Einar Þveræingur - 03.10.1918, Blaðsíða 3

Einar Þveræingur - 03.10.1918, Blaðsíða 3
EINAR ÞVERÆINGUR. 3 ið, en reyndu að teygja álkuna sem lengst, svo þeir þyrftu sem minst að færa sig, en ef þeir fóru eitthvað tóku þeir báða framfæturna upp í einu og hoppuðu óeðlilega og með miklum erfiðismunum, og stönsuðu næstum strax aitur. Hvað var að? Hvi gátu þeir ekki rásað þúfu af þúfu eins og hinir hestarnir? Hví gátu þeir ekki borið fæturna náttúrlega? Hvi þurftu þeir að híma að mestu i sömu spor- um sorgmæddir og ófrjálslegir? — Fjöllin horfðu á þetta alt úr fjarska og furðuðu sig á, en skildu ekki hvern- ig í þessu lægi, og kölluðu til hæðanna sem nær lágu og spurðu þær, hverju þetta sætti. — sÞað er ósköp eðlilegt«, sögðu hæðirnar stillilega; »þeir eru í hafti«. »Hvað er þaðor spurðu fjöllin? wÞað er bundið sterku reipi um fram- fæturna á þeim, svo þeir geta ekki hreyft þá nema báða í einu, og í hvert skifti, sem þeir ætla að hoppa, heltek- ur þá í fæturnar, og stundum skerst reipið inn í fætur þeirra, svo sár kemst á og blæðir úr þeim«. »Vesalings heftu hestarnir«, sögðu fjöllin. »Það eru fleiri en hestarnir, sem eru í haftk, sögðu hæðirnar al- varlega. »Sumar þjóðir eru líka i hafti, og íslenska þjóðin er búin að vera það í margar aldir. Hún hefir fengið mörg sár undan haftinu, og oft blætt úr«. »Hún er þá líka haftsár«, sögðu fjöll- in þunglega. »Já, hún var orðin svo sár, að hún vildi fara að losna úr haf linu og reyna að slíta það; en þá sendi þjóðin, .sem hafði heft hana, sína vitrustu og bestu menn til hennar, og þeir fengu talið um fyrir hen^K að best væri að hún væri i haftinu áfram, að eins skyldi sett á hana nýrri og mýkri hnapphelda með gullroðnu innsigli á, þar sem stæði með stóru letri: Frjáls og fnll- valda!« wÞað skal aldrei verða«, sögðu is- lensku fjöllin þrungin af reiði. ^Peir verða að slíta haftið«. »Það skal aldrei verða«, bergmáluðu hæðirnar í ákafa, og lækirnir og áin kváðu með dynjandi róm sama viðkvæðið: »Þeir verða að slíta haftið«. En íslendingar skildu ekki fjalla- málið stórfenga, bergmál hæðanna eða dynjandann í ám og lækjum. »Nýja haftið, nýja haftið«t hrópuðu þeir i ákafa. »Vjer viljum allir nýju hnapphelduna tnjúku með fallega gullna innsiglinu«, sögðu þeir fagnandi og klöppuðu saman lófunum í algleym- ingi. Orn Eineygði. Sambandslögln. Skilmálarnir. Pað er sagt, að með sambandslög- unum nýju sje það nú fengið, sem ís- lendingar um langan tima hafa verið að berjast fyrir, -að Danir hafi viður- kent, að ísland sje fullvalda riki. Og væru samningar þeir, sem fylgja þess- ari fullveldisviðurkenningu, þannig úr garði gerðir, að engin skerðing yrði á þessu fullveldi, þá mættum vjer vel við una. En það er öðru nær. Viðurkenning Dana um fullveldi ís- lands er svo miklum og illum skil- málum bundin, og svo rammar skorð- ur reistar við, að við sleppum úr þess- ari samningagerð við Dani, að enginn óbrjálaður Islendingur, sem í alvöru vill varðveita sjálfstæði landsins, getur greitt sambandslögunum atkvæði sitt. Skilmálarnir eru þessir: að Danir njóti hjer á landi að öllu leyti sama rjettar og fæddir íslend- ingar. Af þvi leiðir, að fella verður burt úr islenskum lögum öll þau ákvæði, sem hingað til hafa sett verið og veita íslendingum einhver sjerrjettindi fram yfir Dani. Ekki má heldur eftirleiðis veita Islending- um nein rjettindi fremur öðrum þjóðum, hvort sem um atvinnu- rekstur er að ræða, á sjó eða laflTdi, eða annað, nema Danir fái sömu rjettindi. að Danir hafi, hvar sem þeir eru bú- settir, frjálsa heimild til fiskiveiða innan landhelgi íslands. að dönsk skip njóti á íslandi sömu rjettinda sem íslensk skip. að Danir fari með utanríkismál vor, og mega íslendingar ekkert um þau fjalla, nema i samráði við ut- anrikisráðherra Dana. að íslendingar kosti að öllu leyti gæslu fiskiveiða í landhelgi, þegar þeir vilja taka hana i sinar hendur, og virðist þó eðlilegt, að Danir bæru kostnaðinn við gæsluna að sinu leyti, þar sem þeir hafa rjettinn til fiskiveiða í landhelgi. að ísland sleppi framvegis