppbótakerfisins, leggja mikla
skalta á þjóðina og nota þá ttl
þess að greiða útílutningsfram
leiðslunni uppbætur. Ríkis-
stjórnin er þess fullviss, að
yfirgnæfandi meirihluti þjóðar
innar sé henni sammála nm,
að inn á þær brautir skuli al-
drei snúið aftur. Þriðja leiðin
er sú, sem ríkisstjórnin hefur
valið, en hún felur það í sér
að leiðrélta gengisskrán. og
verðlag í samræmi við þær
launahækkanir, sem órðið
hafa, Jafnframt er ríkisstjórn-
in staðráðin í því, að með
þessum leiðréttingum skuli
ekki gengið lengra en brýna
nauðsyn beri til, og launþegar
skuli því halda eftir sem raun
verulegri kjarabót eins miklu
af launahækkunum og tök em
á.
Á síðasta Alþingi voru sett
lög um stofnun Seðlabanka ís-
lands og honum falin forsjá
peninga- og gjaldeyrismál-a
þjóðarinnar. Með hliðsjón *-ai
þessu taldi ríkisstjórnin -ná
rétt, að sú breyting yrði gei'ð
frá því, sem verið hefur, að
Seðlabankinn skrái framvegis
gengi krónunnar, að fengna
samþykki ríkisstjórnarinnar,
enda er sú skipan algengusl
með nálægum þjóðum. Forseti
íslands • féllst á það l"gær; -að
gefa út bráðabirgðalög í sam-
ræmi við þetta. Má vænta á-
kvarðana Seðlabanka og ríkis-
stjórnar um hið nýja gengi á
morgun, j.
fyrir framtíðina.
Að síðustu vil ég leggja á
það áherzlu — og meÍTá'"að
segja megináherzlu — að þær
ráðstafanir, sem ríkisstjórnin
hefur nú ákveðið að grípa tsl,
eru ekki aðeins nauðsynlegar
til þess að afstýra vandræðum,
sem orðið hefðu í atvinnulífi
þjóðarinnar á allra næstu vik-
um og mánuðum, ef ekkért
hefði verið að gert. Megintil-
gangur þeirra er, að eklíi
brotni sú undirstaða, sem lögð
var með efnahagsráðstöfunum
ríkisstjórnarinnar í fyrra, að
sívaxandi framförum í land-
inu. Á grundvelli þess efna-
hagsjafnvægis, sem slefna rík-
isstjórnarinnar var að skapa,
voru íslendingar sjálfir að
öðlast að nýju það traust á
framtíðina, sem örvaði sparn-
að og hvatti til heilbrigðra
Framhald á 14. síðu.
ÞÓRSMERKURLÝSINGIN
er nauðsyn hverjum Þcrsmerkurfara

Alþýðublaðið — 3. ágúst 1961