tilkalli til ríkissjóðstillagsins, 60 þús. kr. á ári. að forrjettindi íslenskra námsmanna til hlunninda við Kaupmannahafn- arháskóla sjeu afnumin (um 30 þús. kr. á ári). að ísland kosti hjer eftir sjálft skrif- stofu stjórnarráðs íslands í Kaup- m'annahöfn, en það hafa Danir áð- ur gert. að háskólinn í Kaupmannahöfn fái 1 milj. króna til umráða af íslensku fje »til að efla andlegt samband milli Danmerkur og ísjands«, og er í sjálfu sjer ekkert annað en gjöf til Dana. að öll skuldaskifti milli Danmerkur og íslands, sem menn hefir greint á um, hvernig væru til komin, skuli vera á enda kljáð. að ráðgjafarnefnd svo kölluð sje sett á stofn, dansk-íslensk, og er ætlunar- verk hennar að gagnrýna sjerhvert lagafrumvarp áður en það er Iagt fyrir Alþingi til þess að sjá um, að ekkert ákvæði í lögum vorum komi í bága við hagsmuni Dana hjer á landi. Nefnd þessi á og að sjá um, að samræroi komist á í löggjöf Is- lands og Danmerkur. Þessir eru nú helstu skilmálarnir, skifyrðið fyrir þvi, að yjer fáum við- urkenningu Dana fyrir að ísland sje fullvalda ríki. Ekki eru nú kostirnir aðgengilegir, en þó væri það sök sjer að ganga að þessum kostum, ef svo væri ujn hnút- ana búið, að vjer með hægu móti gæt- um losað okkur við þær kvaðir, sem þessi samningur leggur oss á herðar, þegar vjer fáum leyfi til að biðja Dani um endurskoðun þessara laga að 25 árum liðnum. En svo rammar skorð- ur setja sambandslögin við því, að yjer getum slitið þessum samningum, að sambandsslit virðast ómöguleg eða lítt möguleg. Munum vjer í næstu grein færa sönnur á það. Th. Úr þingræðum um sambandsmálið á síðasía þingi. Fyrrl ræða Benedikts Sveinssonar við 1. uraræðu málsins 2. sept. s. 1. [Sambandsmáliö var þegar tekið til 1. um- ræöu þingsetningardaginn. Forsætisráðherra reifði máliö, en næstur honum tók B. Sv. til máls og mælti á þessa leiö]: Það er sjálfsagt lofsvert að vilja fara vel með þingtímann. Þingið í sumar var óþarflega langt, og er því ekki nema eðlilegt, að nú komi fram sú iðrunar- og endurbótar-stefna að hafa þingsetuna sem allra stysta. Skal eg síst draga úr sliku hugarfari þing- manna. En of dýr gæti þingsparnað- urinn orðið, ef hann væri eingöngu látinn koma niður á slíku stórmáli, sem sambandsmálið er. Það frumvarp, er liggur nú fyrir þinginu, er ánefa merk- asta og mikilvægasta málið, sem nokkru sinni hefir fyrir þingið komið. Senni- lega munu að vísu flestir þingmenn þegar ráðnir í því, hvernig þeir ætli að greiða atkvæði, en þó er skylt að ræða málið samkvæmt þingsköpum, því að margt kann að koma fram í ítarlegum umræðum, sem breytir af- stöðu manna tll þess. Aftur mundu afbrigði hamla, að málið væri rætt rækilega, og skyldi síst neyta afbrigða í slíku stórmáli sem þetta er. Afbrigðum var óspart beitt í stjórnarskrármálinu 1914 og hefir síst hlotist gott af, og er það hugboð mitt, að eins yrði um þetta stórmál. Árið 1908 gafst þjóðinni góður tími til að athuga sambandsmálið; var kunnugt orðið um efni frumvarpsins tímanlega í maímánuði, en ekki kosið fyrr en í september um haustið. Pá um vorið var gefin út fróðleg bók, »Bláa bókin«, um öll störf og tillögur nefndarinnar, ásamt nefndaráliti og ýmsum öðrum fróðlegum fylgiskjölum, sem gerði þjóðinni langt um hægra fyrir en ella að átta sig til hlítar á málinu. — En nú er annað uppi á teningnum. Nú er aðeins blábert frum- varpið með athugasemdum birt fyrir þirígi og þjóð og kemur mönnum þetta einkennilega og undarlega fyrir sjónir. Jeg hafði búist við, að gefin yrði út nokkurs konar »blá bók«, þar sem væri öll skjöl, er að samningunum lúta, gerðabók samninganefndar o. s. frv. Gæti birting þeirra skjala skýrt og upplýst ýmisleg mikilvæg atriði og ætti þau síst að liggja i láginni. Slikri bók ætti að útbýta meðal kjósenda í landinu svo snemma, að þeir fengi góðan tíma til athugunar áður en at- kvæðagreiðslan fer fram.

x

Einar Þveræingur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Einar Þveræingur
https://timarit.is/publication/175

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.